«Η V4 επέστρεψε», δήλωσε σε πανηγυρικούς τόνους ο Πέτερ Μαγιάρ, ως «οικοδεσπότης» -μόλις στον δεύτερο μήνα της θητείας του- της πρώτης εδώ και δύο χρόνια συνόδου κορυφής της Ομάδας Βίσεγκραντ.
Ο νέος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας έχει θέσει εξ αρχής ως μία από τις προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής του την αναβίωση της άτυπης, πλην όμως σημαντικότερης περιφερειακής συμμαχίας της Κεντρικής Ευρώπης, καθώς επιδιώκει αναβάθμιση του ρόλου της χώρας του και του ίδιου στο πολιτικό γίγνεσθαι της ΕΕ των πολλαπλών ταχυτήτων.
Κατά τον Μαγιάρ, και όχι μόνο, οι μέχρι σήμερα εντάσεις στο σχήμα συνεργασίας μεταξύ Ουγγαρίας, Πολωνίας, Σλοβακίας και Τσεχίας οφείλονταν στον προκάτοχό του, Βίκτορ Όρμπαν.
Δύο μήνες μετά τη συντριπτική ήττα του τελευταίου στις ουγγρικές εκλογές του Απριλίου, ούτε οι πάλαι ποτέ στενοί του σύμμαχοι και φιλοτραμπικοί πρωθυπουργοί της Τσεχίας και της Σλοβακίας, Αντρέι Μπάμπις και Ρόμπερτ Φίτσο, δεν φάνηκαν να θρηνούν για την απουσία του.
Αντίθετα, στήριξαν την πρωτοβουλία του κεντροδεξιού Πέτερ Μαγιάρ να φιλοξενήσει μια μίνι ευρωπαϊκή σύνοδο κορυφής την Τρίτη, ως πρώτη δοκιμασία της φιλοδοξίας του να ενισχύσει την αξιοπιστία της Ουγγαρίας στην Ευρώπη και το πολιτικό προφίλ του.
Η συνάντηση στο μπαρόκ Ανάκτορο Γκρασάλκοβιτς, λίγο έξω από τη Βουδαπέστη, αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα.
Η προηγούμενη σε επίπεδο πρωθυπουργών ήταν τον Φεβρουάριο του 2024, στην πρωτεύουσα της Τσεχίας.
Ανέδειξε τότε περισσότερες ρωγμές παρά συγκλίσεις μεταξύ της Βουδαπέστης, της Βαρσοβίας, της Μπρατισλάβας και της Πράγας, ιδίως σχετικά με τη ρωσική πλήρη εισβολή στην Ουκρανία και τις σχέσεις με τη Μόσχα.
Έκτοτε μεσολάβησαν πολλά, και δη η αλλαγή ηγεσίας στην Ουγγαρία.
Αν και οι διαφορές στις τάξεις της Ομάδας Βίσεγκραντ δεν έχουν εξαλειφθεί, η σύνοδος κορυφής κατέδειξε ότι το πολιτικό κόστος της έλλειψης περιφερειακού συντονισμού γινόταν πολύ υψηλό για τις τέσσερις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Όπως είπε ο Μαγιάρ: «Μας ενώνουν πολύ περισσότερα από όσα μας χωρίζουν».
«Τετραγωνίζοντας τον κύκλο»
Στην πραγματικότητα, η Ομάδα Βίσεγκραντ δεν ήταν ποτέ ένα αρραγές, ενιαίο γεωπολιτικό μπλοκ.
Σχηματίστηκε το 1991, στο φόντο της πτώσης του Σιδηρού Παραπετάσματος, μεταξύ της Πολωνίας, της Ουγγαρίας και της τότε Τσεχοσλοβακίας, με στόχο τον συντονισμό των ηγεσιών τους σε μια σειρά ζητημάτων και κοινών στόχων, με βασική την ένταξη στην ΕΕ.
Συνέβη το 2004, όταν η ομάδα ήταν πια τετραμελής (μετά την ειρηνική διάσπαση της Τσεχοσλοβακίας).
Μόλις ένδεκα χρόνια μετά, οι τότε ηγέτες της V4 -αν και προερχόμενοι από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους- είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο στη (μη) διαχείριση της μεταναστευτικής κρίσης του 2015, αντιτασσόμενοι στα σχέδια της ΕΕ για ανακατανομή των αιτούντων άσυλο στην Ένωση.
Η σκληροπυρηνική γραμμή τους στο μεταναστευτικό -που συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, παρά τις επιμέρους πολιτικές αλλαγές που μεσολάβησαν- έχει γίνει πια κυρίαρχο ρεύμα στη ρέπουσα προς τα ακροδεξιά Ευρώπη.
