Το φαινόμενο El Niño έκανε ξανά την εμφάνισή του στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό και, σύμφωνα με τις προβλέψεις, αναμένεται να «ενισχυθεί ραγδαία» τους επόμενους μήνες. Η εξέλιξη αυτή έχει θέσει σε επιφυλακή επιστήμονες και μετεωρολογικές υπηρεσίες, καθώς οι προβλέψεις δείχνουν αυξημένη πιθανότητα εκδήλωσης ακραίων καιρικών φαινομένων σε πολλές περιοχές του πλανήτη.
Σύμφωνα με την τελευταία πρόβλεψη του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO), η κορύφωση του φαινομένου αναμένεται μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου, αυξάνοντας την πιθανότητα εκδήλωσης έντονων καυσώνων, παρατεταμένων ξηρασιών και ισχυρών βροχοπτώσεων.
«Έχουμε ξεκινήσει μια πρωτοφανή κινητοποίηση για να συντονίσουμε τις δράσεις μας τόσο σε επίπεδο Ηνωμένων Εθνών όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Στόχος μας είναι να στηρίξουμε τις κυβερνήσεις, τις ανθρωπιστικές οργανώσεις και τους τομείς της οικονομίας που επηρεάζονται άμεσα από το κλίμα», δήλωσε η Γενική Γραμματέας του WMO, Σελέστ Σάουλιο. Η ίδια υπογράμμισε ότι οι έγκαιρες προειδοποιήσεις και οι εξελιγμένες προβλέψεις είναι πλέον ζωτικής σημασίας για να σωθούν ζωές και να περιοριστούν οι οικονομικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες.
Τι είναι το El Niño και ποιους πλήττει περισσότερο;
Το El Niño (που στα ισπανικά σημαίνει «το αγόρι») είναι ένα φυσικό καιρικό φαινόμενο που εκδηλώνεται ακανόνιστα, κατά μέσο όρο κάθε δύο έως επτά χρόνια, όταν οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας στον ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό αυξάνονται ασυνήθιστα.
Αυτή η υπερθέρμανση των υδάτων συμπαρασύρει προς τα πάνω την παγκόσμια θερμοκρασία, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για συχνότερα και εντονότερα ακραία καιρικά φαινόμενα. Για παράδειγμα, το προηγούμενο ισχυρό El Niño, που ξεκίνησε τον Μάιο του 2023 και διήρκεσε μέχρι τον Μάρτιο του 2024, συνέβαλε στην καταγραφή θερμοκρασιών-ρεκόρ παγκοσμίως, τροφοδοτώντας καταστροφικές πυρκαγιές και πολυετείς ξηρασίες σε όλο τον κόσμο.
Ωστόσο, οι άμεσες συνέπειές του εντοπίζονται κυρίως στις τροπικές ζώνες. Στο παρελθόν, περιοχές όπως η Νότια Αμερική, οι νότιες πολιτείες των ΗΠΑ, η Ανατολική Αφρική και η Κεντρική Ασία βρέθηκαν αντιμέτωπες με αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών. Αντίθετα, μεγάλα τμήματα της Αυστραλίας, οι βόρειες περιοχές της Νότιας Αμερικής και χώρες της Ασίας, όπως η Ινδονησία, δοκιμάστηκαν από έντονη ξηρασία και δασικές πυρκαγιές.
Πώς επηρεάζεται η Ευρώπη;
Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, οι επιπτώσεις του El Niño είναι πολύ πιο έμμεσες και σαφώς λιγότερο έντονες. Όπως αναφέρει το Euronews, το φαινόμενο ενδέχεται να φέρει πιο άστατο καιρό αργότερα μέσα στο έτος, με έναν πιο ήπιο, βροχερό και θυελλώδη χειμώνα. Είναι, ωστόσο, απίθανο να επηρεάσει το φετινό καλοκαίρι του 2026.
Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι οι πρόσφατοι καύσωνες που έπληξαν την Ευρώπη δεν μπορούν να αποδοθούν στο El Niño, παρά τις σχετικές αναφορές που έγιναν σε ορισμένα μέσα ενημέρωσης. Παρόλα αυτά, η Ευρώπη δεν μένει στο απυρόβλητο, καθώς τα ακραία φαινόμενα στην άλλη πλευρά του πλανήτη προκαλούν αλυσιδωτές αντιδράσεις. Οι ειδικοί προειδοποιούν ήδη για πιθανές ελλείψεις σε βασικά είδη διατροφής.
Στην πλειονότητά τους, τα επεισόδια El Niño αυξάνουν προσωρινά την παγκόσμια θερμοκρασία κατά περίπου 0,2°C
Το Ινστιτούτο για την Εκπαίδευση στο Νερό (IHE Delft) της Ολλανδίας, το οποίο δραστηριοποιείται σε περιοχές που πλήττονται άμεσα, προειδοποιεί ότι αρκετά από τα βασικά αγροτικά προϊόντα που εισάγει η Ευρώπη ενδέχεται να επηρεαστούν. Στη Νικαράγουα, για παράδειγμα, βασικές καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι και τα φασόλια ενδέχεται να υποστούν σημαντικές απώλειες, απειλώντας την επισιτιστική ασφάλεια και τα εισοδήματα των τοπικών κοινωνιών.
