Φόρτωση Text-to-Speech…
Της Σοφίας Σπίγγου
Ξεκάθαρο πολιτικό μήνυμα επιχείρησε να στείλει ο καταδικασμένος ως αρχηγικό μέλος της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή Ηλίας Κασιδιάρης μόλις άνοιξε η πόρτα της φυλακής γι’ αυτόν. Με την ελληνική σημαία ανά χείρας, σε μια εμφάνιση αρχηγική, που θύμισε τη «σκοτεινή» εποχή που μεσουρανούσε στη Χρυσή Αυγή ως πρωτοπαλίκαρο του Νίκου Μιχαλολιάκου, προανήγγειλε την πρόθεσή του να εμπλακεί ξανά στην πολιτική ζωή του τόπου.
Εξω από τις φυλακές Δομοκού είχε στηθεί φιέστα υποδοχής, αφού λίγες ημέρες νωρίτερα είχε φροντίσει να κάνει γνωστή την αποφυλάκισή του. «Εχω δώσει τον λόγο μου πως μόλις περάσω αυτή την πύλη, δεν θα επιστρέψω απλά στην ελευθερία, αλλά και στην πρώτη γραμμή των εθνικών αγώνων. Και σήμερα επιστρέφω. Και, απ’ ό,τι βλέπω, δεν είμαι μόνος. Είναι μαζί μου και ένα νέο, ισχυρό εθνικό κόμμα, όπως αυτά που κυριαρχούν σε όλη την Ευρώπη, και σκοπός μου είναι να απαλλαγεί η χώρα από την πιο διεφθαρμένη κυβέρνηση της Μεταπολίτευσης», είπε έξω από το σωφρονιστικό κατάστημα.
Στο μεταξύ, η συνήγορος υπεράσπισής του Βάσω Πανταζή σημείωσε πως θα βρεθεί το «παράθυρο» που θα επιτρέψει την κάθοδο Κασιδιάρη στις επερχόμενες εκλογές. «Εχουμε διαβάσει την απαγορευτική τροπολογία για την οποία γίνεται λόγος όλο αυτό το χρονικό διάστημα. Είναι σίγουρη η κάθοδος του κ. Κασιδιάρη, με μια νομική φόρμουλα και πολιτική μορφή η οποία δεν θα εμπίπτει στις απαγορεύσεις της φωτογραφικής για εμάς τροπολογίας, που ψηφίστηκε το 2023», ανέφερε μεταξύ άλλων.
Ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής του ως υποψηφίου σε άλλο κόμμα ή καθόδου του ως ανεξάρτητου, υπό την αίρεση ότι θα λάβει το «πράσινο φως» από τον Αρειο Πάγο.
Ωστόσο, η επιστροφή του Ηλία Κασιδιάρη στον πολιτικό στίβο προσκρούει σε ένα πλέγμα νομοθετικών παρεμβάσεων και δικαστικών αποφάσεων που διαμορφώθηκε την περίοδο 2023-2025. Δύο τροπολογίες και τρεις κομβικές δικαστικές κρίσεις συνθέτουν το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μοιάζει δύσκολη μια νέα προσπάθεια πολιτικής επανεμφάνισής του.
Το πρώτο «τείχος» χτίστηκε τον Φεβρουάριο του 2023, όταν η κυβέρνηση τροποποίησε το άρθρο 32 του Π.Δ. 26/2012. Η αλλαγή ήταν καθοριστική, αφού ο Αρειος Πάγος δεν θα εξέταζε πλέον μόνο την τυπική ηγεσία ενός κόμματος, αλλά και την «πραγματική ηγεσία» του. Παράλληλα, κρίσιμο είναι το χρονικό όριο που προβλέπει η τροπολογία, η οποία ξεκαθαρίζει ότι «αποστέρηση του δικαιώματος κατάρτισης συνδυασμών ισχύει για τη χρονική διάρκεια της επιβληθείσας ποινής και υπολογίζεται από την επομένη της ημέρας της οριστικής καταδικαστικής απόφασης».
