To πρωί της Τετάρτης 10 Ιουνίου, ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, Μάικ Τζόνσον, χαρακτήρισε σε δημοσιογράφους την αμερικανική επιχείρηση σε ιρανικούς στόχους γύρω από το Ορμούζ «αναλογική και περιορισμένη», ως απάντηση στην πτώση αμερικανικού ελικοπτέρου από ιρανικές δυνάμεις. Στην πραγματικότητα όμως, ίσως για πρώτη φορά, η υπερδύναμη που ξεκίνησε την κρίση στη Μέση Ανατολή όχι μόνο δεν μπορεί να την τερματίσει, αλλά ούτε να ελέγξει σε μεγάλο βαθμό.
Μετά την Κυριακή 7 Ιουνίου έχουν συμβεί περιστατικά κλιμάκωσης της κρίσης στη Μέση Ανατολή που εμπλέκονται ΗΠΑ, Ισραήλ και φυσικά Ιράν, τα οποία σκιαγραφούν μεγάλες αλλαγές στην ισορροπία μεταξύ τους.
Στο πιο πρόσφατο, οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν το βράδυ της Τρίτης 9 Ιουνίου σφοδρές επιθέσεις εναντίον του Ιράν ως απάντηση σε αυτό που χαρακτήρισαν ως κατάρριψη ενός αμερικανικού επιθετικού ελικοπτέρου Apache από ιρανικό drone πάνω από τα Στενά του Ορμούζ. Στη συνέχεια το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) του Ιράν στόχευσε τον 5ο Στόλο των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν καθώς και βάσεις στην Ιορδανία.
Είχε προηγηθεί στις 7 Ιουνίου ιρανικό μπαράζ πυραύλων κατά του Ισραήλ για πρώτη φορά έπειτα από δύο μήνες. Η άμεση αφορμή ήταν ένα ισραηλινό πλήγμα εναντίον στόχου της Χεζμπολάχ στη Βηρυτό νωρίτερα την ίδια ημέρα, μια επίθεση που ο Ντόναλντ Τραμπ είχε μόλις πρόσφατα ζητήσει από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να αποφύγει.
Ο ισραηλινός στρατός εξαπέλυσε σύντομα αντίποινα εναντίον στόχων στη δυτική και κεντρική περιοχή του Ιράν, αψηφώντας εκ νέου τις εκκλήσεις του Τραμπ για αυτοσυγκράτηση. Το Ιράν απάντησε με νέες επιθέσεις, προτού ανακοινώσει ότι τερματίζει τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις. Σε ανακοίνωσή της, η Τεχεράνη προειδοποίησε ότι θα υπάρξει «πολύ πιο σκληρή» αντίδραση εάν συνεχιστούν οι ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο.
Τη Δευτέρα 8 Ιουνίου, ο Τραμπ κάλεσε και τις δύο πλευρές να προχωρήσουν σε άμεση κατάπαυση του πυρός και, προς το παρόν, έχουν σταματήσει να ανταλλάσσουν πυρά. Ωστόσο, το Ιράν προειδοποίησε ότι η συνέχιση της επιθετικότητας, μεταξύ άλλων στον νότιο Λίβανο, θα οδηγήσει σε «πολύ πιο σκληρά και συντριπτικά μέτρα». Την ίδια ώρα, το Ισραήλ έχει δεσμευθεί ότι θα συνεχίσει να πολεμά τη Χεζμπολάχ. Τα πράγματα όμως εξελίσσονται δυσμενώς για τις ΗΠΑ.
Τεχεράνη: Μια νέα εξίσωση
Η Τεχεράνη έχει διαμορφώσει «μια νέα εξίσωση στη Μέση Ανατολή», σύμφωνα με την οποία μια ισραηλινή επίθεση κατά της Χεζμπολάχ μπορεί να προκαλέσει ιρανική επίθεση κατά του Ισραήλ, δήλωσε ο Όφερ Σέλαχ, ερευνητής στο Institute for National Security Studies, δεξαμενή σκέψης που συνδέεται με το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.
Το πρώτο αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό αυτής της νέας τάξης, σύμφωνα με τον Λέκτορα Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Λέιντεν Άντριου Γκόθορπ είναι ότι το Ιράν επιχειρεί να υπαγορεύσει στο Ισραήλ και στις ΗΠΑ τι επιτρέπεται και τι δεν επιτρέπεται να κάνουν. Η Τεχεράνη ξεκίνησε αυτόν τον γύρο συγκρούσεων όχι λόγω επίθεσης σε ιρανικό έδαφος, αλλά σε μια προσπάθεια να επιβάλει όρια στις ισραηλινές στρατιωτικές ενέργειες στον Λίβανο.
Πριν από έξι μήνες, το Ισραήλ μπορούσε να ενεργεί στον Λίβανο χωρίς να φοβάται άμεση ιρανική παρέμβαση, λέει σε ανάλυσή του στο The Conversation. Σήμερα, εξαιτίας του πολέμου που εξαπέλυσαν ο Τραμπ και ο Νετανιάχου, η Τεχεράνη αισθάνεται αρκετά ισχυρή ώστε να επιχειρεί να θέτει όρια στις ενέργειες του Ισραήλ ακόμη και στα σύνορά του.
«Οι προσπάθειες του Τραμπ να πείσει τον Νετανιάχου να περιορίσει την επίθεση στον Λίβανο, ώστε να μην υπονομευθούν οι πιθανότητες ειρηνευτικής συμφωνίας με το Ιράν, ενισχύουν απλώς τη θέση της Τεχεράνης ότι τα δύο ζητήματα είναι αδιαχώριστα. Και η πραγματικότητα είναι ότι η σύγκρουση στον Λίβανο και ο πόλεμος με το Ιράν συνδέονται θεμελιωδώς. Το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ συγκρούονται κατά διαστήματα εδώ και χρόνια, αλλά η τελευταία φάση της σύγκρουσης άρχισε μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν» υπογραμμίζει ο Γκόθορπ.
