Φόρτωση Text-to-Speech…
Μια ευρεία, καλά οργανωμένη και εν πολλοίς αθέατη επιχείρηση τουρκικής επιρροής –για την οποία πολλοί μιλούν, αλλά λίγοι μπορούν να τεκμηριώσουν– βρίσκεται σε εξέλιξη στις Ηνωμένες Πολιτείες τα τελευταία χρόνια. Πριν από λίγες ημέρες, ένας κομβικός κρίκος της αποκαλύφθηκε μέσω της έρευνας του Ισραηλινού αναλυτή και ερευνητή Iθαν Φίσμπεργκερ, ο οποίος μιλάει στην «Κ» για το πώς έφτασε στην Aγκυρα ακολουθώντας τεχνικά, ψηφιακά, επιχειρησιακά και πολιτικά ίχνη.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο λογαριασμός Clash Report, ο οποίος λειτουργούσε ως μία από τις πλέον γνωστές πλατφόρμες ειδήσεων στο X, με έμφαση στη γεωστρατηγική ανάλυση και στις διεθνείς συγκρούσεις. Με εκατοντάδες χιλιάδες ακολούθους και υψηλό βαθμό αξιοπιστίας σε δημοσιογραφικούς και πολιτικούς κύκλους στην Ουάσιγκτον, το περιεχόμενό του έφτανε να αναπαράγεται ακόμη και από Αμερικανούς αξιωματούχους. Oπως εξηγεί ο Φίσμπεργκερ, είναι ακριβώς αυτή η φαινομενικά εδραιωμένη αξιοπιστία που καθιστά την αποκάλυψη ιδιαιτέρως ανησυχητική, καθώς το Clash Report αποδείχθηκε ένα ισχυρό εργαλείο προώθησης φιλοτουρκικών αφηγημάτων.
Αλλάζοντας «στίγμα»
Η έρευνά του ξεκίνησε από μια λεπτομέρεια που οι περισσότεροι θα αγνοούσαν. «Η πρώτη φορά που μου κίνησε το ενδιαφέρον ήταν πριν από μερικούς μήνες, όταν η πλατφόρμα X εγκαινίασε μια νέα λειτουργία που σου επιτρέπει να δεις την τοποθεσία των χρηστών. Για παράδειγμα, αν βρίσκεσαι στην Ουάσιγκτον, εμφανίζεται ότι είσαι στις ΗΠΑ και ότι είσαι συνδεδεμένος μέσω του αμερικανικού App Store.
Ο λογαριασμός Clash Report αποκαλύφθηκε ότι βρισκόταν στην Τουρκία και ότι ήταν συνδεδεμένος μέσω του τουρκικού App Store. Λίγες μέρες αργότερα, όμως, η τοποθεσία άλλαξε. Εγινε «Δυτική Ασία». Αυτό υποδηλώνει ότι κάποιος εκ των έσω διέγραψε την εφαρμογή και προχώρησε σε αλλαγή στις ρυθμίσεις πρόσβασης ή τοποθεσίας, πιθανώς με τη χρήση εργαλείων όπως το VPN, με στόχο να μην εμφανίζεται η Τουρκία. Hταν σαφές ότι υπήρχε πρόθεση απόκρυψης. Αυτό ήταν το πρώτο καμπανάκι, γιατί δεν είναι κάτι που κάνει συνήθως ένας κανονικός λογαριασμός».
Μετά την «Επική Οργή» – Ο λογαριασμός (του Clash Report) ήταν ήδη γνωστός για συνωμοσιολογικό περιεχόμενο, με έντονη αντιισραηλινή, ανθελληνική και αντιαμερικανική ρητορική. Ομως ξαφνικά κάτι άλλαξε. Ηταν σαν να υπήρξε μια κεντρική εντολή για ενίσχυση της ιρανικής προπαγάνδας.
Ωστόσο, εκείνο που πραγματικά τον κινητοποίησε δεν ήταν ζήτημα τεχνικής φύσης, αλλά ποιοτικής. «Αυτό που με ώθησε να ξεκινήσω την έρευνα ήταν μια ουσιαστική αλλαγή στο περιεχόμενο. Αφού άρχισε η επιχείρηση “Επική Οργή”, παρατήρησα μια μετατόπιση σε όσα προωθούσε το Clash Report. Ο λογαριασμός ήταν ήδη γνωστός για συνωμοσιολογικό περιεχόμενο, με έντονη αντιισραηλινή, ανθελληνική και αντιαμερικανική ρητορική. Ομως ξαφνικά κάτι άλλαξε. Ηταν σαν να υπήρξε μια κεντρικη εντολή για ενίσχυση της ιρανικής προπαγάνδας. Αρχισαν να προωθούν αφηγήματα που φαίνονταν να προέρχονται απευθείας από τους Φρουρούς της Επανάστασης και την Τεχεράνη, με ρυθμό που δεν είχα ξαναδεί. Τότε σκέφτηκα ότι κάτι συμβαίνει. Και τελικά ασχολήθηκα σοβαρά με το θέμα πριν από λίγες εβδομάδες».
