Φόρτωση Text-to-Speech…
Η απόφαση του δικαστηρίου στον Αυλώνα δεν ξεπερνάει τις οκτώ σελίδες. Για τους Ελληνες ομογενείς της Σβέρνιτσας, όμως, είχε βαρύνουσα σημασία. Ηταν μια πρώτη δικαίωση. Είχαν προσφύγει στην αλβανική δικαιοσύνη διεκδικώντας την κυριότητα των κτημάτων στη στενή λωρίδα γης που χωρίζει την Αδριατική από τη λιμνοθάλασσα της Νάρτας. Στις 17 Ιουνίου 2013 το πρωτοβάθμιο δικαστήριο ακύρωσε διοικητικές αποφάσεις που είχαν εκδοθεί από το 2006 έως το 2009 κρίνοντας ότι κατά παράβαση του νόμου παραχωρήθηκαν οι ίδιες εκτάσεις σε έναν Αλβανό επιχειρηματία και συγγενείς του.
Το αίσθημα της νίκης, όμως, δεν κράτησε πολύ. Οχι μόνο γιατί η υπόθεση έπειτα από εφέσεις και διαρκείς αναβολές δεν έχει ακόμη τελεσιδικήσει. Αλλά κυρίως γιατί τα διεκδικούμενα εδάφη εντάσσονται στη σχεδιαζόμενη τουριστική επένδυση των 4 δισ. δολαρίων με την οποία έχει συνδεθεί ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Ο πρόσφατος αποκλεισμός της περιοχής με συρματόπλεγμα για την εκκίνηση εργασιών, ο ξυλοδαρμός διαδηλωτή από φρουρούς ιδιωτικής εταιρείας ασφαλείας και οι διαδοχικές συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας στα Τίρανα έχουν φέρει τις τελευταίες ημέρες τη Σβέρνιτσα στο διεθνές προσκήνιο.
Οι 34 προσφεύγοντες
Εκείνος ο δικαστικός αγώνας, όμως, το 2013 είχε μείνει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Στην απόφαση, που είναι στη διάθεση της «Κ», περιλαμβάνονται τα ονόματα 34 κατοίκων της Σβέρνιτσας. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο πρόεδρος της κοινότητας, ο καφετζής του χωριού και ο ιδιοκτήτης μιας ταβέρνας, δύο ψαράδες, ένας οικοδόμος που μετανάστευσε στην Ελλάδα και έζησε στα Μέγαρα μια δεκαετία προτού επιστρέψει στην Αλβανία και άλλος συντοπίτης, που είχε κάνει πολλά μεροκάματα ως πλακάς στο Αιγάλεω.
Οπως προκύπτει και από τα δικαστικά έγγραφα, οι Σβερνιτσιώτες διεκδικούσαν τα εδάφη που τους είχαν δοθεί μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος στην Αλβανία, βάσει του νόμου 7501. Στα χρόνια της μετανάστευσής τους στην Ελλάδα, όμως, εμφανίστηκαν –αρχικά εν αγνοία τους– άλλοι «μνηστήρες» για την ίδια γη. Ορισμένες από τις εκτάσεις που είχαν αποδοθεί σε Σβερνιτσιώτες πέρασαν με διοικητικές αποφάσεις στην κατοχή ενός Αλβανού επιχειρηματία ο οποίος έλαβε πολιτικό άσυλο στις ΗΠΑ το 2001, καθώς και σε μέλη της οικογένειάς του.
«Είχαμε ελιές απέναντι από το μοναστήρι, ζαρζαβατικά σε άλλο σημείο και σιτηρά εκεί όπου έβαλαν την περίφραξη. Ολα αυτά τα μέρη τα αναγνώριζαν οι μεγαλύτεροι του χωριού με τα επώνυμα όσων τα καλλιεργούσαν», λέει στην «Κ» ο Αλέξανδρος Πουλάς. Το όνομα του πατέρα του περιλαμβάνεται στη δικαστική απόφαση του 2013. «Πώς γίνεται επί τόσα χρόνια να πληρώνουμε φόρους και να μην αναγνωρίζεται η γη ως δική μας;», αναρωτιέται ο Βασίλης Σούμπασης. Και η δική του περίπτωση εκκρεμεί στα δικαστήρια.
Το 2024, όταν πλέον έγινε διεθνώς γνωστό το επενδυτικό ενδιαφέρον του Κούσνερ για την περιοχή, εκπρόσωπος της εταιρείας του δήλωσε στους New York Times: «Είμαστε βέβαιοι ότι δουλεύουμε με τους πραγματικούς δικαιούχους. Εάν αποδειχτεί το αντίθετο, θα αποσυρθούμε». Κανείς, όμως, δεν είχε μιλήσει με τους ανθρώπους του χωριού.
