Φόρτωση Text-to-Speech…
Το κύμα της καχυποψίας είχε ξεσπάσει πριν καν προβληθεί το πρώτο επεισόδιο. Γιατί έβγαλαν το ντοκιμαντέρ τους τώρα; Γιατί αναζωπύρωσαν τώρα τη μνήμη του τραυματικού πρώτου εξαμήνου του 2015; Μήπως για να κόψουν τη φόρα της επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα στην κεντρική πολιτική σκηνή;
Η Ελένη Βαρβιτσιώτη και η Βικτώρια Δενδρινού, δημοσιογράφοι ξένων Μέσων, συγγραφείς του βιβλίου «Η τελευταία μπλόφα» και δημιουργοί του ντοκιμαντέρ «Στο χιλιοστό», δεν έχουν εκπλαγεί από τις αντιδράσεις. Το περίμεναν ότι ορισμένοι θα υποστήριζαν πως δεν είναι τυχαίος ο χρόνος προβολής του ντοκιμαντέρ. Ούτε εκπλήσσονται που τους ασκείται κριτική για το ότι εστιάζουν στο συγκεκριμένο εξάμηνο, παρότι βεβαίως με το ίδιο χρονικό πλαίσιο καταπιάστηκαν και στο βιβλίο τους.
«Ξεκινήσαμε τη δουλειά για το ντοκιμαντέρ από το φθινόπωρο του 2024, με σκοπό να προβληθεί στην επέτειο των 10 χρόνων του δημοψηφίσματος», δηλώνει στην «Κ» η κ. Βαρβιτσιώτη, «αλλά μας πήρε πολύ περισσότερο χρόνο από ό,τι υπολογίσαμε αρχικά».
Για να μιλήσουν με όλα τα άτομα που συμμετέχουν στα έξι επεισόδια, το πρώτο εκ των οποίων προβλήθηκε στον ΣΚΑΪ την προηγούμενη Δευτέρα, χρειάστηκε να ταξιδέψουν πολύ. Στην Ουάσιγκτον, στη Νέα Υόρκη, στη Ρώμη, πολλάκις στις Βρυξέλλες. Στο Αϊντχόφεν, στη Χάγη, στο Βερολίνο, στη Βιέννη. Ακόμη και στο Μαρακές. «Εκεί βρίσκεται ο Ντομινίκ Στρος-Καν (ο επικεφαλής του ΔΝΤ από το 2007 μέχρι το 2011)», λέει η κ. Δενδρινού, τονίζοντας ότι ο ίδιος μιλάει για πρώτη φορά δημοσίως για την ελληνική κρίση. «Είναι τεράστιος ο όγκος δουλειάς που έπρεπε να γίνει – στις συνεντεύξεις, στο μοντάζ, στο αρχείο», συμπληρώνει.
Πήρε μέχρι και πέντε μήνες για να πείσουν ορισμένους από τους 40 συνεντευξιαζόμενους να μιλήσουν δημοσίως, με την κάθε συνέντευξη να διαρκεί τρεις ώρες κατά μέσον όρο.
Η κριτική για το επώνυμο – Ανέμεναν ότι μέρος της κριτικής θα αφορούσε και το επώνυμο της Ελένης Βαρβιτσιώτη. Η ίδια δηλώνει υπερήφανη για την οικογένειά της, αλλά το όνομά της δεν επηρεάζει τη δουλειά της – απόδειξη η θέση της σε ένα Μέσο διεθνούς κύρους, όπως οι Financial Times.
Οπότε η κυκλοφορία του ντοκιμαντέρ καθυστέρησε –αν και πιστεύουν ότι θα είχαν δεχθεί αντίστοιχη κριτική όποτε και αν έβγαινε–, αλλά η προετοιμασία του προϋπήρχε κατά πολύ τόσο της συζήτησης για τη δημιουργία νέου κόμματος από τον Αλέξη Τσίπρα, όσο και της έκδοσης του αυτοβιογραφικού βιβλίου του, που πρώτο προκάλεσε την αναδρομή στο 2015.
Σε ένα ντοκιμαντέρ το οποίο είναι βασισμένο εξ ολοκλήρου στις μαρτυρίες των πρωταγωνιστών εκείνης της περιόδου –χωρίς αναλύσεις ή αφήγηση– ο Αλέξης Τσίπρας ήταν από τα πρώτα πρόσωπα με τα οποία επικοινώνησαν για να ζητήσουν συνέντευξη. «Μεταφέραμε στην ομάδα του ότι γίνεται το συγκεκριμένο πρότζεκτ την άνοιξη του 2025», αναφέρει η κ. Δενδρινού. «Πολύ πριν μάθουμε για το βιβλίο ή το κόμμα», συμπληρώνει η κ. Βαρβιτσιώτη.