Κατά συνέπεια, εφόσον στον Κασιδιάρη επιβλήθηκε ποινή 13 ετών, το κώλυμα κατάρτισης συνδυασμού τυπικά εκτείνεται έως το 2033, δηλαδή για 13 χρόνια από την οριστική καταδικαστική απόφαση του 2020. Πάντως, ανοιχτό παραμένει το ενδεχόμενο συμμετοχής του ως υποψηφίου σε άλλο κόμμα ή καθόδου του ως ανεξάρτητου υποψηφίου, υπό την αίρεση ότι θα πάρει το «πράσινο φως» από το Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου.
Τον Μάιο του 2023, με την απόφαση 8/2023, το Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου απέκλεισε το Εθνικό Κόμμα Ελληνες από τις εκλογές, κρίνοντας ότι ο Κασιδιάρης ήταν ο «πραγματικός αρχηγός» του και χαρακτηρίζοντάς το «διάδοχο και συνεχιστή» της Χρυσής Αυγής. Ακολούθησε η περίπτωση του κόμματος των Σπαρτιατών, που έδωσε νέα διάσταση στο ζήτημα, αφού ο Κασιδιάρης είχε δηλώσει τη στήριξή του χωρίς να συμμετέχει σε αυτό. Ομως, με την απόφαση 1/2024, το Α1 Τμήμα έκρινε ότι ο Κασιδιάρης ασκούσε «τουλάχιστον από τις 8-6-2023» την πραγματική ηγεσία του κόμματος και το απέκλεισε από τις ευρωεκλογές. Το 2025 ήρθε η τρίτη δικαστική κρίση, από το Εκλογοδικείο, το οποίο έκρινε ότι οι εκλογείς είχαν εξαπατηθεί, καθώς πίσω από τους Σπαρτιάτες βρισκόταν ο Κασιδιάρης ως υποκρυπτόμενος αρχηγός, με αποτέλεσμα να αφαιρεθούν οι έδρες του Βασίλη Στίγκα και δύο ακόμη βουλευτών.
Στη Δικαιοσύνη παραπέμπει η κυβέρνηση
Της Δώρας Αντωνίου
Η αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη και η διακηρυγμένη πρόθεσή του να επιστρέψει στην πολιτική διαμορφώνουν νέα δεδομένα, με το ενδιαφέρον να στρέφεται στο εάν και με ποιο τρόπο θα μπορούσε να συμμετάσχει στις εκλογές. Από την πλευρά της κυβέρνησης δεν υπάρχει σχεδιασμός για νομοθετική παρέμβαση, καθώς θεωρείται ότι το νομικό οπλοστάσιο είναι επαρκές. Οπως είπε χθες ο Παύλος Μαρινάκης, «το αν ένα κόμμα με μπροστινό τον κ. Κασιδιάρη, επίσημα ή ανεπίσημα, θα γίνει δεκτό για τις βουλευτικές εκλογές, δεν το αποφασίζει η κυβέρνηση, ούτε κανένα κόμμα, το αποφασίζει η Δικαιοσύνη».
Υπάρχει, πάντως, διάχυτος προβληματισμός για το γεγονός ότι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καταγράφεται απήχηση του Ηλία Κασιδιάρη και ανταπόκριση στην προοπτική επιστροφής του στην πολιτική, ιδιαίτερα στην ηλικιακή ομάδα 18-30 ετών. Στην κυβερνητική πλειοψηφία κινούνται ήδη για τη θωράκιση απέναντι σε αυτή την τάση και διαμορφώνουν τη στρατηγική τους, με έμφαση στην υπόμνηση ότι τα άκρα δεν έλυσαν κανένα πρόβλημα. Επίσης, με την ανάδειξη συγκεκριμένων παραδειγμάτων διαχείρισης κρίσεων, όπως το μεταναστευτικό, όπου επισημαίνουν ότι στη χώρα μας μια κεντροδεξιά κυβέρνηση κατάφερε να το αντιμετωπίσει καλύτερα από άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις με πιο δεξιά ατζέντα. Ενα ερώτημα που έχει τεθεί είναι αν η πρόσφατη επιτυχία της AfD στη Γερμανία και συνολικά η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη ευνοούν τον Κασιδιάρη. Δεν υπάρχει ξεκάθαρη ανάγνωση. Από τη μία θεωρείται ότι μπορεί να λειτουργήσει ο μιμητισμός. Την ίδια στιγμή, όμως, η εμπειρία δείχνει ότι ενεργοποιούνται και αντίρροπα αντανακλαστικά και κινητοποιούνται περισσότερο οι δημοκρατικές δυνάμεις της κοινωνίας.