Συνάντηση στο Ιλιον – «Δεν ξέρω ποιος είναι πάνω στην ιδιοκτησία μου αυτή τη στιγμή. Φαίνεται να άλλαξαν δεύτερο και τρίτο χέρι κάποιες εκτάσεις για να χαθούν τα ίχνη», λέει ο Αλέξανδρος Πουλάς, ο οποίος παρέστη στη συνάντηση με τους εκπροσώπους των επενδυτών και τη δήμαρχο Αυλώνα στο Ιλιον Αττικής.
Ωσπου στα τέλη Απριλίου και στις αρχές Μαΐου η περιοχή όπου θα γίνει η τουριστική επένδυση αποκλείστηκε με φράχτη, χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τους κατοίκους. Αλβανικές περιβαλλοντικές οργανώσεις πρωτοστάτησαν στις διαμαρτυρίες, αλλά τα φώτα της διεθνούς κοινότητας στράφηκαν στην περιοχή στις 30 Μαΐου, στην πορεία που πραγματοποίησαν κάτοικοι της Σβέρνιτσας και κατά την οποία χτυπήθηκε διαδηλωτής.
Λίγες ημέρες νωρίτερα δικηγόροι του γκρουπ των επενδυτών και η δήμαρχος Αυλώνα είχαν συναντήσει αντιπροσωπεία απόδημων Σβερνιτσιωτών στο Ιλιον Αττικής. Οι κάτοικοι, θορυβημένοι έδειχναν με τα κινητά τους τηλέφωνα στις δύο εκπροσώπους των επενδυτών τις δικαστικές αποφάσεις ή όσα έγγραφα διέθεταν για τις επίμαχες εκτάσεις. Οπως αναφέρει ο κ. Πουλάς, σε εκείνη τη συνάντηση ειπώθηκε ότι μπορεί να μην υπάρχει ένας πωλητής, αλλά περισσότεροι. «Δεν ξέρω ποιος είναι πάνω στην ιδιοκτησία μου αυτή τη στιγμή. Αλλά από ό,τι έχουμε καταλάβει φαίνεται να άλλαξαν δεύτερο και τρίτο χέρι κάποιες εκτάσεις για να χαθούν τα ίχνη», λέει.
Οχι μόνο το νησί
Μία ημέρα μετά τα επεισόδια στον φράχτη της Σβέρνιτσας αναρτήθηκε στο YouTube συνέντευξη της Ιβάνκα Τραμπ, κόρης του προέδρου των ΗΠΑ. Σε ένα απόσπασμα περίπου πέντε λεπτών μίλησε για την Αλβανία, χωρίς να γίνει κάποια αναφορά στη νομική διαμάχη των κατοίκων, στις ενστάσεις των περιβαλλοντικών οργανώσεων ή στα γεγονότα που είχαν προηγηθεί. Η Ιβάνκα Τραμπ αναφέρθηκε κυρίως στην ακατοίκητη νήσο Σάσων, η οποία επίσης βρίσκεται στα επενδυτικά σχέδια της ίδιας και του συζύγου της. «Η γη είναι τόσο όμορφη, ώστε η αρχιτεκτονική πρέπει να είναι απόλυτα ενσωματωμένη σε αυτήν, σχεδόν να αναδύεται φυσικά από το ίδιο το τοπίο», είπε.
Περιέγραψε ότι βρέθηκε τυχαία εκεί πριν από χρόνια σε διακοπές που έκαναν στο σκάφος κάποιου φίλου. «Σταματήσαμε για μια βουτιά, έτσι ακριβώς το ανακαλύψαμε. Ανεβήκαμε ξυπόλυτοι μέχρι την κορυφή του για μια πεζοπορία και μαγευτήκαμε από την ομορφιά του. Η εμπειρία αυτή μας σημάδεψε και δεν έφυγε ποτέ από τη σκέψη μας», είπε. Εκανε και μια νύξη στις εκτάσεις βορείως της Σβέρνιτσας: «Δεν έχουμε μόνο το νησί, αλλά και περίπου οκτώ χιλιόμετρα ακτογραμμής ακριβώς απέναντί του – μια υπέροχη χερσόνησο με μια λιμνοθάλασσα από τη μία πλευρά και τη θάλασσα από την άλλη, με πανέμορφες παραλίες λευκής άμμου».
Δέσμευση κεφαλαίων
Η ειδική εισαγγελία κατά της διαφθοράς (SPAK) στην Αλβανία διερευνά πλέον την υπόθεση της επένδυσης στις εκτάσεις βορείως της Σβέρνιτσας. Τα κεφάλαια που δόθηκαν για τις αγοραπωλησίες των εκτάσεων έχουν δεσμευτεί τραπεζικά. Οπως διευκρίνισε ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Εντι Ράμα, αυτή η εξέλιξη δεν επηρεάζει την πορεία της επένδυσης. Οταν ξεκαθαρίσει το ιδιοκτησιακό καθεστώς, εξήγησε, τότε τα χρήματα θα αποδοθούν στους νόμιμους πωλητές της γης.