Η (μη) μαρτυρία του
Πριν από την προβολή του πρώτου επεισοδίου, ο κ. Τσίπρας δημοσιοποίησε τους λόγους της άρνησής του να συμμετάσχει στο ντοκιμαντέρ, ισχυριζόμενος πως οι δύο δημοσιογράφοι τον κατηγόρησαν ψευδώς στο βιβλίο τους ότι αντάλλαξε την επίλυση του Μακεδονικού με τη μη περικοπή των συντάξεων. «Τόσο στη Βουλή, όσο και σε πολλές συνεντεύξεις του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης βασίστηκε στη δική σας ψευδή και ανήθικη κατασκευή για να πλήξει το πρόσωπο και το ήθος μου, αλλά εσείς δεν προβήκατε στην παραμικρή κίνηση αποκατάστασης της αλήθειας», δήλωσε.
Οι κ. Βαρβιτσιώτη και Δενδρινού επαναλαμβάνουν στην «Κ» την απάντηση που έδωσαν και δημοσίως στον Αλέξη Τσίπρα – ότι σε καμία από τις 399 σελίδες του βιβλίου δεν υπάρχει οποιαδήποτε συσχέτιση της υπογραφής της Συμφωνίας των Πρεσπών με τη μη περικοπή των συντάξεων.
Θεωρούν κρίμα και χαμένη ευκαιρία την επιλογή του πρώην πρωθυπουργού να μη συμμετάσχει. «Είναι πολύ σημαντικό οι πρωταγωνιστές να κάνουν μια αυτοκριτική, να πουν και τα καλά και τα κακά, να μείνει στη συλλογική μνήμη η παρακαταθήκη τού τι συνέβη», λέει η κ. Βαρβιτσιώτη. «Προφανώς έχει τεράστια αξία η μαρτυρία του κ. Τσίπρα», συμπληρώνει η κ. Δενδρινού, «αλλά θεωρούμε ότι έχει πάρα πολύ μεγάλη αξία και η μαρτυρία όλων των υπόλοιπων κοντινών συνεργατών του εκείνη την εποχή».
Δηλώνουν, ταυτόχρονα, ότι δεν είναι δική τους ευθύνη να διαψεύσουν κανέναν. «Το μόνο που μπορούμε να πούμε είναι τι έχουμε γράψει εμείς και είναι ένα δημοσίως διαθέσιμο έγγραφο, ο καθένας μπορεί να το πάρει και να δει τι γράφουμε», λέει. «Ο Γιούνκερ του είπε “κάνουμε πολλά για σένα”, “η Ευρώπη λειτουργεί με συμβιβασμούς”, “θα ήθελα σε μερικά χρόνια να λύσεις το Μακεδονικό”, δεν του είπε κάτι εναντίον της ατζέντας του, υπήρχε ξεκάθαρα η βούλησή του να το κάνει», αναφέρει η κ. Βαρβιτσιώτη.
Οι δυο τους, σημειώνει, δεν είναι πολιτικά πρόσωπα – είναι δημοσιογράφοι. Ο στόχος τους είναι να κάνουν αντικειμενική και ολοκληρωμένη δουλειά. Ανέμεναν ότι μέρος της κριτικής θα αφορούσε και το επώνυμο της κ. Βαρβιτσιώτη. Λέει ότι είναι υπερήφανη για την οικογένειά της, αλλά το όνομά της δεν επηρεάζει τη δουλειά της – απόδειξη η θέση της σε μια εφημερίδα διεθνούς κύρους, όπως οι Financial Times. «Και έχουμε γράψει ένα βιβλίο το οποίο από όλες τις μεριές θεωρείται ολοκληρωμένη αφήγηση του τι συνέβη», υπογραμμίζει η κ. Δενδρινού.
Κρίσεις
Προτού επιστρέψουν στην Ελλάδα –η κ. Βαρβιτσιώτη ως ανταποκρίτρια των FT για την Ελλάδα και την Κύπρο, η κ. Δενδρινού ως επικεφαλής του γραφείου του Bloomberg News στην Αθήνα– ήταν και οι δύο ανταποκρίτριες στις Βρυξέλλες. Η πρώτη από το 2014 μέχρι το 2020 ως ανταποκρίτρια της «Καθημερινής» και του ΣΚΑΪ, η δεύτερη ως ανταποκρίτρια αρχικά της Wall Street Journal και μετά του Bloomberg από το 2014 μέχρι το 2021, όταν μετακόμισε στις ΗΠΑ.
Το 2019 δημοσίευσαν το βιβλίο τους «Η τελευταία μπλόφα», στο οποίο φώτισαν το παρασκήνιο του τι συνέβη από τον Ιανουάριο μέχρι τον Ιούλιο του 2015. Στην ίδια περίοδο εστιάζει και το ντοκιμαντέρ, και ο βασικός λόγος είναι άλλος.
«Αυτοί οι επτά μήνες είναι η κορύφωση της κρίσης. Είναι η πιο δραματική στιγμή στην ιστορία της Ευρωζώνης, μία από τις πιο δραματικές στιγμές στις ζωές μας μετά τη Μεταπολίτευση, η πιο έντονη στιγμή στην πρόσφατη Ιστορία μας», εξηγεί η κ. Βαρβιτσιώτη. Ακόμη και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, τονίζει, τους είπαν ότι εκείνη η περίοδος ήταν η πιο δραματική της καριέρας τους.