Παρόμοια λογική παρατηρείται, έστω και πιο έμμεσα, στα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν εγκαθίδρυσε ουσιαστικό έλεγχο στο κρίσιμο αυτό θαλάσσιο πέρασμα λίγο μετά την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου και δεν δείχνει διατεθειμένο να εγκαταλείψει αυτή τη θέση.
Ο λέκτορας από το Πανεπιστήμιο του Λέιντεν υπογραμμίζει ότι αυτό αποτελεί μέρος της νέας περιφερειακής τάξης που επιχειρεί να οικοδομήσει η Τεχεράνη, στέλνοντας μήνυμα στους αντιπάλους να συμμορφωθούν ειδάλλως να επηρεάσουν την παγκόσμια οικονομία. Όπως παρατηρεί, μάλιστα, ο ειδικός, τουλάχιστον προς το παρόν, οι αμερικανικές κινήσεις δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον προτιμά να ανεχθεί αυτή την πραγματικότητα παρά να εμπλακεί σε νέα στρατιωτική αναμέτρηση.
«Αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε αυτόν τον νέο γύρο συγκρούσεων είναι το γεωπολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εκτυλίσσεται. Το Ιράν επιχειρεί να διαμορφώσει μια νέα περιφερειακή τάξη πραγμάτων, βασισμένη σε νέους κανόνες. Και ενδέχεται να τα καταφέρει», εκτιμά ο Γκόθορπ.
Ιρανική μόχλευση
Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και ο αναλυτής του Foreign Policy, Τζον Χάλτιγουανγκερ, εκτιμώντας πως έχει διαμορφωθεί μια νέα τάξη στη Μέση Ανατολή που η Τεχεράνη μπορεί να επιβάλλει κόστος στους αντιπάλους της. «Η Τεχεράνη έχει αποδείξει ότι μπορεί να πλήττει το Ισραήλ με πυραύλους, να χτυπά υποδομές στα κράτη του Κόλπου, να σκοτώνει Αμερικανούς στρατιώτες και να διαταράσσει την παγκόσμια αγορά πετρελαίου χωρίς να αντιμετωπίζει μια ρεαλιστική απειλή ανατροπής του καθεστώτος».
Παράλληλα μπορεί να επεκτείνει επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και μονάδες αφαλάτωσης στον Κόλπο, αλλά και να ενεργοποιεί τους Χούθι για τον αποκλεισμό της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα. Ήδη οι Χούθι ανακοίνωσαν απαγόρευση της ισραηλινής ναυσιπλοΐας στην περιοχή μετά τη νέα κλιμάκωση.
Τα όρια της αμερικανικής επιρροής στη Μέση Αναστολή
Από την πλευρά τους, μπορεί οι ΗΠΑ να έχουν επανειλημμένα απειλήσει με πλήγματα κατά ιρανικών πολιτικών υποδομών, με επίθεση στον τερματικό σταθμό εξαγωγών πετρελαίου στο νησί Χαργκ ή με στρατιωτική συνοδεία πλοίων στα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, μέχρι στιγμής έχουν υπαναχωρήσει, φοβούμενες τις συνέπειες.
Η κατάσταση στην περιοχή, σύμφωνα με τον Χάλτιγουανγκερ, αποτυπώνει τις δυσκολίες που θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει ο Τραμπ στην προσπάθειά του να καθοδηγήσει ένα δυσεπίλυτο και αλληλένδετο σύνολο εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Παρότι οι ΗΠΑ είναι ο στενότερος σύμμαχος του Ισραήλ, η επιρροή της Ουάσιγκτον στην ισραηλινή ηγεσία έχει όρια.
Ο Λευκός Οίκος συνεχίζει να υπερασπίζεται το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα στις δηλώσεις του για τη σύγκρουση στον Λίβανο. «Ωστόσο, το ζήτημα παραμένει πονοκέφαλος για τον Τραμπ, καθώς αναζητεί διέξοδο από τον πόλεμο με το Ιράν, ο οποίος έχει πλήξει τα ποσοστά αποδοχής του και ενδέχεται να κοστίσει στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου» σημειώνει ο Χάλτιγουανγκερ.
Υπενθυμίζεται ότι μετά την πρόσφατη ιρανική επίθεση στο Ισραήλ, ο Τραμπ «κάλεσε αμέσως τον Νετανιάχου να του πει να μην απαντήσει», όπως δήλωσε ο ίδιος μετά τα πρώτα ιρανικά πλήγματα. Σύμφωνα με την ανάλυση του Γκόθορπ το να καλεί ένας Ρεπουμπλικανός πρόεδρος των ΗΠΑ το Ισραήλ να μην απαντήσει σε ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις εναντίον Ισραηλινών πολιτών θα φαινόταν σχεδόν αδιανόητο πριν από έξι μήνες. Και όμως έγινε.
Κοντολογίς, ο Νετανιάχου δεν αποδέχεται ένα ιρανικό βέτο στις ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο, το Ιράν έχει κίνητρο να επιβάλλει μεγαλύτερο κόστος στους αντιπάλους του και ο Τραμπ δεν μπορεί να εξασφαλίσει συμφωνία με το Ιράν όσο το Ισραήλ συνεχίζει να βομβαρδίζει τον Λίβανο.
Την κατάσταση θα μπορούσε να την περιγράψει το ελληνικό λαϊκό ρητό «πιάσε το αυγό και κούρεψέ το».
