Η εκστρατεία μαζικών απελάσεων του Ντόναλντ Τραμπ έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των περιπτώσεων ανθρώπων που απομακρύνονται παράνομα από τις ΗΠΑ, ακόμη και κατά παράβαση δικαστικών αποφάσεων ή ενώ βρίσκονται σε ισχύ νομική προστασία από την απέλαση.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Χοσέ Οχέδα Ντουάρτε, η σύζυγος του οποίου κατάλαβε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά, όταν αναζήτησε το όνομά του στην ηλεκτρονική βάση της υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ (ICE) και διαπίστωσε ότι είχε εξαφανιστεί από το σύστημα.
Ωρες νωρίτερα, περίπου στις 3 τα ξημερώματα, πράκτορες της ICE τον είχαν ξυπνήσει απότομα.
«Πάμε, θα πας στο δικαστήριο», θυμάται να του είπαν.
«Ψεύτες», τους απάντησε. «Με πήγαιναν στην Αριζόνα για να με στείλουν πίσω στη Βενεζουέλα», σημειώνει ο ίδιος.
Ο Οχέδα πέρασε επτά μήνες σε τέσσερα κέντρα κράτησης μεταναστών προτού απελαθεί στη Βενεζουέλα, τη χώρα που είχε εγκαταλείψει αφού υπηρέτησε στον στρατό υπό το καθεστώς του Νικολάς Μαδούρο.
Η απέλασή του έγινε ενώ εκκρεμούσε η αίτησή του για άσυλο στις ΗΠΑ και χωρίς να έχει εκδοθεί τελεσίδικη απόφαση απομάκρυνσής του. Η κυβέρνηση Τραμπ αναγνώρισε τελικά ότι δεν έπρεπε να είχε απελαθεί, αποδίδοντας το περιστατικό σε «πρόβλημα ποιότητας δεδομένων».
Από σπάνιο φαινόμενο, συστηματική πρακτική
Οι παράνομες απελάσεις έχουν πλέον εξελιχθεί σε επαναλαμβανόμενο φαινόμενο στο πλαίσιο της επιχείρησης μαζικών απελάσεων του Τραμπ, με σοβαρές συνέπειες για το δικαίωμα των μεταναστών σε δίκαιη και νόμιμη διαδικασία (due process).
Από πέρυσι, δικαστές έχουν κρίνει ότι η κυβέρνηση Τραμπ απέλασε περισσότερους από 170 ανθρώπους κατά παράβαση δικαστικών αποφάσεων, παραβιάζοντας τις προβλεπόμενες από τον νόμο διαδικαστικές εγγυήσεις ή στέλνοντάς τους σε χώρες όπου αντιμετώπιζαν κίνδυνο βασανιστηρίων και διώξεων, παρά το γεγονός ότι είχαν ζητήσει ή λάβει προστασία από αυτές.
Οι περισσότερες περιπτώσεις αφορούσαν μία και μόνο επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε πέρυσι. Ωστόσο, το Politico έχει καταγράψει έκτοτε σχεδόν 30 μεμονωμένες υποθέσεις, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον τρεις μόνο την τελευταία εβδομάδα.
Στις περισσότερες από αυτές, οι δικαστές διέταξαν την κυβέρνηση να διευκολύνει την επιστροφή των ανθρώπων που είχαν απελαθεί παράνομα στις ΗΠΑ.
Το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας (DHS) υποστηρίζει ότι, όταν υπάρχει δικαστική απόφαση για την επιστροφή κάποιου στις ΗΠΑ, λαμβάνει «κάθε εύλογο μέτρο» ώστε να διασφαλιστεί η ασφαλής επιστροφή του και η συνέχιση της μεταναστευτικής διαδικασίας.
Παράλληλα, το DHS επιτέθηκε σε «ριζοσπαστικές ΜΚΟ» και «ακτιβιστές δικαστές», κατηγορώντας τους ότι ευθύνονται για το κύμα δικαστικών προσφυγών σχετικά με τις παράνομες απελάσεις. Δεν σχολίασε, ωστόσο, γιατί τα περιστατικά αυτά εμφανίζονται ολοένα συχνότερα.
«Ο μηχανισμός λειτουργεί στο 110%»
Για τους δικηγόρους που εκπροσωπούν κρατούμενους της ICE, η εξήγηση είναι απλή. «Ο μηχανισμός λειτουργεί στο 110%», δήλωσε ο Σάιμον Σαντοβάλ-Μόσενμπεργκ, δικηγόρος μετανάστευσης στο Μέριλαντ.
