Τα δάκρυα του Λαουτάρο Μαρτίνες λίγα δευτερόλεπτα μετά το γκολ που έστειλε την Αργεντινή στον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου δεν είχαν να κάνουν μόνο με την πρόκριση.
Μπροστά στις κάμερες, ο επιθετικός της «αλμπισελέστε» λύγισε συναισθηματικά και, αντί να μιλήσει για το γκολ ή τον μεγάλο τελικό που ακολουθεί, γύρισε πολλά χρόνια πίσω. Θυμήθηκε το πρώτο ζευγάρι ποδοσφαιρικά παπούτσια που του είχε αγοράσει ο πατέρας του και τη μητέρα του, η οποία, όταν εκείνος έφυγε έφηβος από το σπίτι για να ζήσει στις εγκαταστάσεις της ομάδας του σε άλλη πόλη, συνέχιζε κάθε μέρα να στρώνει το κρεβάτι του, σαν να περίμενε την επιστροφή του.
«Αυτό σημαίνει για μένα περισσότερα από οποιοδήποτε γκολ ή οποιοδήποτε κύπελλο», είπε συγκινημένος.
Η εικόνα αυτή αποτελεί, σύμφωνα με ανάλυση της Μόρα ι Αραούχο για τον Guardian, το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της νοοτροπίας που συνοδεύει τη φετινή εθνική ομάδα της Αργεντινής.
«Παίζουν σαν να είναι οκτώ ή εννέα ετών»
Μετά τον ημιτελικό απέναντι στην Αγγλία, ο ομοσπονδιακός τεχνικός Λιονέλ Σκαλόνι παραδέχθηκε ότι ανησύχησε όταν οι Άγγλοι σκόραραν, όμως τόνισε πως δεν έπαψε ούτε στιγμή να πιστεύει στους ποδοσφαιριστές του.
Όπως εξήγησε, πρόκειται για παίκτες που μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα όπου έμαθαν να μη φοβούνται.
«Μεγάλωσαν σε μέρη όπου δεν φοβούνταν τίποτα. Από πολύ μικροί ήταν οι καλύτεροι σε αυτό που έκαναν. Όλοι περίμεναν πολλά από αυτούς και γι’ αυτό η ευθύνη δεν τους βαραίνει», είπε χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος έδωσε και μια εικόνα για τον τρόπο που σκέφτονται μέσα στον αγωνιστικό χώρο.
«Παίζουν σαν να είναι οκτώ ή εννέα ετών. Δεν σκέφτονται ότι κινδυνεύουν να χάσουν έναν ημιτελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Σκέφτονται μόνο να παίξουν ποδόσφαιρο, όπως κάνουν όλη τους τη ζωή».
Ο Σκαλόνι περιέγραψε τους ποδοσφαιριστές του ως αυθόρμητους, απείθαρχους, σχεδόν άγριους χαρακτήρες, μαχητές που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το παιχνίδι με τη χαρά που είχαν όταν ήταν παιδιά. Παρά τις τεράστιες προσδοκίες που συνοδεύουν την εθνική ομάδα, το τεχνικό επιτελείο προσπαθεί να διατηρεί αυτή τη σχέση των παικτών με την μπάλα, ώστε να μην κυριαρχήσει ποτέ ο φόβος.
Μια χώρα που δύσκολα χωρά σε καλούπια
Η Αργεντινή, σημειώνει η βρετανική εφημερίδα, είναι μια χώρα που ανέκαθεν δυσκολευόταν να χωρέσει σε εύκολους ορισμούς.
Υπενθυμίζει μάλιστα τη γνωστή φράση του νομπελίστα οικονομολόγου Σάιμον Κούζνετς, σύμφωνα με την οποία υπάρχουν τέσσερα είδη χωρών: οι ανεπτυγμένες, οι υπανάπτυκτες, η Ιαπωνία και η Αργεντινή.
Η ιδιαιτερότητα αυτή αποτυπώνεται και στην κοινωνία της χώρας. Παρότι πολλοί εκτός Λατινικής Αμερικής τη συνδέουν κυρίως με την ευρωπαϊκή καταγωγή μεγάλου μέρους του πληθυσμού της, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Μετά την ανεξαρτησία από το ισπανικό στέμμα, η Αργεντινή υποδέχθηκε μεταναστευτικά κύματα από ολόκληρο τον κόσμο. Κάποιος μπορεί να έχει μητέρα από τους Γκουαρανί και πατέρα από την Ανατολική Ευρώπη. Στη χώρα εγκαταστάθηκαν Ευρωπαίοι μετανάστες, ενώ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κατέφυγαν εκεί και ναζί εγκληματίες πολέμου, τους οποίους εξακολουθεί να ερευνά μία από τις μεγαλύτερες εβραϊκές κοινότητες εκτός Ισραήλ.
Πρόεδρος της χώρας υπήρξε ο Κάρλος Μένεμ, γιος Σύρων μεταναστών, ο οποίος έδωσε το πράσινο φως για την κατασκευή του μεγαλύτερου τζαμιού της Λατινικής Αμερικής. Την ίδια στιγμή, οι αυτόχθονες πληθυσμοί συνεχίζουν να διεκδικούν γη και δικαιώματα, ενώ οι Αφροαργεντινοί προσπαθούν να κάνουν πιο αισθητή την παρουσία τους στη δημόσια ζωή.
