Φόρτωση Text-to-Speech…
Η δήλωση Ερντογάν για αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου δεν έγινε για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης. Eτσι κι αλλιώς, υπάρχει ευρεία συναίνεση στον τουρκικό πολιτικό κόσμο ως προς τα θέματα που αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο. Η εξέλιξη αυτή σαφώς συνδέεται με την εμβάθυνση της ελληνοϊσραηλινής στρατιωτικής συνεργασίας, όπως καταδεικνύει η συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» για την ενίσχυση της ελληνικής αεράμυνας. Η αγορά ισραηλινών υπερσύγχρονων συστημάτων αλλάζει τους συσχετισμούς στρατιωτικής ισχύος προς όφελος της χώρας μας. Πρόκειται για στρατηγικής σημασίας απόφαση, η οποία, εφόσον υλοποιηθεί αποτελεσματικά, μπορεί να ανατρέψει ένα κρίσιμο επιχειρησιακό πλεονέκτημα της Aγκυρας στον τομέα των UAV και των βαλλιστικών πυραύλων.
Πέραν της αυξανόμενης αντιπαλότητας Τουρκίας – Ισραήλ, το ερώτημα είναι γιατί η Aγκυρα εμμένει στη συγκεκριμένη απαίτηση. Δύσκολα μπορεί να γίνει πιστευτό ότι η Τουρκία, με πληθυσμό 88 εκατ., ονομαστικό ΑΕΠ άνω του ενός τρισ. δολαρίων και τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, αισθάνεται πως απειλείται από την παρουσία Ελλήνων στρατιωτών στη Λήμνο ή στο Καστελλόριζο. Τι πραγματικά, λοιπόν, επιδιώκει η τουρκική ηγεσία; Σχετικά με τα βαθύτερα τουρκικά κίνητρα, υπάρχουν δύο σχολές σκέψης στην Αθήνα από τα χρόνια διακυβέρνησης του Κώστα Σημίτη.
Η πρώτη υποστηρίζει ότι η τουρκική επίκληση των Συνθηκών της Λωζάννης (1923) και των Παρισίων (1947) για την αποστρατιωτικοποίηση συνιστά μοχλό πίεσης προς την Αθήνα που συνδέεται με τη δυνητική επέκταση των χωρικών υδάτων και την οριοθέτηση ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας. Ισως κάποτε να ίσχυε κάτι τέτοιο, αλλά οι εξελίξεις έχουν ξεπεράσει όσους ακόμη παραμένουν αισιόδοξοι. Από τον Σεπτέμβριο του 2021, με τη δεύτερη επιστολή Σινιρλίογλου στον ΟΗΕ, η Αγκυρα αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία σε κατοικημένα και μη νησιά. Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες αντιδράσεις της Αγκυρας στο Ανατολικό Αιγαίο υποκρύπτουν εδαφικές διεκδικήσεις. Η δεύτερη σχολή σκέψης δίνει έμφαση στη φύση της απειλής, με αντικειμενικά και ορθολογικά κριτήρια. Σύμφωνα με τον καθηγητή του Χάρβαρντ Στίβεν Γουόλτ, το μέγεθος της απειλής που ένα κράτος αντιπροσωπεύει για άλλα κράτη εξαρτάται από τη συνολική ισχύ του, τη γεωγραφική εγγύτητα, τις επιθετικές του δυνατότητες και τις επιθετικές του προθέσεις. Η τουρκική στρατιωτική απειλή δεν είναι αποκύημα της φαντασίας μας· είναι πραγματική και τελικά υπαρξιακή για την ελληνική πλευρά.
Πάντως, ο Τούρκος πρόεδρος έχει δίκιο σε κάτι. Οντως η Ιστορία αποτελεί εξαιρετικό οδηγό για όσους διδάσκονται από αυτήν. Το 1964, μετά την έναρξη των διακοινοτικών ταραχών, η κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου έστειλε μία ενισχυμένη μεραρχία στην Κύπρο. Η εξέλιξη της υπόθεσης είναι γνωστή, αλλά είναι πάντα χρήσιμο να την υπενθυμίζουμε. Τέσσερα χρόνια αργότερα, η επάρατη χούντα έλαβε την άφρονα απόφαση να αποσύρει τις ελλαδικές δυνάμεις από το νησί. Αυτό το γεγονός και ό,τι τραγικό ακολούθησε το 1974 άλλαξαν συθέμελα την ελληνική στρατηγική κουλτούρα. Η κερκόπορτα της αποστρατιωτικοποίησης δεν πρέπει να ανοίξει.
* Ο κ. Μάνος Καραγιάννης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Professor of International Securityστο King’s College London.