Δεν αναφέρονται όμως μόνο στο 2015. «Προφανώς υπάρχουν οι λόγοι που οδήγησαν εκεί», σημειώνει. Σε κάθε επεισόδιο υπάρχουν αναδρομές στο τι προηγήθηκε. Παραδείγματος χάριν, στο πρώτο επεισόδιο δείχνουν στιγμές από τις μεγαλύτερες αστοχίες των κυβερνήσεων προ των ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ. Με τον Στρος-Καν μιλούν και για την αρχή της κρίσης, για τον ρόλο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στις αποφάσεις που ελήφθησαν, ξεκινώντας από το 2009. Αλλού αναφέρονται στα παραποιημένα στατιστικά στοιχεία.
«Ολη η συζήτηση ξεκίνησε από μια βάση έλλειψης εμπιστοσύνης, αυτό προκύπτει από όλους όσοι μιλήσαμε και έγινε πολύ πριν από το 2015, στην αρχή της κρίσης, όταν έμαθαν τα πραγματικά στοιχεία του ελλείμματος», αναφέρει η κ. Δενδρινού. «Τώρα που μιλάμε για την κρίση με ευρύτερο τρόπο», εξηγεί, «κάτι βασικό που μας λένε όλοι ήταν ότι από την πρώτη στιγμή δεν υπήρχε εμπιστοσύνη».
Τα λάθη της τρόικας – «Ολοι έκαναν πάρα πολλά λάθη», σημειώνει η Βικτώρια Δενδρινού σχολιάζοντας πόσο απροετοίμαστοι ήταν οι Ευρωπαίοι και το ΔΝΤ. «Επειδή η Ελλάδα βρέθηκε πρώτη σε αυτή την ανάγκη, νομίζω ότι της έτυχε λίγο χειρότερη διαχείριση. Ηταν το πειραματόζωο».
Και οι δύο τονίζουν ότι, πέρα από το πώς οδηγηθήκαμε στην κρίση, σε όλα τα επεισόδια δείχνουν όχι μόνο τους χειρισμούς της ελληνικής πλευράς, αλλά και τα λάθη των Ευρωπαίων και των δανειστών. Είναι και από τα πράγματα που τους έκαναν εντύπωση.
«Αυτή τη φορά ήταν ξεκάθαρο το πόσα λάθη έκαναν οι Ευρωπαίοι και το ΔΝΤ, πόσο απροετοίμαστοι ήταν και πόσο πολιτικό ήταν το θέμα – ίσως επειδή είναι ανοιχτοί οι ίδιοι πλέον και πολύ περισσότερο έτοιμοι από τους Ελληνες να παραδεχθούν τα λάθη τους», λέει η κ. Βαρβιτσιώτη. «Ολοι έκαναν πάρα πολλά λάθη», σημειώνει η κ. Δενδρινού, «επειδή η Ελλάδα βρέθηκε πρώτη σε αυτή την ανάγκη, νομίζω ότι της έτυχε λίγο χειρότερη διαχείριση. Ηταν το πειραματόζωο».
Η τελευταία απορία
Δέκα χρόνια αργότερα, εξεπλάγησαν και από κάτι ακόμη. «Επειτα από όλη μας την έρευνα, μας έκανε ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση τελικά πόσο κοντά ήμασταν στο να βγούμε από την Ευρωζώνη», αναφέρει στην «Κ» η κ. Βαρβιτσιώτη, «ήμασταν μια ανάσα πριν».
Ενας από τους ανθρώπους που μιλούν στο ντοκιμαντέρ είναι ο Μάρτιν Σελμάιερ. Το 2015, ο κ. Σελμάιερ, ο τωρινός πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ενωσης στο Βατικανό, ήταν επικεφαλής του γραφείου του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, του τότε προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Κατά τη διάρκεια της συνέντευξής τους στη Ρώμη, η κ. Δενδρινού τον ρωτάει πόσο κοντά βρέθηκε η Ελλάδα στο να βγει από την Ευρωζώνη. «Ενα χιλιοστό», απαντάει εκείνος. «Ενα χιλιοστό».
Οταν άκουσαν την απάντησή του, κοίταξαν η μία την άλλη και αργότερα δανείστηκαν τη φράση του για τον τίτλο του ντοκιμαντέρ τους.
Εχει μείνει για αυτές κάποιο κενό σημείο από εκείνη την ταραχώδη περίοδο; Το σκέφτονται λιγάκι. Υστερα καταλήγουν ταυτόχρονα στην ίδια απάντηση της ερώτησης που εκκρεμεί. «Θα ήθελα πολύ να ξέρω αν ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε ήθελε πραγματικά να βγει η Ελλάδα ή αν ήταν ένα διαπραγματευτικό χαρτί», σημειώνει η κ. Βαρβιτσιώτη. «Αποτελεί μυστήριο για όλους το τι πραγματικά προτιμούσε και σε ποιο βαθμό ήταν μαζί του η Ανγκελα Μέρκελ», λέει η κ. Δενδρινού, «κανείς δεν μας έχει δώσει ξεκάθαρη απάντηση γι’ αυτό».