Για πιθανή συμμετοχή Κασιδιάρη στις επερχόμενες εκλογές – Προβληματισμός για τη δυναμική που ενδέχεται να αναπτύξει στα νεανικά κοινά.
Οι επίμονες αναφορές Κασιδιάρη ότι έχει βρει τη φόρμουλα που παρακάμπτει τα νομικά εμπόδια θα φανεί στην πράξη αν ευσταθούν. Ανεξαρτήτως αυτού, η όλη συζήτηση που αναπτύσσεται ίσως επηρεάσει τους πολιτικούς συσχετισμούς. Κυβερνητικό στέλεχος εκτιμά ότι δεν αποκλείεται να πιεστούν τα κόμματα στα δεξιά της Ν.Δ. και παράλληλα να κινητοποιηθούν ευρύτερες ομάδες ψηφοφόρων, εγκαταλείποντας τη λογική της «χαλαρής» ψήφου και υιοθετώντας περισσότερο «θεσμική» εκλογική συμπεριφορά.
Υπάρχει και η άλλη ανάγνωση, όμως, ότι θα μπορούσε η προοπτική καθόδου του Κασιδιάρη, ασχέτως εάν ευοδωθεί, να φέρει στις κάλπες έναν κόσμο του «καναπέ» που δεν έχει ψηφίσει ποτέ και να επηρεάσει τους εκλογικούς συσχετισμούς. Μια πρώτη αποτύπωση ενδέχεται να υπάρξει στις επόμενες δημοσκοπήσεις.
Σε επίπεδο αντιδράσεων, ο εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ Κώστας Τσουκαλάς τόνισε ότι «η δημοκρατία γνωρίζει να αυτοπροστατεύεται». Ο εκπρόσωπος της ΕΛΑΣ Νίκος Νυφούδης υπογράμμισε ότι «ο φασισμός και ο ακροδεξιός εξτρεμισμός είναι κοινωνικό παράσιτο, που τρέφεται πάνω από τις αποτυχίες του πολιτικού συστήματος». Το ΚΚΕ χαρακτήρισε την αποφυλάκιση Κασιδιάρη «πρόκληση απέναντι στα θύματα της Χρυσής Αυγής και στις οικογένειές τους».
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πρέπει να ισχύσουν οι περιορισμοί
Του Χαράλαμπου Μ. Τσιλιώτη*
Οταν συζητούνταν οι τροποποιήσεις στον εκλογικό νόμο με σκοπό να καθιερωθεί για πρώτη φορά στη μεταπολιτευτική μας ιστορία η απαγόρευση συμμετοχής κόμματος στις εκλογές λόγω της προγενέστερης ποινικής συμπεριφοράς των ηγετικών στελεχών του, ακόμη και υποψηφίων βουλευτών, είχα εκφράσει τις έντονες αμφιβολίες έως και αντιρρήσεις μου, τόσο από πλευράς θετικού Συνταγματικού Δικαίου όσο και κυρίως δικαιοπολιτικά για τη νομοθετική καθιέρωση ενός τέτοιου ενδεχομένου.