Όμως η συμμαχία των τεσσάρων του Βίσεγκραντ κλονίστηκε το 2022, με τη ρωσική πλήρη εισβολή στην Ουκρανία, που ανέδειξε τις μεταξύ τους βαθιές αντιθέσεις έναντι του Κιέβου και της Μόσχας.
Πιο επίμαχες ήταν οι στενές σχέσεις του Όρμπαν με το Κρεμλίνο.
Ένα χρόνο μετά, η επιστροφή του πρώην προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Ντόναλντ Τούσκ, στην πρωθυπουργία της Πολωνίας, συνοδεύτηκε από μια ανοιχτή ρήξη μεταξύ Βαρσοβίας και Βουδαπέστης.
Υπήρχε επίσης διαμάχη μεταξύ Πράγας και Μπρατισλάβα για τον τρόπο χειρισμού του πολέμου στην άμεση γειτονιά τους.
Η διχόνοια παρέλυσε την ομάδα και γιγαντώθηκε στη σύνοδο κορυφή της V4 το 2024 στην Πράγα.
Έκτοτε, το σχήμα μπήκε στον «πάγο».
Από τα τέλη του περασμένου έτους έγιναν μετ’ εμποδίων προσπάθειες να βγει από την «κατάψυξη».
Δείχνουν να καρποφόρησαν σχεδόν στη λήξη της εκ περιτροπής προεδρίας της Ουγγαρίας, αυτή τη φορά με τον παράγοντα Όρμπαν εκτός κάδρου.
Αλλά η αναβίωση του Βίσεγκραντ δεν γίνεται στο πλαίσιο μιας ιδεολογικής συμμαχίας, αλλά ως μοχλού άσκησης περιφερειακής επιρροής και συνδιαμόρφωσης της ευρωπαϊκής πολιτικής.
Οι τέσσερις «σωματοφύλακες» της Κεντρικής Ευρώπης
«Τρεις σωματοφύλακες περιμένουν τον τέταρτο και την αναβίωση του V4», έγραψε στις αρχές Μαΐου ο φιλορώσος Φίτσο, συνοδεία μιας σέλφι με τον ευρωπαϊστή Τουσκ και τον εθνικολαϊκιστή Μπάμπις.
Ήταν λίγο πριν αναλάβει επίσημα καθήκοντα ο κεντροδεξιός Μαγιάρ, ο τέταρτος της «παρέας».
Σε πλήρη σύνθεση στην τελευταία σύνοδο της ΕΕ, στις 18 Ιουνίου, ο Πολωνός πρωθυπουργός επέλεξε ένα παράταιρο για τα πολιτικά γούστα του σύνθημα, για να συνοδεύσει μια φωτογραφία των τεσσάρων στο Χ.
«Κάντε την V4 ξανά σπουδαία», έγραψε, παραφράζοντας το τραμπικό σύνθημα MAGA.
Με συνολικό πληθυσμό περίπου 65 εκατομμύρια κατοίκους, ισχυρή βιομηχανική βάση και σημαντική επιρροή στις ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής, η V4 είναι δυνητικά ένα από τα σημαντικότερα μπλοκ στους κόλπους της ΕΕ.
Αν η Ομάδα Βίσεγκραντ ήταν σήμερα ενιαίο κράτος, θα αποτελούσε την τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ, πίσω από τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία.
Η Πολωνία είναι η οικονομική «ατμομηχανή» και η εκκολαπτόμενη σχέση μεταξύ των Τουσκ και Μαγιάρ η κινητήριος δύναμη στην επανεκκίνηση της συμμαχίας.
Η σύνοδος κορυφής στην Ουγγαρία επικεντρώθηκε στο μέλλον της περιφερειακής συνεργασίας, στις γεωπολιτικές προκλήσεις και στον συντονισμό των θέσεων των τεσσάρων χωρών απέναντι στις Βρυξέλλες σε μια ευρεία γκάμα θεμάτων.
Από την ασφάλεια και τις υποδομές, μέχρι την αντίθεσή τους στο νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης της ΕΕ και την Πράσινη Συμφωνία, την ενεργειακή πολιτική, τη χρηματοδότηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και τον νέο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, την ευρωπαϊκή διεύρυνση.
Στηρίζουν την ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων και με επιφυλάξεις αυτή της Ουκρανίας, τονίζοντας ότι όλες οι υποψήφιες χώρες πρέπει να πληρούν τις προϋποθέσεις.
Ο δε Μαγιάρ έχει ταχθεί υπέρ της επέκτασης της Ομάδας Βίσεγκραντ, από την Αυστρία, την Κροατία, τη Σλοβενία, τη Ρουμανία και τα Δυτικά Βαλκάνια, μέχρι τις σκανδιναβικές χώρες.
Αλλά θα πρέπει πρώτα η V4 να εδραιωθεί.
Από 1ης Ιουλίου, την προεδρία της αναλαμβάνει η Σλοβακία.
