Η πολιτική δέσμευση υψηλού επιπέδου έρχεται καθώς η τελευταία έκθεση της WOAH για την Κατάσταση του Κόσμου για την Υγεία των Ζώων προειδοποιεί ότι η υγεία των ζώων λαμβάνει μόλις το 0,6% των παγκόσμιων δαπανών για την υγεία, παρά τις αυξανόμενες κρίσεις ασθενειών και τους κλιμακούμενους κινδύνους για τα συστήματα τροφίμων, τις οικονομίες και τη δημόσια υγεία παγκοσμίως.
Σε αυτό το πλαίσιο, 17 Υπουργοί απηύθυναν ενιαία έκκληση να τεθεί η υγεία και η ευημερία των ζώων στο επίκεντρο της παγκόσμιας ασφάλειας της υγείας, της οικονομικής ανθεκτικότητας και των στρατηγικών βιώσιμης ανάπτυξης.
«Η υγεία και η ευημερία των ζώων δεν αποτελούν πλέον τομεακά ζητήματα. Είναι θεμελιώδεις για την επισιτιστική και διατροφική ασφάλεια, την οικονομική σταθερότητα, το ασφαλές εμπόριο, τη μείωση της φτώχειας και την πρόληψη κρίσεων υγείας στη διεπαφή ανθρώπου-ζώου-περιβάλλοντος», αναφέρει το κείμενο. Η διακήρυξη στέλνει ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα ότι οι επενδύσεις στις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, την πρόληψη ασθενειών και τον εμβολιασμό των ζώων πρέπει να γίνουν παγκόσμια προτεραιότητα στο πλαίσιο της ατζέντας «Μία Υγεία».
Οι Υπουργοί προειδοποίησαν ότι τα υποχρηματοδοτούμενα συστήματα υγείας των ζώων, των οποίων οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες αποτελούν βασικό μέρος, καλούνται να διαχειριστούν τις αυξανόμενες αρμοδιότητες με ανεπαρκείς και απρόβλεπτους πόρους, αποδυναμώνοντας την ικανότητα του κόσμου να αποτρέπει και να αντιμετωπίζει επιδημίες ζωικών ασθενειών και ζωονόσων. Τόνισαν ότι τα ισχυρά συστήματα υγείας των ζώων είναι απαραίτητα όχι μόνο για την πρόληψη διασυνοριακών ζωικών ασθενειών και μελλοντικών πανδημιών, αλλά και για την προστασία του εμπορίου, την προστασία των μέσων διαβίωσης, την ενίσχυση των συστημάτων τροφίμων και την υποστήριξη της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.
Από την υποχρεωτική σφαγή στα εμβόλια
Στην Ευρώπη οι αγρότες και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της ΕΕ θέλουν να εγκαταλείψουν την υποχρεωτική σφαγή κατά τη διάρκεια επιδημιών ζωικών ασθενειών, αλλά οι ειδικοί λένε ότι η στροφή στα εμβόλια δεν είναι εύκολη λύση. Η εξαιρετικά μεταδοτική οζώδης δερματίτιδα (LSD), η οποία μολύνει τα βοοειδή, επανεμφανίστηκε στην ΕΕ πέρυσι μετά από σχεδόν μια δεκαετία, προκαλώντας αυστηρά κτηνιατρικά μέτρα, ακόμη και διαμαρτυρίες στη Γαλλία και την Ισπανία. Κατατάσσεται ως ασθένεια «Κατηγορίας Α» σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ – η πιο σοβαρή βαθμίδα που προορίζεται για εξωτικές ασθένειες που πρέπει να εξαλειφθούν αμέσως – οι επιδημίες απαιτούν τη σφαγή ολόκληρων κοπαδιών μετά από ένα μόνο επιβεβαιωμένο κρούσμα. Tην ίδια ώρα σε χώρες της βαλκανικής ανάμεσα τους και η Ελλάδα πλήττονται από την ευλογιά αιγοπροβάτων και τον αφθώδη πυρετό.
Αν μη τι άλλο γη υγεία των ζώων επιστρέφει στην κορυφή και της ευρωπαϊκής ατζέντας, βάσει και του μηνύματος που έστειλε από τη σύνοδο του WOAH στο Παρίσι ο Ευρωπαίος Επίτροπος Υγείας και Ευζωίας των Ζώων, Olivér Várhelyi, ότι η Ευρώπη οφείλει να περάσει από τη διαχείριση της κρίσης στη μόνιμη ετοιμότητα. Οι ασθένειες των ζώων εμφανίζονται πλέον με μεγαλύτερη συχνότητα, προκαλούν σοβαρότερες οικονομικές αναταράξεις και επηρεάζουν όχι μόνο την παραγωγή, αλλά και τις εξαγωγές, τις μετακινήσεις ζώων, την εμπιστοσύνη των καταναλωτών και τη σταθερότητα ολόκληρων αγροτικών περιοχών.
