Επτά εβδομάδες πολέμου απέτυχαν να ανατρέψουν τους θεοκρατικούς ηγέτες του Ιράν ή να τους αναγκάσουν να ικανοποιήσουν όλα τα αιτήματα του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, αλλά για τους αντιπάλους και τους συμμάχους των ΗΠΑ έφεραν στο προσκήνιο μία από τις κεντρικές του αδυναμίες: την οικονομική πίεση.
Ακόμη και με την ανακοίνωση του Ιράν την Παρασκευή ότι ανοίγει ξανά το Στενό του Ορμούζ στη ναυσιπλοΐα, η κρίση στη Μέση Ανατολή αποκάλυψε τα όρια της προθυμίας του Τραμπ να ανεχθεί τον εγχώριο οικονομικό πόνο.
Ο Τραμπ ενώθηκε με το Ισραήλ επιτιθέμενος στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, επικαλούμενος, όπως είπε, άμεσες απειλές ασφαλείας, ειδικά όσον αφορά το πυρηνικό του πρόγραμμα. Αλλά τώρα, με τις τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ στα ύψη, τον πληθωρισμό να αυξάνεται και τα ποσοστά αποδοχής του να πέφτουν, ο Τραμπ τρέχει να εξασφαλίσει μια διπλωματική συμφωνία που θα μπορούσε να ανακόψει τις επιπτώσεις στο εσωτερικό.
Το Ιράν έχει δεχθεί ισχυρό στρατιωτικό πλήγμα, αλλά απέδειξε ότι μπορεί να επιβάλει οικονομικό κόστος που ο Τραμπ και οι βοηθοί του υποτίμησαν, εξαπολύοντας το χειρότερο παγκόσμιο ενεργειακό σοκ όλων των εποχών, αναφέρουν αναλυτές.
Αυξανόμενο ενεργειακό κόστος, κίνδυνος ύφεσης
Ο Τραμπ έχει συχνά υποβαθμίσει δημοσίως τις εγχώριες οικονομικές ανησυχίες που προκαλούνται από τον πόλεμο.
Ωστόσο, δύσκολα μπορεί να αγνοήσει ότι, αν και οι ΗΠΑ δεν εξαρτώνται από το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποστολών πετρελαίου που ουσιαστικά μπλοκαρίστηκαν από τον ασφυκτικό κλοιό του Ιράν στο Στενό, το αυξανόμενο ενεργειακό κόστος έχει πλήξει τους Αμερικανούς καταναλωτές. Η προειδοποίηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για κίνδυνο παγκόσμιας ύφεσης εντείνει την κατήφεια.
Η πίεση για μια διέξοδο από τον μη δημοφιλή πόλεμο έχει αυξηθεί, καθώς οι Ρεπουμπλικάνοι του Τραμπ υπερασπίζονται οριακές πλειοψηφίες στο Κογκρέσο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Τίποτα από όλα αυτά δεν έχει περάσει απαρατήρητο από τους ηγέτες του Ιράν, οι οποίοι χρησιμοποίησαν τον έλεγχό τους στο στενό για να ωθήσουν την ομάδα του Τραμπ στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αναλυτές αναφέρουν ότι οι αντίπαλοι των ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία, ενδέχεται να αντλήσουν το δικό τους δίδαγμα: ενώ ο Τραμπ έχει δείξει διάθεση για χρήση στρατιωτικής βίας στη δεύτερη θητεία του, αναζητά μια διπλωματική διέξοδο μόλις η οικονομική πίεση γίνει άβολη στο εσωτερικό.
«Ο Τραμπ νιώθει την οικονομική πίεση, η οποία είναι η αχίλλειος πτέρνα του σε αυτόν τον πόλεμο επιλογής», δήλωσε ο Μπρετ Μπρούεν, πρώην σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής στην κυβέρνηση Ομπάμα, ο οποίος ηγείται της εταιρείας στρατηγικών συμβούλων Global Situation Room.
Ο εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Κους Ντεσάι, δήλωσε ότι ενώ εργάζεται για μια συμφωνία με το Ιράν προκειμένου να επιλυθούν τα «προσωρινά» προβλήματα στην αγορά ενέργειας, η κυβέρνηση «δεν έχασε ποτέ την εστίασή της στην εφαρμογή της ατζέντας του προέδρου για προσιτό κόστος ζωής και ανάπτυξη».
«Ο Πρόεδρος Τραμπ μπορεί να περπατάει και να μασάει τσίχλα ταυτόχρονα», είπε.
