Η πολυαναμενόμενη νομοθεσία για τις νέες τεχνικές γενετικής τροποποίησης (NGT), που χρονολογείται από μια πρόταση της Επιτροπής του 2023, σύντομα θα γίνει νόμος.
Με τους νέους κανόνες, η ΕΕ αλλάζει προσέγγιση: θα ρυθμίζει πλέον τα φυτά με βάση τα τελικά γενετικά χαρακτηριστικά τους, και όχι με βάση το πώς δημιουργήθηκαν. Τα φυτά που έχουν τροποποιηθεί με ΝΓΤ χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, για καθεμία από τις οποίες ισχύουν διαφορετικές νομικές υποχρεώσεις.
Ξεφυλλίστε σε υψηλή ανάλυση την εβδομαδιαία Agrenda
ΝΓΤ‑1: Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται φυτά που έχουν υποστεί λίγες και μικρής έκτασης τροποποιήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν προκύψει και με συμβατικές μεθόδους αναπαραγωγής. Όταν ένα φυτό πληροί τα κριτήρια για την κατηγορία ΝΓΤ‑1, θα αντιμετωπίζεται σαν συμβατικό φυτό. Μετά από απαίτηση του Κοινοβουλίου, τα φυτά που έχουν τροποποιηθεί ώστε να είναι ανθεκτικά σε ζιζανιοκτόνα ή να παράγουν εντομοκτόνες ουσίες δεν θα μπορούν να ανήκουν στην κατηγορία ΝΓΤ‑1.
ΝΓΤ‑2: Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν φυτά που έχουν υποστεί πιο εκτεταμένες ή σύνθετες γενετικές τροποποιήσεις. Τα φυτά αυτά θα υπόκεινται στους ισχύοντες αυστηρούς κανόνες για τους ΓΤΟ και θα υποβάλλονται σε αξιολόγηση κινδύνου. Προτού διατεθούν στην αγορά της ΕΕ, θα πρέπει να έχουν λάβει ειδική άδεια.
Οι κανόνες θα ισχύουν τόσο για φυτά που προέρχονται από την Ευρώπη όσο και για εισαγόμενα. Αρκετά προϊόντα που παράγονται από φυτά ανεπτυγμένα με νέες γονιδιωματικές τεχνικές, όπως σιτάρι χαμηλής περιεκτικότητας σε γλουτένη, πατάτες ανθεκτικές σε παθογόνους οργανισμούς και καλαμπόκι υψηλής αντοχής σε συνθήκες ξηρασίας, είναι ήδη διαθέσιμα ή σε προχωρημένο στάδιο ανάπτυξης σε αγορές εκτός της ΕΕ.
Ιχνηλασιμότητα, επισήμανση και δυνατότητα εξαίρεσης για τα κράτη μέλη
Για τα φυτά ΝΓΤ‑2 θα είναι υποχρεωτική η πλήρης ιχνηλασιμότητα και η επισήμανση, ενώ οι χώρες της ΕΕ θα μπορούν να περιορίζουν ή να απαγορεύουν την καλλιέργειά τους, ακόμη και αν αυτή έχει εγκριθεί σε επίπεδο ΕΕ. Οι φυτικές ποικιλίες που περιέχουν ή προέρχονται από φυτά ΝΓΤ‑1 θα καταχωρίζονται σε δημόσια βάση δεδομένων της ΕΕ, ενώ όλες οι συσκευασίες σπόρων και αναπαραγωγικού υλικού θα πρέπει να φέρουν τη σήμανση «NGT‑1», ώστε οι αγρότες να έχουν στη διάθεσή τους όλες τις πληροφορίες που χρειάζονται, όταν επιλέγουν τα προϊόντα που θα χρησιμοποιήσουν.
Για να προσανατολιστεί η χρήση των ΝΓΤ προς την ανάπτυξη φυτών με βιώσιμα χαρακτηριστικά (π.χ. μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στις κλιματικές συνθήκες και τους επιβλαβείς οργανισμούς), ο κανονισμός προβλέπει υποχρεωτική παρακολούθηση των επιπτώσεων που έχουν τα φυτά ΝΓΤ στη βιωσιμότητα.
Βιολογικά φυτά
Στη βιολογική παραγωγή δεν θα επιτρέπεται καμία χρήση νέων γονιδιωματικών τεχνικών· ωστόσο, η παρουσία φυτών ΝΓΤ‑1 που είναι τεχνικά αναπόφευκτη δεν θα συνιστά παράβαση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιολογήσει αν ο κανονισμός αυτός δημιουργεί διοικητικά, οικονομικά ή πρακτικά βάρη για όσους δραστηριοποιούνται στη βιολογική παραγωγή, λαμβάνοντας μεταξύ άλλων υπόψη την οπτική των υπευθύνων επιχειρήσεων βιολογικής παραγωγής και των καταναλωτών.
Δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας και διπλώματα ευρεσιτεχνίας
Οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές θα μπορούν να κατοχυρώνονται με διπλώματα ευρεσιτεχνίας, με εξαίρεση τα χαρακτηριστικά ή τις αλληλουχίες που προκύπτουν στη φύση ή παράγονται με βιολογικά μέσα. Το Κοινοβούλιο πρόσθεσε εγγυήσεις στην αρχική πρόταση της Επιτροπής, με στόχο να αποτραπεί η συγκέντρωση της αγοράς και να διασφαλιστούν η προσιτότητα των τιμών και η δίκαιη πρόσβαση για τους αγρότες, οι οποίοι με αυτόν τον τρόπο διατηρούν το δικαίωμα να αποθηκεύουν και να ξαναχρησιμοποιούν τους σπόρους τους.
Μετά την ψηφοφορία, η εισηγήτρια Jessica Polfjärd (ΕΛΚ, Σουηδία) δήλωσε τα εξής: «Πρόκειται για ιστορική νίκη για τους αγρότες της Ευρώπης και για το μέλλον της ηπείρου. Εγκρίνοντας τη χρήση των νέων γονιδιωματικών τεχνικών, επιλέξαμε την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα και την επισιτιστική ασφάλεια. Οι Ευρωπαίοι αγρότες ζητούσαν εδώ και χρόνια να έχουν πρόσβαση σε αυτά τα σύγχρονα εργαλεία βελτίωσης, ώστε να μπορούν να αναπτύσσουν καλλιέργειες πιο ανθεκτικές, οι οποίες θα εξαρτώνται λιγότερο από τα φυτοφάρμακα. Καθιστώντας διαθέσιμες αυτές τις ασφαλείς και επιστημονικά τεκμηριωμένες τεχνικές βελτίωσης, το Κοινοβούλιο ανταποκρίνεται στις ανάγκες των Ευρωπαίων αγροτών, διαφυλάσσει την επισιτιστική μας ασφάλεια και οικοδομεί μια πιο ανταγωνιστική και καινοτόμο Ευρώπη».
Επόμενα βήματα
Ο κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και θα εφαρμοστεί δύο χρόνια αργότερα.
