Για περισσότερα από 70 χρόνια, δύο απολιθωμένες σπονδυλικές στήλες που είχαν βρεθεί στην ενδοχώρα της Αλάσκας θεωρούνταν ότι ανήκαν σε μαλλιαρά μαμούθ. Νέα ανάλυσή τους, όμως, έδειξε ότι τα οστά δεν προέρχονταν από μαμούθ, αλλά από δύο… φάλαινες.
Ο αρχαιολόγος Ότο Γκάιστ εντόπισε τα οστά το 1951 σε μια προϊστορική γεωγραφική περιοχή γνωστή ως Βεριγγία. Με βάση την εμφάνιση και το μέγεθός τους, αλλά και το σημείο όπου βρέθηκαν, ο Γκάιστ κατέληξε ότι επρόκειτο για οστά μαλλιαρών μαμούθ (Mammuthus primigenius). Εκείνη την εποχή η εκτίμηση φαινόταν απολύτως λογική: οστά μεγαπανίδας του ύστερου Πλειστόκαινου ήταν κοινά στην περιοχή, ενώ οι σπόνδυλοι είχαν διαστάσεις που παρέπεμπαν στην οικογένεια των ελεφαντίδων.
Η έκπληξη της χρονολόγησης
Μετά την ανακάλυψη, τα οστά μεταφέρθηκαν στο Μουσείο του Βορρά του Πανεπιστημίου της Αλάσκας, όπου παρέμειναν αρχειοθετημένα επί δεκαετίες. Όταν τελικά οι ερευνητές μπόρεσαν να τα χρονολογήσουν με τη μέθοδο του ραδιοάνθρακα, το αποτέλεσμα δεν έλυσε το μυστήριο· το έκανε μεγαλύτερο.
Τα ισότοπα άνθρακα στα οστά έδειξαν ηλικία μόλις 2.000 έως 3.000 ετών. Αυτό ήταν εξαιρετικά παράξενο, καθώς τα μαλλιαρά μαμούθ θεωρείται ότι εξαφανίστηκαν από την ηπειρωτική Βεριγγία πριν από περίπου 13.000 χρόνια, με λίγους απομονωμένους πληθυσμούς να επιβιώνουν έως περίπου πριν από 4.000 χρόνια. Αν τα οστά ανήκαν πράγματι σε μαμούθ, θα επρόκειτο για τα νεότερα γνωστά απολιθώματα του είδους, αναφέρει το Science Alert.
Η χημική ανάλυση «έδειξε» θάλασσα
Πριν όμως οι επιστήμονες ανατρέψουν το χρονολόγιο της εξαφάνισης των μαμούθ, αποφάσισαν να ελέγξουν ξανά την ταυτότητα των δειγμάτων. Και καλά έκαναν. Τα οστά περιείχαν πολύ υψηλότερα επίπεδα ισοτόπων αζώτου-15 και άνθρακα-13 από ό,τι θα περίμενε κανείς σε ένα χερσαίο φυτοφάγο ζώο όπως το μαμούθ. Τέτοιες ισοτοπικές υπογραφές είναι πολύ πιο συνηθισμένες σε θαλάσσιους οργανισμούς.
Φωτογραφίες των δύο επιφυσιακών πλακών, στις οποίες φαίνονται η κάτω και η άνω επιφάνεια της κάθε μίας
University of Alaska Museum of the North
Η μορφολογία των οστών δεν αρκούσε για ασφαλή ταυτοποίηση, ούτε για τους ειδικούς στα μαμούθ ούτε για τους ειδικούς στις φάλαινες. Έτσι, οι ερευνητές στράφηκαν στο αρχαίο DNA. Παρότι τα δείγματα ήταν υπερβολικά φθαρμένα για να δώσουν πυρηνικό DNA, κατέστη δυνατή η εξαγωγή μιτοχονδριακού DNA. Η σύγκριση έδειξε ότι τα υποτιθέμενα οστά μαμούθ ήταν στην πραγματικότητα οστά φαλαινών, πιθανώς συγγενικών με τη φάλαινα Eubalaena japonica του Βορείου Ειρηνικού βορειοειρηνική δεξιά φάλαινα ή την βόρεια ρυγχοφάλαινα (Balaenoptera acutorostrata).
Πώς βρέθηκαν οστά φαλαινών στην ενδοχώρα
Η απάντηση, ωστόσο, γέννησε ένα νέο ερώτημα: πώς βρέθηκαν οστά φαλαινών ηλικίας άνω των 1.000 ετών στην ενδοχώρα της Αλάσκας, πάνω από 400 χιλιόμετρα μακριά από την πλησιέστερη ακτή;
Οι ερευνητές εξετάζουν διάφορες πιθανότητες. Μια εξήγηση θα ήταν ότι οι φάλαινες εισχώρησαν κάποτε στην ενδοχώρα μέσω αρχαίων ποταμών ή θαλάσσιων διόδων, αν και αυτό θεωρείται μάλλον απίθανο λόγω του μεγέθους τους και των περιορισμένων υδάτινων σωμάτων της περιοχής. Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι τα οστά μεταφέρθηκαν από ανθρώπους από κάποια μακρινή ακτή, κάτι που έχει τεκμηριωθεί αλλού, όχι όμως στο εσωτερικό της Αλάσκας. Δεν μπορεί επίσης να αποκλειστεί ένα πιο πεζό ενδεχόμενο: κάποιο λάθος στην αρχειοθέτηση, καθώς οι συλλογές του Γκάιστ προέρχονταν από πολλά σημεία της Αλάσκας.
Το μυστήριο ίσως να μη λυθεί ποτέ πλήρως. Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Quaternary Science, πέτυχε πάντως κάτι σημαντικό: απέκλεισε οριστικά τα συγκεκριμένα οστά από τη συζήτηση για τα τελευταία μαμούθ.