Παράλληλα, η έλλειψη βροχοπτώσεων και η χαμηλή στάθμη των ποταμών στην Κολομβία, τη βορειοανατολική Βραζιλία και την Ινδία αναμένεται να περιορίσουν σημαντικά τις αρδευόμενες καλλιέργειες, αναγκάζοντας τους παραγωγούς να στραφούν περισσότερο στην άντληση υπόγειων υδάτων. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο της υπερεκμετάλλευσης των πόρων, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε περιορισμό των εξαγωγών.
Οι πιθανές επιπτώσεις για την Ελλάδα
Αν και το El Niño μπορεί να επηρεάσει τις καιρικές συνθήκες σε πολλές περιοχές του πλανήτη, η επίδρασή του στην Ευρώπη είναι σημαντικά πιο περιορισμένη σε σχέση με τις τροπικές περιοχές και τη Βόρεια Αμερική.
Όσον αφορά την Ελλάδα, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί σε ποιο βαθμό το φαινόμενο επηρεάζει τον καιρό της χώρας και γενικότερα της Μεσογείου, καθώς η σχέση αυτή εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας. Παράλληλα, μελέτες έχουν δείξει ότι κατά τη διάρκεια επεισοδίων El Niño η Βόρεια Ευρώπη μπορεί να καταγράφει συχνότερα χαμηλότερες θερμοκρασίες τους χειμερινούς μήνες, ενώ στον Βόρειο Ατλαντικό παρατηρούνται συχνά υψηλότερες θερμοκρασίες.
Την ίδια εκτίμηση συμμερίζεται και ο επικεφαλής της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Κώστας Λαγουβάρδος, έχει επισημάνει μιλώντας στο in ότι όλα δείχνουν πως ο πλανήτης εισέρχεται σε μια νέα περίοδο ισχυρού El Niño, ενδεχομένως εντονότερου ακόμη και από εκείνο του 2015, τονίζοντας ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα παγκόσμια κλιματικά φαινόμενα, οι επιπτώσεις του οποίου γίνονται αισθητές σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Η κλιματική αλλαγή παραμένει ο βασικός «ένοχος»
Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι ο πραγματικός ένοχος για την άνοδο της θερμοκρασίας είναι η κλιματική αλλαγή. Στην πλειονότητά τους, τα επεισόδια El Niño αυξάνουν προσωρινά την παγκόσμια θερμοκρασία κατά περίπου 0,2°C.
Αντίθετα, η κλιματική αλλαγή έχει ήδη ανεβάσει τη θερμοκρασία στην επιφάνεια της γης και της θάλασσας κατά 1,3 έως 1,5°C σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή. Επομένως, το El Niño δεν δρα μόνο του, αλλά έρχεται να επιβαρύνει έναν πλανήτη που είναι ήδη «στο κόκκινο».
Αυτός είναι και ο λόγος που το 2025 καταγράφηκε ως το τρίτο θερμότερο έτος στην ιστορία, ξεπερνώντας ακόμη και το 2016, έτος ισχυρού El Niño, παρά το γεγονός ότι πέρυσι βρισκόμασταν υπό την επίδραση του φαινομένου La Niña, το οποίο θεωρητικά συμβάλλει στη μείωση των παγκόσμιων θερμοκρασιών.
«Το El Niño είναι ένα φυσικό φαινόμενο. Έρχεται και φεύγει», είχε επισημάνει η κλιματολόγος Φρίντερικε Ότο από το Imperial College του Λονδίνου, λίγο πριν την επίσημη έναρξη του φαινομένου. «Η κλιματική αλλαγή, αντίθετα, θα χειροτερεύει συνεχώς για όσο διάστημα δεν σταματάμε να καίμε ορυκτά καύσιμα. Αυτός είναι ο πραγματικός λόγος για να ανησυχούμε».
Στο ίδιο μήκος κύματος, η Ιωάννα Βεργίνη, ιδρύτρια της παγκόσμιας πλατφόρμας μετεωρολογικών προγνώσεων WFY24, δήλωσε στο Euronews Earth ότι το El Niño χρησιμοποιείται συχνά ως «αντιπερισπασμός» από την κλιματική αλλαγή, την ώρα που μεγάλο μέρος της Ευρώπης βρισκόταν αντιμέτωπο με θερμοκρασίες άνω των 40°C.
Μάλιστα, πρόσφατη ανάλυση του δικτύου World Weather Attribution (WWA) έδειξε ότι οι ακραίες θερμοκρασίες που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας στο πρόσφατο κύμα καύσωνα θα ήταν «σχεδόν αδύνατο να συμβούν αυτή την εποχή του χρόνου» πριν από μερικές δεκαετίες (π.χ. το 1976).
Σύμφωνα με την ανάλυση, η αύξηση της θερμοκρασίας που προκαλεί η καύση ορυκτών καυσίμων έχει καταστήσει τέτοια φαινόμενα πολύ πιο πιθανά σε σχέση με το παρελθόν.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η πορεία του El Niño θα παρακολουθείται στενά τους επόμενους μήνες, καθώς η ένταση και η διάρκειά του θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τις επιπτώσεις του σε παγκόσμιο επίπεδο.