Ο ίδιος εκπροσωπεί τον Κίλμαρ Αμπρέγο Γκαρσία, ο οποίος απελάθηκε παράνομα στο Ελ Σαλβαδόρ πέρυσι, παρά το γεγονός ότι δικαστής είχε κρίνει πως κινδύνευε να στοχοποιηθεί από επικίνδυνη συμμορία.
Ο Σαντοβάλ-Μόσενμπεργκ λέει ότι στα 17 χρόνια της δικηγορικής του καριέρας, πριν από το 2025, είχε χειριστεί περίπου τρεις υποθέσεις παράνομης απέλασης. Σήμερα, το γραφείο του αναλαμβάνει περίπου τρεις τέτοιες υποθέσεις κάθε μήνα.
Μάλιστα, έχει δημιουργήσει ειδικό τμήμα που ασχολείται με την επιστροφή ανθρώπων οι οποίοι απελάθηκαν κατά παράβαση του νόμου, της δέουσας διαδικασίας ή δικαστικών αποφάσεων.
Αλλοι δικηγόροι αποδίδουν τα αυξανόμενα περιστατικά στη βιασύνη της κυβέρνησης να απελάσει όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους, πιέζοντας στα όριά τους τα μεταναστευτικά και δικαστικά συστήματα. «Βιάζονται τόσο πολύ να διώξουν ανθρώπους από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ώστε δεν εξετάζουν καν αν αυτό που κάνουν είναι νόμιμο», δήλωσε ο δικηγόρος Χαβιέρ Ριβέρα.
Πελάτισσά του απελάθηκε στη Νικαράγουα τον περασμένο μήνα, παρότι είχε νομική προστασία από την απέλαση ως θύμα ενδοοικογενειακής βίας. Ομοσπονδιακός δικαστής διέταξε την επιστροφή της.
Λάθη, παραλείψεις και δικαστικές αποφάσεις
Την ίδια μέρα, άλλος ομοσπονδιακός δικαστής διέταξε την επιστροφή του Εστεμπάν Ρίος Σόσα, ο οποίος συνελήφθη και απελάθηκε στο Μεξικό ενώ επισκεπτόταν την έγκυο κόρη του στη στρατιωτική βάση Καμπ Πέντλετον.
Ο Ρίος Σόσα ζούσε στην Καλιφόρνια από το 1988. Εχει δύο παιδιά με αμερικανική υπηκοότητα, ένα από τα οποία έχει υπηρετήσει στους πεζοναύτες, καθώς και τρία αμερικανικής υπηκοότητας εγγόνια.
Την ώρα της σύλληψής του βρισκόταν επίσης υπό ενεργό καθεστώς αναστολής της απέλασης (deferred action), μια μορφή προστασίας από την απομάκρυνση. «Η κυβέρνηση αυτή αθέτησε τις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει προηγουμένως για την προστασία ανθρώπων όπως ο κ. Ρίος Σόσα», δήλωσε η δικηγόρος του, Μόνικα Λανγκαρίκα.
Το υπουργείο Δικαιοσύνης και η ICE αναγνωρίζουν σε αρκετές περιπτώσεις τα λάθη τους ενώπιον των δικαστηρίων, αποδίδοντας τις παράνομες απελάσεις σε διοικητικές αστοχίες.
Στην περίπτωση της φοιτήτριας Ανι Λόπες Μπελόσα, η οποία απελάθηκε στην Ονδούρα παρά την ύπαρξη δικαστικής απόφασης που την προστάτευε, αξιωματούχος της ICE στη Μασαχουσέτη δήλωσε ότι είχε την «εσφαλμένη εντύπωση» πως δεν χρειαζόταν να ενημερώσει τις αρμόδιες υπηρεσίες άλλων πολιτειών για τη δικαστική απόφαση.
Σε άλλες υποθέσεις, η ICE επικαλέστηκε λανθασμένες καταχωρίσεις στους φακέλους κρατουμένων, αποτυχία διαβίβασης δικαστικών αποφάσεων στους υπευθύνους των απελάσεων ή απλές «παραλείψεις» που άφησαν εκτός φακέλου αποφάσεις οι οποίες απαγόρευαν την απομάκρυνση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η υπηρεσία διαβεβαίωσε τους δικαστές ότι προχωρά σε αλλαγές στα εσωτερικά της συστήματα, ώστε να μην επαναληφθούν παρόμοια λάθη.
Ακόμη και διορισμένοι από τον Τραμπ δικαστές διατάζουν επιστροφές
Δικαστές από όλο το πολιτικό φάσμα – μεταξύ αυτών τουλάχιστον τρεις που διορίστηκαν από τον ίδιο τον Τραμπ – έχουν διατάξει την επιστροφή ανθρώπων που απελάθηκαν παράνομα.