Οταν δημοσιεύθηκαν οι αποφάσεις για τις υποθέσεις του κόμματος Ελληνες υπό τον Ηλία Κασιδιάρη και του κόμματος Σπαρτιάτες στον Αρειο Πάγο και εν συνεχεία στο ΑΕΔ, είχα εκφράσει την κριτική μου στις αποφάσεις των δύο Ανωτάτων Δικαστηρίων υπό την άποψη του Συντάγματος και της ΕΣΔΑ. Ιδιαίτερα οι αποφάσεις του ΑΕΔ για τους Σπαρτιάτες είχαν επικριθεί σχεδόν από το σύνολο της επιστημονικής κοινότητας των συνταγματολόγων. Οι αποφάσεις αυτές, όμως, εκδόθηκαν και έκριναν ότι οι περιορισμοί που επιβάλλει το άρθρο 32 παρ. 1 Εκλογικού Νόμου (Ε.Ν.) για τη συμμετοχή κομμάτων στις εκλογές είναι σύμφωνοι με το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ και νομίμως δεν κατέβηκαν τα ως άνω κόμματα στις εκλογές, του Μαΐου 2023 το πρώτο, στις ευρωεκλογές του 2024 το δεύτερο, ενώ το ΑΕΔ ακύρωσε την εκλογή τριών βουλευτών των Σπαρτιατών επειδή έκρινε εκ των υστέρων ότι κακώς κατέβηκε το κόμμα αυτό στις εκλογές. Οι αποφάσεις αυτές κατέγραψαν νομολογιακή γραμμή και έγιναν σεβαστές.
Εφόσον, λοιπόν, με τρεις αποφάσεις του Αρείου Πάγου και δύο του ΑΕΔ οι περιορισμοί του άρθρου 32 παρ. 1 Ε.Ν. κρίθηκαν συνταγματικοί, αυτοί οι περιορισμοί πρέπει να ισχύσουν και εν προκειμένω μετά την αποφυλάκιση του Κασιδιάρη. Κόμμα όπου ο Κασιδιάρης θα έχει την οποιαδήποτε οργανική ιδιότητα, ακόμη και του υποψήφιου βουλευτή, και θα ενεργεί για λογαριασμό ή και με την απλή υποστήριξή του δεν μπορεί να κατέβει στις εκλογές. Αυτά είπε σε δύο αποφάσεις του το ΑΕΔ. Νομολογιακές γραμμές ή τάσεις μπορεί να μεταβάλλονται, αν και σπανίως, έπειτα από πολλά χρόνια, όχι όμως μέσα σε δύο με τρία χρόνια, επειδή οι κυβερνώντες μεταβάλλουν τις πολιτικές τους σκοπιμότητες.
Υπό αυτήν την έννοια, θεωρώ ότι σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό καθεστώς που κρίθηκε συνταγματικό και όσο αυτό ισχύει, ο Ηλίας Κασιδιάρης δεν μπορεί να είναι υποψήφιος βουλευτής οποιουδήποτε κόμματος, παρά μόνον ανεξάρτητος μεμονωμένος, ενώ σε περίπτωση που η τελεσίδικη καταδίκη του καταστεί αμετάκλητη από τον Α.Π. επαπειλείται κατά το άρθρο 5 Ε.Ν. στέρηση του δικαιώματος του εκλέγειν και κατά το άρθρο 55 Συν και του δικαιώματος του εκλέγεσθαι για 13 χρόνια (τόσα είναι τα χρόνια κάθειρξης που καταδικάσθηκε) τα οποία άρχονται από την ημέρα που η ποινή του κατέστη αμετάκλητη.