Ιδιαίτερο βάρος είχε η αναφορά του στον εμβολιασμό για τις επιζωοτίες και τη λεπτή γραμμή που τον καθιστά εμπόδιο στο εμπόριο. Ο Ευρωπαίος Επίτροπος τον παρουσίασε ως ένα σύγχρονο, επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο, το οποίο πρέπει να λειτουργεί μαζί με τη βιοασφάλεια, την επιτήρηση και τα μέτρα ελέγχου των ασθενειών.
Η έκθεση καμπανάκι του WOAH
Ο κόσμος αποτυγχάνει να επενδύσει στην υγεία των ζώων, παρά τα ολοένα αυξανόμενα στοιχεία που δείχνουν ότι το κόστος της αδράνειας υπερβαίνει κατά πολύ το κόστος της πρόληψης, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση «Η Κατάσταση της Υγείας των Ζώων στον Κόσμο».
Η έκθεση, που δημοσιεύθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό για την Υγεία των Ζώων- WOAH στο περιθώριο της 93ης Γενικής Συνόδου του, αποτελεί τη μοναδική ετήσια παγκόσμια αξιολόγηση των τάσεων, των κινδύνων και των προκλήσεων που αφορούν την υγεία των ζώων.
Η έκθεση επισημαίνει ότι οι ασθένειες των ζώων καταστρέφουν κάθε χρόνο περισσότερο από το 20% της παγκόσμιας ζωικής παραγωγής. Οι επιπτώσεις αυτές γίνονται ιδιαίτερα αισθητές στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου η υγεία των ζώων διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση των μέσων διαβίωσης, της επισιτιστικής ασφάλειας και της οικονομικής ανθεκτικότητας. Την ίδια στιγμή, τα ανεπαρκώς χρηματοδοτούμενα συστήματα δυσκολεύονται να εντοπίσουν και να αντιμετωπίσουν έγκαιρα τις ασθένειες, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζουν προκλήσεις στη διατήρηση των προτύπων ευζωίας των ζώων.
Οι πρόσφατες μειώσεις στους προϋπολογισμούς διεθνούς βοήθειας επιτείνουν περαιτέρω την πίεση. Η αναπτυξιακή βοήθεια για την υγεία μειώθηκε περίπου στα 39,1 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 2025, με την υγεία των ζώων να αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 2,5% αυτού του ποσού. Την ίδια περίοδο, οι παγκόσμιες αμυντικές δαπάνες έφτασαν στο ιστορικό υψηλό των 2,9 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση των συστημάτων υγείας των ζώων — της κοινής υποδομής που προστατεύει από φυσικά αναδυόμενες ασθένειες, τυχαίες διαρροές και σκόπιμες βιολογικές απειλές — παραμένει υποχρηματοδοτούμενη, παρά τον ουσιώδη ρόλο της στη διαχείριση διασυνοριακών κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων των αναδυόμενων ασθενειών και των βιολογικών απειλών.
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η αναβάθμιση των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών κάθε χώρας ώστε να ανταποκρίνονται στα διεθνή πρότυπα θα κόστιζε περίπου 2,3 δισ. δολάρια ΗΠΑ ετησίως — λιγότερο από το 0,05% των 3,6 τρισ. δολαρίων οικονομικών απωλειών που αποδόθηκαν στην πανδημία της COVID-19 το 2020. Η νόσος αυτή πιθανότατα προήλθε από ζωική πηγή, αν και η ακριβής προέλευση και η διαδρομή μετάδοσής της στον άνθρωπο δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί οριστικά.
«Τα συστήματα υγείας των ζώων βρίσκονται στον πυρήνα της επισιτιστικής ασφάλειας, της οικονομικής σταθερότητας, της ευημερίας και της ανθρώπινης υγείας, κι όμως παραμένουν χρόνια υποχρηματοδοτούμενα», δήλωσε η Dr Emmanuelle Soubeyran, Γενική Διευθύντρια του WOAH. «Η πανδημία COVID-19 ανέδειξε τη σημασία της ισχυρότερης επένδυσης στην πρόληψη και της προσέγγισης «Μία Υγεία» θα παραμείνει μια φιλοδοξία μέχρι η υγεία των ζώων να ενσωματωθεί ουσιαστικά στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε και επενδύουμε — πολύ πριν ξεσπάσει η επόμενη κρίση.».
