Φόρτωση Text-to-Speech…
Με τις διεθνείς κρίσεις να οξύνονται, στην Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή, και την ευρωατλαντική αρχιτεκτονική ασφαλείας να κλυδωνίζεται, οι Ελληνες εμφανίζονται σαφώς πιο μπερδεμένοι όσον αφορά ποιος αποτελεί σύμμαχο και ποιος απειλή για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Εκτιμούν τις ΗΠΑ ως τη μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη, ενώ καταγράφουν το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των Ευρωπαίων που επιλέγουν τη Ρωσία ως πιο αξιόπιστο σύμμαχο.
Οι διαφορές
Σύμφωνα με την πανευρωπαϊκή μέτρηση της Polling Europe, που κατ’ αποκλειστικότητα δημοσιεύει η «Κ», στο σύνολο της Ε.Ε., το 45% των πολιτών θεωρεί τη Ρωσία ως τη σημαντικότερη απειλή για την Ευρώπη, το 21% τις ΗΠΑ και το 12% την Κίνα. Στην Ελλάδα, αντιθέτως, το 31% των πολιτών κατατάσσει τις ΗΠΑ ως τη σημαντικότερη απειλή και μόλις το 29% θεωρεί απειλή τη Ρωσία. Ανάλογη τάση παρατηρείται και στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό Νότο, με τις ΗΠΑ να θεωρούνται απειλή σε ποσοστό 30% στην Ισπανία και 26% στην Ιταλία. Αντίστοιχα στον Βορρά, λόγω και γεωγραφικής εγγύτητας, θεωρείται ξεκάθαρα απειλή η Ρωσία σε ποσοστό 68% στην Ουγγαρία, 64% στην Ολλανδία και 50% στην Πολωνία.
«Παρότι η χώρα έχει ενισχύσει σοβαρά τη στρατηγική συνεργασία με τις ΗΠΑ μέσω της ανανέωσης της συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας, της αναβάθμισης της Σούδας, της αξιοποίησης της Αλεξανδρούπολης και της στενής συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας, η κοινή γνώμη εμφανίζει μια πιο σύνθετη εικόνα», εξηγεί ο Αγγελος Σεριάτος, επιστημονικός διευθυντής της Prorata, που διεξάγει την έρευνα της Polling Europe στην Ελλάδα. Αυτό, όπως τονίζει, πιθανόν αντανακλά τη συνύπαρξη δύο διαφορετικών επιπέδων: «Σε επίπεδο κρατικής στρατηγικής, η Ελλάδα έχει αναβαθμίσει τη θέση της στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στρατηγικούς εταίρους των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε επίπεδο κοινωνίας, όμως, εξακολουθούν να επιδρούν –αν και με σαφώς μικρότερη ένταση σε σχέση με το παρελθόν– ο ιστορικός αντιαμερικανισμός της Μεταπολίτευσης, οι πολιτισμικοί και θρησκευτικοί δεσμοί με τη Ρωσία, αλλά και το γεγονός ότι η βασική αντιλαμβανόμενη απειλή για την ελληνική εθνική ασφάλεια παραμένει διαχρονικά η Τουρκία και όχι η Ρωσία».
Η Ελλάδα είναι «από τους σημαντικότερους στρατηγικούς εταίρους των ΗΠΑ», λέει ο κ. Αγγελος Σεριάτος, ωστόσο, σε επίπεδο κοινωνίας, «επιδρούν ο αντιαμερικανισμός της Μεταπολίτευσης, οι θρησκευτικοί δεσμοί με τη Ρωσία και η αντιλαμβανόμενη τουρκική απειλή».
Οσον αφορά ποιον θεωρούν οι πολίτες σύμμαχο της Ε.Ε., ο «κανένας» υπερέχει σε Ελλάδα και Ευρώπη. Οι υπόλοιπες απόψεις στην Ελλάδα, όμως, μοιράζονται, με το 24% να θεωρεί τις ΗΠΑ, το 20% τη Ρωσία και το 16% την Κίνα. Το ποσοστό των Ελλήνων που θεωρούν τη Ρωσία σύμμαχο είναι μακράν το υψηλότερο, σύμφωνα με την έρευνα.