Νιώθοντας την πίεση
Η απότομη στροφή του Τραμπ στις 8 Απριλίου, από τις αεροπορικές επιδρομές στη διπλωματία, ακολούθησε την πίεση από τις χρηματοπιστωτικές αγορές και τμήματα της βάσης του, του κινήματος MAGA.
Μέρος του οικονομικού πόνου επωμίζονται οι Αμερικανοί αγρότες, μια βασική εκλογική βάση του Τραμπ, λόγω της διακοπής των αποστολών λιπασμάτων, και αντανακλάται επίσης στους υψηλότερους ναύλους των αεροπορικών εισιτηρίων από τις αυξημένες τιμές στα καύσιμα των αεροσκαφών.
Με τον χρόνο να μετρά αντίστροφα για την εκεχειρία των δύο εβδομάδων, μένει να φανεί εάν ένας πρόεδρος που αγκαλιάζει την απρόβλεπτη συμπεριφορά θα καταλήξει σε μια συμφωνία που θα ικανοποιεί τους πολεμικούς του στόχους, εάν θα παρατείνει την εκεχειρία πέραν της 21ης Απριλίου, ή εάν θα ξεκινήσει εκ νέου την εκστρατεία βομβαρδισμών.
Ωστόσο, οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου μειώθηκαν απότομα και οι χρηματοπιστωτικές αγορές, τις οποίες ο Τραμπ συχνά θεωρεί ως βαρόμετρο της επιτυχίας του, άνθισαν την Παρασκευή αφότου το Ιράν δήλωσε ότι το στενό θα παραμείνει ανοιχτό για το υπόλοιπο μιας ξεχωριστής 10ήμερης εκεχειρίας μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ.
Ο Τραμπ έσπευσε να ανακηρύξει το στενό ασφαλές, ενώ προώθησε μια υπό διαμόρφωση συμφωνία με το Ιράν, η οποία, όπως είπε, θα ολοκληρωθεί σύντομα και κυρίως με τους δικούς του όρους. Όμως, ιρανικές πηγές δήλωσαν στο Reuters ότι παραμένουν κενά που πρέπει να επιλυθούν.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ακόμη κι αν ο πόλεμος τελειώσει σύντομα, η οικονομική ζημιά θα μπορούσε να χρειαστεί μήνες, αν όχι χρόνια, για να αποκατασταθεί.
Ένα βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο μια οποιαδήποτε συμφωνία θα επιτύχει τους στόχους που έχει θέσει ο Τραμπ, συμπεριλαμβανομένου του κλεισίματος του δρόμου του Ιράν προς την απόκτηση πυρηνικού όπλου, κάτι που η Τεχεράνη έχει αρνηθεί εδώ και καιρό ότι επιδιώκει.
Το Ιράν διαθέτει απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου υψηλής καθαρότητας, το οποίο πιστεύεται ότι θάφτηκε από τα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ τον Ιούνιο. Ο Τραμπ δήλωσε στο Reuters την Παρασκευή ότι η αναδυόμενη συμφωνία προβλέπει συνεργασία των ΗΠΑ με το Ιράν για την ανάκτηση του υλικού και τη μεταφορά του στις ΗΠΑ. Το Ιράν αρνήθηκε ότι συμφώνησε σε μεταφορά οπουδήποτε εκτός της επικράτειάς του.
Ένας ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ διατηρούν «αρκετές κόκκινες γραμμές» στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν.
Ταυτόχρονα, το κάλεσμα του Τραμπ στο ξεκίνημα του πολέμου προς τους Ιρανούς να ανατρέψουν την κυβέρνησή τους έχει πέσει στο κενό.
Σύμμαχοι από την Ευρώπη μέχρι την Ασία έμειναν αρχικά άναυδοι από την απόφαση του Τραμπ να προχωρήσει σε πόλεμο χωρίς να τους συμβουλευτεί ή χωρίς να φαίνεται να λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο που διατρέχουν από ενδεχόμενο κλείσιμο του στενού από το Ιράν.
«Το καμπανάκι κινδύνου που χτυπά για τους συμμάχους αυτήν τη στιγμή είναι το πώς ο πόλεμος ανέδειξε ότι η κυβέρνηση μπορεί να ενεργήσει αλλοπρόσαλλα, χωρίς να λαμβάνει ιδιαίτερα υπόψη τις συνέπειες», δήλωσε ο Γκρέγκορι Πόλινγκ, ειδικός σε θέματα Ασίας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS) στην Ουάσιγκτον.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ο πρώην Δημοκρατικός Πρόεδρος Τζο Μπάιντεν ήταν επιφυλακτικός ως προς την επιβολή κυρώσεων στον ενεργειακό τομέα της Μόσχας, από ανησυχία για μείωση των προμηθειών πετρελαίου και αύξηση των τιμών της βενζίνης στις ΗΠΑ.