Ηδη από τα πρώτα στοιχεία, όπως θυμάται, φάνηκε ότι η υπόθεση είχε βάθος. Ενα από τα πιο κρίσιμα ευρήματα ήταν η σύνδεση με την τουρκικών συμφερόντων εταιρεία Monolog Medya. Η εφαρμογή iOS του Clash Report στο App Store είναι καταχωρισμένη σε έναν μόνο developer, τη συγκεκριμένη εταιρεία. Στον ίδιο λογαριασμό εμφανίζονται και άλλες εφαρμογές, όπως το GDH, που αποτελεί την τουρκική εκδοχή του Clash Report, ενώ ως επίσημη ιστοσελίδα αναφέρεται το gdh.digital. Τα τεχνικά στοιχεία που εντόπισε ενίσχυσαν τις υποψίες του.
Οπως εξηγεί στην «Κ» ο Φίσμπεργκερ, «τα δύο domains μοιράζονται κοινή υποδομή, χρησιμοποιούν ίδιους servers και το ίδιο σύστημα αποθήκευσης εικόνων. Υπάρχουν ακόμη και εσωτερικά subdomains –όπως το clashreport.gdh.digital– που συνήθως χρησιμοποιούνται για έργα εντός της ίδιας εταιρείας. Παράλληλα, ιστορικά δεδομένα hosting δείχνουν ότι και οι δύο πλατφόρμες φιλοξενούνταν στον ίδιο πάροχο στην Κωνσταντινούπολη, με παρόμοιες IP». «Με απλά λόγια, οι δύο πλατφόρμες δεν είναι ανεξάρτητες», όπως λέει, αλλά «μέρη της ίδιας ομπρέλας».
Δουλειές με το ίδρυμα
Από εκεί και πέρα, η έρευνά του άρχισε να φωτίζει και την πολιτική διάσταση της υπόθεσης. Η Monolog Medya, σύμφωνα με τα δημόσια στοιχεία της, έχει δύο μοναδικούς πελάτες. Ο ένας δεν παρουσιάζει ενδιαφέρον, αλλά ο δεύτερος είναι το TÜRGEV, ένα ίδρυμα που δημιουργήθηκε στο παρελθόν από τον ίδιο τον Ταγίπ Ερντογάν και στο οποίο συμμετέχουν ενεργά μέλη της οικογένειάς του. «Σήμερα διοικείται με τη συμμετοχή μελών της οικογένειάς του, η κόρη του, Εσρα, είναι στο διοικητικό συμβούλιο, ενώ και ο γιος του, Μπιλάλ, είναι επίσης εμπλεκόμενος. Υπάρχει και μια δεύτερη σύνδεση. Ο γαμπρός του Ερντογάν, Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ, συνδέεται με το Teknofest μέσω του ιδρύματός του. Και αυτό που διαπίστωσα είναι ότι η Monolog Medya διαχειριζόταν backend servers (διακομιστές υποστήριξης) για το Teknofest για σχεδόν τρία χρόνια», εξηγεί ο Φίσμπεργκερ.
Ενα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία που προέκυψαν από την ανάλυση αφορά τη μεθοδολογία λειτουργίας και διάχυσης του περιεχομένου του λογαριασμού. Σύμφωνα με τον ερευνητή, το Clash Report φαίνεται να εφαρμόζει τη λεγόμενη τακτική «90-10». Το 90% του περιεχομένου, δηλαδή, είναι αξιόπιστο, βασισμένο σε πραγματικές ειδήσεις, κάτι που δημιουργεί εμπιστοσύνη στο κοινό. Το υπόλοιπο 10%, όμως, λειτουργεί διαφορετικά. «Εκεί εισάγονται αφηγήματα πιο ακραία, πιο κατευθυνόμενα. Και επειδή το κοινό έχει ήδη αποκτήσει εμπιστοσύνη στο Μέσο, δεν το αμφισβητεί». Η τακτική αυτή, όπως σημειώνει, έχει ιστορικές ρίζες. «Είναι μια τακτική που χρησιμοποιείται ήδη από την εποχή της KGB. Αναμειγνύεις την αλήθεια με παραπληροφόρηση».
Η αποτελεσματικότητα της επιχείρησης ήταν εντυπωσιακή. «Οταν ξεκίνησε ο πόλεμος, περιεχόμενο όπως το “Operation Epstein Fury” έγινε viral και το Clash Report ήταν από τους λογαριασμούς που πρωτοστατούσαν σε αυτό το αφήγημα. Εβλεπες γερουσιαστές, μέλη του Κογκρέσου, ευρωβουλευτές να το αναπαράγουν. Δημοσιογράφοι το χρησιμοποιούσαν ως πηγή. Ηταν καταστροφή».