* Ο κ. Χαράλαμπος Μ. Τσιλιώτης είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
Η «ανεκτική δημοκρατία»
Του Αριστείδη Ν. Χατζή*
Ο Ηλίας Κασιδιάρης δεν μπορεί να συμμετάσχει σε εκλογικό συνδυασμό, είτε ως ηγέτης είτε κρυπτόμενος πίσω από αχυράνθρωπο. Ο νόμος είναι ξεκάθαρος και ο Αρειος Πάγος δεν θα ανακηρύξει εκλογικό συνδυασμό αν το πρόσωπο που ασκεί την ηγεσία έχει καταδικαστεί για συγκεκριμένα εγκλήματα και δεν συντρέχει η προϋπόθεση πως η δράση του κόμματος εξυπηρετεί τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Ας αναλογιστούμε τι συζητάμε. Πολιτικοί, νομικοί και δημοσιολογούντες ασχολούνται, εδώ και μέρες, για το πώς θα αντιμετωπίσουμε και κυρίως πώς θα εμποδίσουμε έναν καταδικασμένο εγκληματία νεοναζί να λάβει τις ψήφους αυτών που τον θαυμάζουν. Είναι αρκετοί για να τον στείλουν στη Βουλή και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα: υπάρχει ζήτηση από τους ψηφοφόρους για τις ιδέες της Χρυσής Αυγής, ακόμα και μετά την καταδίκη και ουσιαστική διάλυσή της.
Εχουν δικαίωμα αυτοί οι ψηφοφόροι να ψηφίσουν ό,τι θέλουν; Σε μια δημοκρατία θα πρέπει να το έχουν, ειδάλλως δεν είναι φιλελεύθερη. Μα θα πρέπει να τους επιτρέψουμε να ψηφίζουν ακόμα και ορκισμένους εχθρούς της; Ναι. Διότι η πολιτική ελευθερία δεν μας παραχωρείται υπό την προϋπόθεση ότι η συμπεριφορά εκείνων που επιλέγουμε είναι καλή και οι ιδέες τους συμβατές με τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Αυτό το πολίτευμα το διακρίνει κυρίως η ανοχή του απέναντι ακόμα και στους σκληρότερους αντιπάλους του, εφόσον αυτοί δεν αποπειραθούν να το καταργήσουν με τη βία ή άλλα παράνομα μέσα.
Οι υποστηρικτές της λεγόμενης «μαχόμενης δημοκρατίας», που δεν είναι γνησίως φιλελεύθερη, επιθυμούν έναν προληπτικό περιορισμό, ένα τεστ δημοκρατικότητας που επιβάλλει μια πολιτική ορθοδοξία – και που, για να πούμε την αλήθεια, δεν είναι καθόλου συνεπές στην εφαρμογή του. Οι υποστηρικτές της λεγόμενης «ανεκτικής δημοκρατίας», αντίθετα, επιμένουν πως η φιλελεύθερη δημοκρατία δοκιμάζεται ακριβώς όταν καλείται να προστατεύσει ιδίως εκείνους που την απορρίπτουν. Η ιδέα της «μαχόμενης δημοκρατίας» πάσχει από ενδογενές πρόβλημα αυτοαναίρεσης. Για να προστατεύσει τον φιλελεύθερο χαρακτήρα της, χρησιμοποιεί ένα κατεξοχήν μη φιλελεύθερο εργαλείο: αποκλείει από τον πολιτικό ανταγωνισμό ορισμένες επιλογές πριν οι πολίτες αποφασίσουν. Επιπλέον δεν είναι αποτελεσματική, διότι η απαγόρευση σπάνια εξαφανίζει τη ζήτηση, απλώς τη στρέφει σε κόμματα-βιτρίνες. Η ελληνική ιστορία προσφέρει χρήσιμα παραδείγματα.
Η «ανεκτική δημοκρατία» τιμωρεί παράνομες πράξεις αλλά όχι αποκρουστικές ιδέες. Δεν υιοθετεί τη δυσανεξία των αντιπάλων της. Δεν βασίζεται σε απαγορεύσεις αλλά στη συναίνεση των πολιτών που αναγνωρίζουν πως μόνο αυτή τους εξασφαλίζει τη μεγαλύτερη ελευθερία επιλογής.
* Ο κ. Αριστείδης Ν. Χατζής είναι καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών και διευθυντής του Εργαστηρίου Πολιτικής και Θεσμικής Θεωρίας και Ιστορίας των Ιδεών στο ΕΚΠΑ.
