Υποτίθεται ότι μετά τους παγκόσμιους πολέμους που συγκλόνισαν στην ανθρωπότητα τον 20ο αιώνα, ο ΟΗΕ θα έβαζε σε μια τάξη την παγκόσμια ειρήνη. Ενώ λοιπόν, σταδιακά επικεντρώθηκε στο Κλίμα και τη τεχνητή νοημοσύνη η επικαιρότητα αναγκάζει τον επόμενο γ.γ. να ανοίξει ξανά το σκονισμένο εγχειρίδιο του 50΄και 60΄: πως να επιλύετε συγκρούσεις. Και δεν είναι καθόλου εύκολο.
Προς το παρόν υπάρχουν τέσσερις υποψήφιοι για τη θέση του γενικού γραμματέα: Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, Ραφαέλ Γκρόσι, Μισέλ Μπατσελέτ και Μάκι Σαλ. Φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να εμφανιστούν και άλλοι.
Πράγματι, οι συγκρούσεις σύμφωνα με το Uppsala Conflict Data Program (UCDP) έχουν αυξηθεί από τη δεκαετία του 1940 και ειδικά στην Αφρική.
«Ως αποτέλεσμα, δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική από το να επιστρέψει ο ΟΗΕ στα βασικά». Λέει σε ανάλυσή του στο Foreign Policy ο Ντάνιελ Φόρτι, ειδικός στον ΟΗΕ στο International Crisis Group.
«Περισσότερα από 80 χρόνια μετά την ίδρυσή του, υπό τη σκιά πολλαπλών πολέμων από το Ιράν έως το Σουδάν, ο οργανισμός χρειάζεται να δείξει ξανά ότι αντιμετωπίζει σοβαρά την ιδρυτική του αποστολή: την επίλυση συγκρούσεων».
Ο ίδιος εξηγεί πως πρόκειται για ένα δύσκολο έργο καθώς έχει υπονομευθεί η αξιοπιστία του οργανισμού από τις διαιρέσεις μεταξύ των μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.
«Οι ΗΠΑ και η Ρωσία έχουν ενεργήσει απροκάλυπτα φαινομενικά αψηφώντας τον Χάρτη του ΟΗΕ» σημειώνει, υπενθυμίζοντας την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, την απαγωγή του ηγέτη της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ και την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν. «Δεν είναι μυστικό ότι, υπό το βάρος των διαιρέσεων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, οι διπλωμάτες δυσκολεύονται πολύ περισσότερο να εργαστούν μέσω του Συμβουλίου Ασφαλείας για τον τερματισμό πολέμων ή έστω για τον περιορισμό των τρομερών συνεπειών τους».
Ωστόσο, ο Φόρντι προτείνει για τον ΟΗΕ τρία βήματα τα οποία μπορεί να ακολουθήσει ώστε να επαναφέρει αποτελεσματικά την ειρήνη στις προτεραιότητες.
Συνεργαστείτε και με μεσαίες δυνάμεις
Πρώτον, οι υποψήφιοι θα χρειαστεί να αποκαταστήσουν τη γεωπολιτική αξιοπιστία του ΟΗΕ και να ενισχύσουν το προφίλ του γενικού γραμματέα ως κορυφαίου διπλωμάτη του κόσμου. Οι διεκδικητές της κορυφαίας θέσης στον ΟΗΕ πρέπει να αποδείξουν ότι μπορούν να συνεργαστούν με τα μόνιμα μέλη, κάτι κρίσιμο σε μια περίοδο όπου τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Μόσχα κρατούν τον ΟΗΕ σε απόσταση.
Οι υποψήφιοι θα πρέπει δημόσια να υπερασπίζονται τον Χάρτη του ΟΗΕ και να κατονομάζουν τις μεγάλες δυνάμεις όταν τον παραβιάζουν, ενώ ταυτόχρονα θα χρησιμοποιούν παρασκηνιακή διπλωματία ώστε να διατηρούν ανοιχτή την επικοινωνία με αυτούς τους ίδιους παραβάτες.
Επίσης οι υποψήφιοι θα πρέπει να καταλάβουν ότι πλέον οι μεσαίες δυνάμεις διαδραματίζουν ολοένα και σημαντικότερο ρόλο, τόσο στην πρόκληση συγκρούσεων όσο και στην επίλυσή τους. «Ως αποτέλεσμα, ο επόμενος γενικός γραμματέας θα πρέπει να δείξει ότι είναι έτοιμος να συνεργαστεί με συνασπισμούς μεσαίων δυνάμεων, ακόμη περισσότερο όταν το Συμβούλιο Ασφαλείας βρίσκεται σε αδιέξοδο».