Οι underdogs
Ο Γιώργος Σιάκας, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του ΔΠΘ και διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης του Ερευνητικού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, σημειώνει ότι «η ρωσοφιλία στην Ελλάδα είναι κατά βάσιν στερεοτυπική και απόρροια μιας λίγο συγκεχυμένης γνώσης της Ιστορίας».
«Σχετίζεται δε και με αυτό που ονομάζουμε κουλτούρα των μη προνομιούχων, των underdogs. Το γεγονός δηλαδή ότι θεωρούμαστε μια χώρα που δεν βρίσκεται στον πυρήνα, αλλά στην περιφέρεια των εξελίξεων, μας κάνει να επιλέγουμε τη Ρωσία ως εναλλακτική». Αντιθέτως, προσθέτει, η σχέση μας με τις ΗΠΑ έχει μεγάλες διακυμάνσεις, ανάλογα με το ποιος είναι επικεφαλής, ενώ πλέον ο αντιαμερικανισμός «έχει λειανθεί και είναι πιο πολύ ένα φολκλόρ παρά μια πραγματική έννοια».
«Η ρωσοφιλία στην Ελλάδα είναι κατά βάσιν στερεοτυπική και απόρροια μιας συγκεχυμένης γνώσης της Ιστορίας», σύμφωνα με τον κ. Γιώργο Σιάκα, ο οποίος παράλληλα επισημαίνει ότι πλέον ο αντιαμερικανισμός «είναι πιο πολύ ένα φολκλόρ παρά μια πραγματική έννοια».
Ο κ. Σιάκας αναφέρει ότι οι Ελληνες φαίνεται να έχουν στερεοτυπικές αντιλήψεις σχετικά με τις απειλές και τις ευκαιρίες σε διεθνές επίπεδο. «Εχουμε τη λογική της αδικημένης χώρας, κάτι για το οποίο ευθύνονται οι πολιτικές ελίτ. Για παράδειγμα, την περίοδο των μνημονίων καμία κυβέρνηση δεν πήρε ιδιοκτησία των μέτρων· όλα έγιναν στη λογική ότι φταίνε οι κακοί ξένοι, που εκάστοτε είχαν άλλα ονόματα. Οι συμμαχίες στο διεθνές περιβάλλον είναι ένα ερώτημα του τι θέλεις να κάνεις και εμείς πολύ συχνά δεν ξέρουμε. Πρέπει πρώτα να επιλυθεί το ταυτοτικό ζήτημα, για να επικεντρωθούμε στις συμμαχίες».
Βόρειοι και Νότιοι
Η έρευνα, πάντως, καταδεικνύει ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν επικρατεί ενιαία γεωπολιτική κουλτούρα, υπογραμμίζει ο κ. Σεριάτος. «Στην Ανατολική Ευρώπη κυριαρχεί μια σαφώς περισσότερο ατλαντική αντίληψη ασφάλειας: η Ρωσία θεωρείται η βασική απειλή και οι ΗΠΑ ο σημαντικότερος εγγυητής. Στη Δυτική και Βόρεια Ευρώπη διαμορφώνεται ένα πρότυπο στρατηγικής αυτονομίας, όπου η Ρωσία αντιμετωπίζεται ως απειλή, αλλά η ευρωπαϊκή αμυντική ικανότητα εκτιμάται ότι πρέπει να ενισχυθεί συμπληρωματικά προς τη διατλαντική σχέση. Στον ευρωπαϊκό Νότο αναδεικνύεται μια περισσότερο πραγματιστική και πολυπολική προσέγγιση, όπου οι συμμαχίες αξιολογούνται όχι αποκλειστικά μέσα από το δίπολο ΗΠΑ – Ρωσίας, αλλά και με βάση οικονομικά συμφέροντα, ιστορικές εμπειρίες και περιφερειακές προτεραιότητες».