Ωστόσο ο Τραμπ, ο οποίος διεκδίκησε μια δεύτερη θητεία με υποσχέσεις για φθηνή βενζίνη και χαμηλό πληθωρισμό, έχει αποδειχθεί ευαίσθητος στις κατηγορίες ότι οι πολιτικές του αυξάνουν τις τιμές. Ένα παράδειγμα ήταν όταν μείωσε τους δασμούς στην Κίνα πέρυσι, αφότου εκείνη είχε προχωρήσει σε αντίποινα.
Λάθος υπολογισμοί
Ακριβώς όπως ο Τραμπ εκτίμησε λάθος την αντίδραση του Πεκίνου σε έναν εμπορικό πόλεμο, φαίνεται να έχει υπολογίσει λάθος το πώς θα μπορούσε να αντεπιτεθεί οικονομικά το Ιράν σε έναν ένοπλο πόλεμο – χτυπώντας ενεργειακές υποδομές στα κράτη του Κόλπου και μπλοκάροντας τη στρατηγική υδάτινη οδό μεταξύ τους.
Ο Τραμπ πίστευε λανθασμένα ότι ο πόλεμος θα ήταν μια περιορισμένη επιχείρηση, όπως η επιδρομή-αστραπή της 3ης Ιανουαρίου στη Βενεζουέλα και τα πλήγματα του Ιουνίου στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, όπως ανέφεραν κατ’ ιδίαν Αμερικανοί αξιωματούχοι.
Όμως αυτήν τη φορά οι επιπτώσεις είναι πολύ πιο εκτεταμένες.
Το μήνυμα προς τους Ασιάτες συμμάχους, όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν, ίσως είναι ότι ο Τραμπ, ο οποίος αναζητά θερμότερους δεσμούς με την Κίνα, αναμένεται να επιδιώξει τους περιφερειακούς του στόχους υπολογίζοντας λιγότερο τη γεωπολιτική και οικονομική τους ασφάλεια.
Οι αναλυτές πιστεύουν ότι αυτές οι κυβερνήσεις θα προσαρμοστούν σε κάθε ενδεχόμενο, όπως μια κινεζική απόπειρα κατάληψης της Ταϊβάν, λόγω της ανησυχίας τους για την αξιοπιστία του Τραμπ.
Οι ευρωπαϊκές χώρες, ενοχλημένες που επωμίζονται τόσο μεγάλο μέρος του οικονομικού βάρους ενός πολέμου που ποτέ δεν ζήτησαν, είναι πιθανό να γίνουν ακόμη πιο νευρικές σχετικά με τη δέσμευση του Τραμπ για συνέχιση της βοήθειας προς την Ουκρανία στον πόλεμο της με τη Ρωσία, λένε οι αναλυτές.
Τα αραβικά κράτη του Κόλπου θέλουν να τελειώσει σύντομα ο πόλεμος, αλλά θα δυσαρεστηθούν εάν ο Τραμπ κλείσει μια συμφωνία χωρίς εγγυήσεις ασφαλείας για τα ίδια.
«Ο τερματισμός αυτής της σύγκρουσης δεν θα πρέπει επίσης να δημιουργήσει μια διαρκή αστάθεια στην περιοχή», δήλωσε ο Ανουάρ Γκαργκάς, διπλωματικός σύμβουλος του προέδρου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Οι περισσότεροι υποστηρικτές του MAGA έχουν παραμείνει πιστοί στον Τραμπ παρά τις ορισμένες ηχηρές φωνές διαφωνίας. Υπάρχουν όμως αυξανόμενες αμφιβολίες για το αν μπορεί να βοηθήσει το κόμμα του να ανακτήσει το χαμένο έδαφος, ειδικά μεταξύ των ανεξάρτητων ψηφοφόρων, εγκαίρως για τις ενδιάμεσες εκλογές.
«Γνωρίζει ότι ένα σημαντικό μέρος της χώρας εκτός της βάσης του MAGA, ακόμη και ορισμένοι εντός της βάσης του MAGA, αντιτίθενται σθεναρά σε αυτό που έκανε», δήλωσε ο Τσακ Κάφλιν, πολιτικός στρατηγικός αναλυτής με έδρα την Αριζόνα. «Και πιστεύω ότι το τίμημα θα πληρωθεί».
Πηγή: Reuters