Πάρε πρωτοβουλίες παρά τις αντιδράσεις
Δεύτερον, οι διεκδικητές, λέει, θα πρέπει ήδη να σκέφτονται ιδέες σχετικά με τη συμβολή του ΟΗΕ ως παράγοντα διαχείρισης συγκρούσεων, όπως έκανε ο Γκουτέρες με την Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας. «Ο διάδοχος του Γκουτέρες θα πρέπει να επαναφέρει μια θεσμική κουλτούρα που έχει γίνει υπερβολικά επιφυλακτική. Μπορεί να ηγηθεί αυτής της αλλαγής προωθώντας διπλωματικές πρωτοβουλίες με ή χωρίς ρητές οδηγίες από το Συμβούλιο Ασφαλείας. Προηγούμενοι γενικοί γραμματείς είχαν αγκαλιάσει αυτή την ευθύνη».
Άλλωστε υπάρχουν καλά παραδείγματα όπως στη δεκαετία του 1960 ο γ.γ. Ου Θαντ βοήθησε στη διαμεσολάβηση για τον τερματισμό της κρίσης των πυραύλων της Κούβας.
Μπορεί αυτή η προσέγγιση να συναντήσει αντιδράσεις, αλλά ο γ.γ. δεν θα πρέπει να αποθαρρυνθεί. Η αξιοπιστία του ΟΗΕ εξαρτάται από την ικανότητά του να αναλαμβάνει πολιτικά ρίσκα και να θέτει ιδέες στο τραπέζι όταν κανένας άλλος παράγοντας δεν μπορεί.
Ο ειδικός του ICG δίνει μεγάλη σημασία και στην επιλογή κατάλληλων ανθρώπων από τον επόμενο γενικό γραμματέα. «Πολλά θα εξαρτηθούν από το ποιους θα επιλέξει να ενταχθούν στο επιτελείο του. Μια ισχυρή και πολυσυλλεκτική ομάδα συμβούλων θα πρέπει να παρέχει ανεξάρτητες και κριτικές συμβουλές, ενώ ταυτόχρονα να συγκεντρώνει ιδέες από ολόκληρο το σύστημα».
Αποκαταστείστε τις ειρηνευτικές αποστολές
Δεδομένου ότι οι ειρηνευτικές αποστολές έχουν μειωθεί σχεδόν κατά 56% την τελευταία δεκαετία, με περισσότερες περικοπές να έρχονται, ο Φόρντι παρατηρεί ότι οι διπλωμάτες του Συμβουλίου Ασφαλείας δυσκολεύονται να συμφωνήσουν για τους πολιτικούς ρόλους που πρέπει να έχουν οι ένστολες και πολιτικές αποστολές του ΟΗΕ, αφήνοντάς τες ευάλωτες στις διαθέσεις των κυβερνήσεων υποδοχής.
Παρ΄ όλα αυτά σημειώνει πως μόνο οι αποστολές του ΟΗΕ ξέρουν να προστατεύουν αμάχους, όπως έδειξαν οι άσχημες εμπειρίες από τη δημιουργία παράλληλων αποστολών εκτός ηγεσίας ΟΗΕ στη Γάζα, την Αϊτή και τη Σομαλία.
«Είναι αλήθεια ότι ο επόμενος γενικός γραμματέας θα χρειαστεί να σκεφτεί τρόπους ώστε οι επιχειρήσεις του ΟΗΕ να επικεντρωθούν σε ένα πιο περιορισμένο και ιεραρχημένο σύνολο αποστολών. Αλλά αν τέτοιου είδους εγχειρήματα πάψουν απλώς να υπάρχουν, το τελευταίο δίχτυ ασφαλείας που διαθέτουν μερικοί από τους πιο ευάλωτους ανθρώπους στον κόσμο θα διαλυθεί — και μαζί του η αξιοπιστία του ΟΗΕ».
Έτσι, κλείνοντας ο Φόρντι υποστηρίζει μάλιστα πως η επιλογή του επόμενου γ.γ. δεν πρέπει να στηρίζεται τόσο σε κριτήρια όπως το φύλο και η εθνικότητα, αλλά στην ικανότητα αντιμετώπισης του πολέμου και προώθησης του πολέμου.
Πάντως, αν ο γ.γ. ποζάρει με τη σημαία του ψευδοκράτους, η αξιοπιστία δεν κερδίζεται.