Συνδετικός κρίκος – Στο πρότζεκτ της εταιρείας Zvërnec South Adriatic Development συμμετέχει ως τοπικός εταίρος στην Αλβανία ο όμιλος Καστράτι, ο οποίος –όπως αναφέρουν δημοσιεύματα των New York Times– συνδέεται με τον Εντι Ράμα αλλά και με τον Τζάρεντ Κούσνερ, όπως προκύπτει από δηλώσεις του γαμπρού του Αμερικανού προέδρου.
Ο Ράμα υπεραμύνθηκε της επένδυσης και υποστήριξε ότι δεν θα πληγεί το περιβάλλον. Σε εκτενή ομιλία του προς την κοινοβουλευτική του ομάδα έκανε λόγο για συμμετοχή κεφαλαίων από το Κατάρ, καθώς και μεγάλων αρχιτεκτονικών γραφείων από την Τουρκία, την Ιαπωνία, τη Δανία και την Ελλάδα. Συγκεκριμένα μίλησε για το ελληνικό γραφείο Κ Studio. «Δεν είμαστε σε θέση να σχολιάσουμε ή να επιβεβαιώσουμε οποιαδήποτε πληροφορία σχετικά με το εν λόγω ζήτημα», απάντησαν από το αρχιτεκτονικό γραφείο σε σχετικό ερώτημα της «Κ».
Ο τοπικός εργολάβος
Μία απεσταλμένη της πλευράς των επενδυτών που είχε συναντήσει τους ομογενείς της Σβέρνιτσας στο Ιλιον απάντησε γραπτώς στην «Κ» ότι εκπροσωπεί την εταιρεία Zvërnec South Adriatic Development στο πρότζεκτ της οποίας συμμετέχει ως τοπικός εταίρος στην Αλβανία ο όμιλος Καστράτι. Από το 2024 οι New York Times έγραφαν για τις σχέσεις μεταξύ του κατασκευαστικού ομίλου Καστράτι και τον Ράμα.
Ανέφεραν ακόμη τις επαφές που είχαν ο επικεφαλής του ομίλου, Σεφκέτ Καστράτι και ο γιος του, Μούσα, με τον Κούσνερ στις ΗΠΑ. «Μας βοήθησαν να αντιληφθούμε το κόστος της κατασκευής και πώς να λειτουργούμε τοπικά», είχε δηλώσει τότε ο Κούσνερ. Σύμφωνα με την αμερικανική εφημερίδα, ο Καστράτι είχε αγοράσει τον Οκτώβριο του 2022 ένα σπίτι 7,5 εκατ. δολαρίων στις ΗΠΑ, κοντά σε ιδιοκτησία του Κούσνερ και της Ιβάνκα Τραμπ.
Προπαγάνδα
Οι πολυπληθείς διαδηλώσεις στα Τίρανα μετά τα επεισόδια στη Σβέρνιτσα προκάλεσαν την αντίδραση του Ράμα, ο οποίος επιχείρησε να στρέψει αλλού τη συζήτηση. «Πώς είναι δυνατόν οι ελληνικές εφημερίδες να είναι οι σύμμαχοί σας στην προστασία του περιβάλλοντος της Αλβανίας;», ανέφερε σε δηλώσεις του. Η υποτιθέμενη εμπλοκή του ελληνικού παράγοντα στις εσωτερικές υποθέσεις της Αλβανίας υιοθετήθηκε ως αφήγημα και από ΜΜΕ της γειτονικής χώρας.
Στο πλαίσιο της προπαγάνδας προβλήθηκαν και ψεύτικες φωτογραφίες. Μία εξ αυτών είχε δημιουργηθεί στο ChatGPT και υποτίθεται ότι έδειχνε διαδηλωτές με ελληνικές σημαίες να διασχίζουν οργανωμένα τα σύνορα στην Κακαβιά για να μεταβούν στη Σβέρνιτσα. «Δεν τρελάθηκε η Ελλάδα να δίνει λεφτά σε εμάς», δήλωσε στην αλβανική ιστοσελίδα Reporter ο ιδιοκτήτης λεωφορείων Τζόρτζι Ρούτσι, με αφορμή τις υπόνοιες για τη χρηματοδότηση του δρομολογίου των διαδηλωτών της Σβέρνιτσας. «Δεν ξέρω τα προβλήματα των επιβατών. Αλλος έρχεται για κηδεία, άλλος για γάμο».