Περισσότερες από 2.000 εστίες υψηλής παθογονικότητας γρίπης των πτηνών αναφέρθηκαν από 64 χώρες και εδάφη μεταξύ 2025 και 2026, οδηγώντας στη θανάτωση ή απώλεια περισσότερων από 140 εκατομμυρίων πουλερικών. Ο αφθώδης πυρετός προκάλεσε πρωτοφανείς επιδημίες στη Νότια Αφρική και επανεμφανίστηκε στην Ευρώπη. Η αφρικανική πανώλη των χοίρων συνεχίζει να εξαπλώνεται, ακόμη και μέσω αξιοσημείωτων μετακινήσεων μεγάλων αποστάσεων. Παράλληλα, το παράσιτο New World screwworm — μια σαρκοφάγα παρασιτική μύγα — προκαλεί επίσης σοβαρή ανησυχία, με δεκάδες χιλιάδες περιστατικά να έχουν καταγραφεί σε όλη την Κεντρική Αμερική και με βόρεια εξάπλωση που απειλεί την υγεία των ζώων πέρα από τις χώρες που έχουν ήδη πληγεί.
Το 75% των αναδυόμενων λοιμωδών νοσημάτων στον άνθρωπο προέρχεται από τα ζώα, γεγονός που καθιστά τα συστήματα υγείας των ζώων την πρώτη γραμμή άμυνας του κόσμου απέναντι σε επιδημίες, συμπεριλαμβανομένης μιας πιθανής επόμενης πανδημίας. Ωστόσο, η έκθεση δείχνει ότι τα συστήματα αυτά βρίσκονται υπό πίεση, καθώς το 18% των χωρών που αξιολογήθηκαν πρόσφατα παρουσίασε μείωση της κτηνιατρικής ικανότητας, ενώ το 22% κατέγραψε μείωση της ικανότητας του παρακτηνιατρικού προσωπικού.
«Αυτό που παρατηρούμε υπερβαίνει την απλή εξάπλωση ασθενειών και αντανακλά επίσης την αυξανόμενη πίεση στα δίκτυα επιτήρησης και στις δυνατότητες έκτακτης ανταπόκρισης, ιδιαίτερα στις περιοχές που είναι περισσότερο εκτεθειμένες σε κινδύνους για την υγεία των ζώων», δήλωσε ο Dr Paolo Tizzani, Ανώτερος Κτηνιατρικός Επιδημιολόγος του WOAH. «Όταν οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες στερούνται πόρων, οι ασθένειες εντοπίζονται αργά, εξαπλώνονται ευρύτερα και το κόστος περιορισμού τους αυξάνεται — ανεξάρτητα από το πώς ξεκίνησαν. Η ενίσχυση αυτών των συστημάτων αποτελεί επομένως έναν σημαντικό και αποτελεσματικό τρόπο για τις κυβερνήσεις και τους εταίρους να μειώσουν τους κινδύνους και να βελτιώσουν την ετοιμότητα.»
Με βάση αξιολογήσεις σε 54 χώρες και εδάφη από τον WOAH, εκτιμάται ότι απαιτείται κατά μέσο όρο αύξηση προϋπολογισμού κατά 52% ώστε να καλυφθεί το πραγματικό ετήσιο κόστος αποτελεσματικών Κτηνιατρικών Υπηρεσιών. Το πρόγραμμα Performance Veterinary Services Pathway (PVS) του WOAH παρέχει στις χώρες ανεξάρτητη αξιολόγηση των συστημάτων υγείας των ζώων τους και έναν εξατομικευμένο οδικό χάρτη βελτίωσης. Σε μια θετική εξέλιξη, μετά από πρόσφατες δραστηριότητες του PVS, περισσότερες από τις μισές συμμετέχουσες χώρες ανέφεραν αύξηση των οικονομικών πόρων τους.
Η έκθεση καλεί τις κυβερνήσεις να αυξήσουν τη χρηματοδότηση για τα συστήματα υγείας των ζώων και να τα ενσωματώσουν σε ευρύτερες στρατηγικές υγείας, οικονομίας και ασφάλειας· τους αναπτυξιακούς εταίρους να ευθυγραμμίσουν τη χρηματοδότηση με τη μακροπρόθεσμη πρόληψη αντί για την αντιμετώπιση κρίσεων· καθώς και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τον ιδιωτικό τομέα να αναγνωρίσουν την υγεία των ζώων ως επένδυση υψηλού αντίκτυπου.
«Τα συστήματα υγείας των ζώων αποτελούν παγκόσμιο δημόσιο αγαθό, και ο κόσμος δεν τα χρηματοδοτεί ως τέτοιο», κατέληξε η Dr Susana Pombo, Πρόεδρος της Παγκόσμιας Συνέλευσης Αντιπροσώπων του WOAH. «Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κυβερνήσεις αυξάνουν τις αμυντικές δαπάνες, αξίζει να αναρωτηθούμε τι πραγματικά σημαίνει η υγεία των ζώων μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Οι ασθένειες δεν αναγνωρίζουν σύνορα. Ένα κενό στην επιτήρηση της υγείας των ζώων σε μία χώρα αποτελεί ευαλωτότητα για κάθε χώρα· επομένως, μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αλληλεγγύη και τις επενδύσεις στα συστήματα υγείας των ζώων είναι κρίσιμη.».