Τα τελευταία χρόνια, νέες μεταναστευτικές κοινότητες από τη Ρωσία, αφρικανικές χώρες και τη Βενεζουέλα προστέθηκαν στο μωσαϊκό της χώρας, ενώ στις μεγάλες πόλεις συνυπάρχουν κινεζικές συνοικίες, ουκρανική κουζίνα και εστιατόρια ιαπωνοπερουβιανής γαστρονομίας.
Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι η χώρα είναι απαλλαγμένη από συγκρούσεις. Αντίθετα, παραμένει βαθιά πολωμένη, άνιση και γεμάτη κοινωνικές αντιθέσεις.
Το ποδόσφαιρο ως κοινή γλώσσα
Μέσα σε αυτή την πολυπλοκότητα υπάρχει ένα στοιχείο που εξακολουθεί να λειτουργεί ως κοινός τόπος: το ποδόσφαιρο.
Για τους Αργεντινούς δεν αποτελεί απλώς άθλημα, αλλά μορφή τέχνης, διέξοδο και κομμάτι της εθνικής τους ταυτότητας.
Στις φτωχές γειτονιές, παιδιά παίζουν με οτιδήποτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μπάλα, βελτιώνοντας την τεχνική τους σε μικρούς χώρους και αυτοσχέδια γήπεδα. Παράλληλα, η χώρα έχει αναπτύξει επί δεκαετίες ένα από τα πιο επιτυχημένα συστήματα ανάδειξης ποδοσφαιριστών, εξάγοντας παίκτες και προπονητές σχεδόν με την ίδια επιτυχία που εξάγει σιτηρά και κρέας.
Ο Ντανιέλ Πασαρέλα, αρχηγός της ομάδας που κατέκτησε το Μουντιάλ του 1978, είχε περιγράψει αυτή τη σχέση με μια φράση που έμεινε ιστορική.
«Στους περισσότερους τομείς η Αργεντινή ήθελε πάντα να θεωρείται μεγάλη δύναμη, αλλά οι άλλοι την έβλεπαν ως μικρότερη χώρα. Το ποδόσφαιρο είναι το μοναδικό πεδίο όπου μπορούμε να κοιτάξουμε οποιονδήποτε αντίπαλο στα μάτια και να ξέρουμε ότι μας θεωρεί ίσους».
Από το αουτσάιντερ στην παγκόσμια υπερδύναμη
Η εικόνα της εθνικής Αργεντινής έχει αλλάξει αισθητά τα τελευταία χρόνια.
Σήμερα δύσκολα μπορεί να παρουσιαστεί ως η ομάδα του αδικημένου αουτσάιντερ. Η τεράστια εμπορική απήχηση του Λιονέλ Μέσι έχει εξελιχθεί σε παγκόσμιο φαινόμενο, ενώ η ποδοσφαιρική ομοσπονδία της χώρας βρίσκεται στο μικροσκόπιο του FBI για οικονομικές δραστηριότητες. Παράλληλα, η σχέση της FIFA με τον Ντόναλντ Τραμπ έχει επίσης προκαλέσει έντονες συζητήσεις.
Εκτός Αργεντινής, η ομάδα δεν θεωρείται πλέον η πιο συμπαθής του τουρνουά. Αντίθετα, δέχεται κριτική τόσο από λογοτεχνικά και διανοητικά έντυπα όσο και από συντηρητικούς σχολιαστές και δημοφιλείς διαδικτυακούς δημιουργούς.
Ωστόσο, στο εσωτερικό της χώρας αυτή η κριτική μοιάζει να λειτουργεί περισσότερο ως επιπλέον κίνητρο παρά ως βάρος.
«Το ποδόσφαιρο δεν το βλέπεις, το νιώθεις»
Για τους Αργεντινούς, το ποδόσφαιρο εξακολουθεί να είναι μια εμπειρία που ξεπερνά τα όρια του αθλητισμού.
Η βρετανική εφημερίδα κλείνει την ανάλυσή της με μια φράση του Βραζιλιάνου ποιητή Σέρζιο Βας: «Το ποδόσφαιρο δεν το βλέπεις, το νιώθεις».
Είναι η χαρά, η αγωνία, ο πόνος, τα δάκρυα και η λύτρωση που μοιράζονται εκατομμύρια άνθρωποι την ίδια στιγμή. Για ενενήντα λεπτά, η μπάλα γίνεται το επίκεντρο των πάντων και οι Αργεντινοί παραδίδονται στη «μαγεία του Μέσι» και στη δύναμη του παιχνιδιού.
Όταν ο αγώνας τελειώνει, επιστρέφουν στην πραγματικότητα γνωρίζοντας ότι τίποτα ίσως να μην έχει αλλάξει. Εκείνες τις στιγμές όμως, όπως καταλήγει ο Guardian, έχουν νιώσει κάτι αληθινό και βαθιά συλλογικό.