Χωρίς απάντηση
Παρά τις αποκαλύψεις, δεν υπήρξε επίσημη αντίδραση. Ο Φίσμπεργκερ προσπάθησε να επικοινωνήσει με όλους τους εμπλεκομένους –το Clash Report, τη Monolog Medya και το GDH– αλλά χωρίς αποτέλεσμα. «Τα emails δεν λειτουργούν πλέον. Τα inbox δεν υπάρχουν». Ωστόσο, όπως λέει, υπήρξε κινητικότητα άλλου είδους. Αντί για απαντήσεις, εμφανίστηκαν συντονισμένες επιθέσεις και απότομη αύξηση επισκε-ψιμότητας από την Τουρκία.
Εκστρατεία επιρροής
Η υπόθεση δεν είναι μεμονωμένη, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ύπαρξης μηχανισμών επιρροής με στόχο την Ουάσιγκτον και τη Δύση γενικότερα, εκτιμά ο Φίσμπεργκερ. «Οι πάντες θέλουν να επηρεάσουν τη Δύση. Θα ήταν παράλογο να μη θέλουν να το κάνουν. Δεν διαθέτουν όμως όλοι τα μέσα για να το πετυχουν». Σε αυτό το πλαίσιο, όπως σημειώνει, σπάνια βλέπεις μια επιχείρηση επιρροής να αποκαλύπτεται σε πραγματικό χρόνο.
Αντίπαλος της Δύσης – Είναι πολύ σπάνιο να μπορείς να συνδέσεις ένα φαινόμενο στα social media με πραγματικά κέντρα εξουσίας σε μια ξένη χώρα. Στόχος μου είναι να αποτρέψω αυτή την επιχείρηση επιρροής. Αυτό που κάνει το καθεστώς Ερντογάν είναι κακόβουλο, είναι αντίπαλος της Δύσης.
«Είναι πολύ σπάνιο να μπορείς να συνδέσεις ένα φαινόμενο στα social media όπως το Clash Report με πραγματικά κέντρα εξουσίας σε μια ξένη χώρα. Και γι’ αυτό ήταν σημαντικό να το χαρτογραφήσω τόσο σχολαστικά και προσεκτικά. Θέλω ο κόσμος να γνωρίζει τι συμβαίνει. Βασικός στόχος μου είναι να αποτρέψω αυτή την επιχείρηση επιρροής. Αυτό που κάνει το καθεστώς Ερντογάν είναι κακόβουλο, είναι αντίπαλος της Δύσης».
Επισημαίνει, μάλιστα, πως η Τουρκία δεν δρα μόνο στο παρασκήνιο, ούτε προσπαθεί πάντα να κρυφτεί. «Δεν κρύβεται πλήρως. Υπήρξε προσπάθεια να κρυφτεί το Clash Report, αλλά την ίδια στιγμή λειτουργούν ήδη δύο μεγάλες επιχειρήσεις επιρροής ανοιχτά στις ΗΠΑ, το TRT και το Anadolu. Πρόκειται για κρατικά Μέσα. Μάλιστα, αν δεν κάνω λάθος, ένα από αυτά είναι καταχωρισμένο στο FARA. Παρ’ όλα αυτά, προωθούν συστηματικά αντιδυτικά και αντιαμερικανικά αφηγήματα, χωρίς να υπάρχει ουσιαστική συνέπεια». Και όπως καταλήγει, ο ερευνητής «χρειάζεται να ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση και για τις απροκάλυπτες επιχειρήσεις επιρροής. Γιατί μιλάμε για κρατικά Μέσα που δραστηριοποιούνται στις ΗΠΑ και προωθούν αφηγήματα ξένης κυβέρνησης χωρίς ουσιαστική λογοδοσία».
Η παρέμβαση Λούμερ
Υπενθυμίζεται ότι, σε πρόσφατη ανάρτησή της, η σχολιάστρια και ερευνήτρια Λόρα Λούμερ –γνωστή για τις συχνά αμφιλεγόμενες παρεμβάσεις της στον δημόσιο διάλογο– υποστήριξε ότι έχει λάβει πληροφορίες από «πηγή της CIA», η οποία, όπως είπε, της παρέδωσε στοιχεία για χρηματοδότηση Αμερικανών σχολιαστών και podcasters από την Τουρκία με στόχο την άσκηση επιρροής στον δημόσιο λόγο. Η Λούμερ έσπευσε να δώσει δημοσίως συγχαρητήρια στον Φίσμπεργκερ για τα αποτελέσματα της έρευνάς του.