Η κυβέρνηση έχει συμμορφωθεί σε ορισμένες περιπτώσεις, ενώ σε άλλες έχει αντισταθεί, υποστηρίζοντας ότι οι υποθέσεις έχουν καταστεί άνευ αντικειμένου επειδή οι συγκεκριμένοι άνθρωποι δεν βρίσκονται πλέον υπό κράτηση ή ότι η επιστροφή τους θα μπορούσε να επηρεάσει ευαίσθητες διπλωματικές σχέσεις.
«Η κυβέρνηση Τραμπ δεν μπορεί να “απελαύνει πρώτα και να δικάζει μετά”», προειδοποίησε σε απόφασή της τον Φεβρουάριο η ομοσπονδιακή δικαστής Τζιλ Πάρις από τη Γιούτα. Παρά τις δικαστικές αποφάσεις, η κυβέρνηση έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι «ο τεράστιος όγκος των μεταναστευτικών υποθέσεων» που έχει προκαλέσει η πολιτική μαζικών απελάσεων έχει συμβάλει στην αύξηση των λαθών.
Οι πιο χαρακτηριστικές υποθέσεις
Μεταξύ των περιπτώσεων που έχουν φτάσει στα δικαστήρια περιλαμβάνονται:
• Ενας 50χρονος άνδρας με σοβαρή νοητική αναπηρία, με νοητικές ικανότητες αντίστοιχες ενός τετράχρονου παιδιού, σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα. Η ICE τον συνέλαβε πέρυσι και τον έστειλε στο Μεξικό χωρίς να ενημερώσει τους ανθρώπους που είχαν αναλάβει τη φροντίδα του. Δεν εκκρεμούσε καν διαδικασία απέλασης εις βάρος του και φέρεται να υπέγραψε έντυπο «οικειοθελούς αναχώρησης».
Η κυβέρνηση επιχείρησε να τον επιστρέψει στις ΗΠΑ την άνοιξη, αλλά δήλωσε ότι θα παρέμενε υπό κράτηση της ICE. Δικαστής διέταξε την άμεση απελευθέρωσή του, κάνοντας λόγο για «κατάφωρη έλλειψη δέουσας διαδικασίας» και για κίνδυνο πρόκλησης σοβαρής συναισθηματικής και ψυχολογικής βλάβης λόγω της αναπηρίας του.
• Μια δικαιούχος του DACA, η οποία είχε φτάσει στις ΗΠΑ από το Μεξικό το 1998, σε ηλικία 15 ετών, και σήμερα είναι μητέρα μιας 22χρονης Αμερικανίδας.
Κατά τη διάρκεια ακρόασης για την απόκτηση νόμιμου καθεστώτος, ενημερώθηκε ότι υπήρχε σε βάρος της εντολή απέλασης από το 1998. Το επόμενο πρωί είχε ήδη απελαθεί στο Μεξικό. Η ομοσπονδιακή δικαστής Ντένα Κόγκινς έκρινε ότι η απέλαση ατόμου με ενεργό καθεστώς DACA παραβίαζε τη δέουσα διαδικασία.
• Δίδυμα 12 ετών, Αμερικανοί πολίτες, απελάθηκαν στη Γουατεμάλα λίγες ώρες αφότου συνόδευσαν τη μητέρα τους σε προγραμματισμένο ραντεβού με την ICE. Η μητέρα τους απελάθηκε νόμιμα, αλλά είχε αποφασίσει να αφήσει τα παιδιά στις ΗΠΑ υπό τη φροντίδα της γιαγιάς τους. Δικαστής διέταξε την άμεση επιστροφή τους και η κυβέρνηση συμμορφώθηκε μέσα σε περίπου 24 ώρες.
• Ενας Μεξικανός που ζούσε στις ΗΠΑ επί 26 χρόνια χωρίς ποινικό μητρώο, συνελήφθη από την ICE σε κατάστημα Walmart στη Μινεσότα και μεταφέρθηκε στο Ελ Πάσο.
Παρά την απόφαση ομοσπονδιακού δικαστή να επιστρέψει στη Μινεσότα, η ICE αντιστάθηκε και λίγες ημέρες αργότερα τον μετέφερε στα σύνορα με το Μεξικό, όπου και απελάθηκε. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι είχε υπογράψει συμφωνία οικειοθελούς αναχώρησης. Ο δικαστής, ωστόσο, έκρινε ότι η συμφωνία –η εγκυρότητα της οποίας αμφισβητούνταν– δεν μπορούσε να υπερισχύσει της δικαστικής του απόφασης.
Πηγή: Politico
