Ο πόλεμος στην Ουκρανία συγκρίνεται συχνά με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω των βίαιων επιθέσεων του πεζικού και των βαριών απωλειών.
«Είναι σαν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μόνο που εδώ χρησιμοποιούνται drones»
Ωστόσο, η ιδέα ότι θα μπορούσε, με οποιονδήποτε τρόπο, να ξεπεράσει έναν πόλεμο τόσο μακρύ και αιματηρό, ώστε οι Γάλλοι στρατιώτες να ελπίζουν ότι θα ήταν «ο τελευταίος των τελευταίων», κάποτε φαινόταν αδιανόητη, γράφουν οι New York Times.
Αυτό, όμως, συνέβη την περασμένη Πέμπτη. Ο πόλεμος στην Ουκρανία — ο οποίος έχει πλέον διαρκέσει 1.569 ημέρες (σ.σ. 1.572 σήμερα), δηλαδή πάνω από τέσσερα χρόνια και τρεις μήνες — έχει ξεπεράσει σε διάρκεια τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τι πίστευε ο Πούτιν για την Ουκρανία
Όταν ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν έστειλε τα στρατεύματά του στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, πίστευε ότι η χώρα θα έπεφτε μέσα σε λίγες μέρες.
Αφού η Ουκρανία απώθησε τους Ρώσους και η σύγκρουση μετατράπηκε σε έναν πόλεμο εξάντλησης, ακόμη και πολλοί από όσους πολεμούσαν δεν μπορούσαν να φανταστούν ότι θα διαρκούσε τόσο πολύ.
«Σκέφτηκα ότι ίσως σε δύο ή τρία χρόνια οι πολιτικοί θα καταλήξουν σε κάποια μορφή συμφωνίας», είπε ένας Ουκρανός στρατιώτης ο οποίος, για λόγους ασφαλείας, έδωσε μόνο το διακριτικό του, France, μια αναφορά στη θητεία του στη Γαλλική Λεγεώνα των Ξένων.
Ωστόσο, ο πόλεμος συνεχίζεται αδιάκοπα και, με τις ειρηνευτικές συνομιλίες να βρίσκονται σε αδιέξοδο, δεν υπάρχει κανένα σημάδι ότι θα τελειώσει σύντομα.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι περίπου οι μισοί Ουκρανοί πιστεύουν ότι δεν θα τελειώσει πριν από το επόμενο έτος, κάτι που θα τον έφερνε πιο κοντά σε ένα άλλο ορόσημο: τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος διήρκεσε έξι χρόνια.
Οι ΝΥΤ σημειώνουν ότι υπάρχουν πολλοί Ουκρανοί που θα υποστήριζαν ότι ο σημερινός πόλεμος ξεκίνησε στην πραγματικότητα το 2014, όταν τα ρωσικά στρατεύματα κατέλαβαν την Κριμαία.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν.
Η σύγκριση έχει τα όρια της
Οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι η σύγκριση με τους δύο παγκόσμιους πολέμους έχει τα όριά της. Η παγκόσμια κλίμακα αυτών των συγκρούσεων, στις οποίες υπήρχαν πολλά μέτωπα και στρατοί, καθιστά δύσκολη τη σύγκριση όσον αφορά τις απώλειες και τη στρατιωτική ισχύ.
Η Ουκρανία δεν υπήρχε ως χώρα κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία, όπως και ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, είναι πιθανό να καταταχθεί μεταξύ των συγκρούσεων με τις μεγαλύτερες επιπτώσεις στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία, δήλωσε ο Γιαροσλάβ Χρίτσακ, Ουκρανός ιστορικός.
Και οι δύο πόλεμοι μεταμόρφωσαν τη γεωπολιτική της Ευρώπης, αναδιαμορφώνοντας τις στρατιωτικές συμμαχίες και οδηγώντας σε μια αύξηση των αμυντικών δαπανών που δεν είχε παρατηρηθεί εδώ και δεκαετίες.
Στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν επίσης ότι και οι δύο συγκρούσεις αναδιαμόρφωσαν τη φύση του πολέμου μέσω της εισαγωγής νέων τεχνολογιών — αεροπλάνα και άρματα μάχης πριν από έναν αιώνα· σήμερα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη στον αέρα, στη θάλασσα και στην ξηρά.
Και στις δύο περιπτώσεις, οι εξελίξεις έκαναν τον πόλεμο ακόμη πιο σκληρό για τους ανθρώπους.
«Από πολλές απόψεις, αυτός ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι αυτός που μοιάζει περισσότερο με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», δήλωσε ο Μισέλ Γκόγια, πρώην συνταγματάρχης του γαλλικού στρατού και στρατιωτικός ιστορικός.
Επιστροφή στον πόλεμο χαρακωμάτων
Η σύγκριση ξεκινά από την αρχική φάση και των δύο πολέμων. Το 1914, οι Γερμανοί εξαπέλυσαν μια ταχεία επίθεση προς το Παρίσι, με την ελπίδα να εξασφαλίσουν μια γρήγορη νίκη.
Οι ρωσικές δυνάμεις είχαν τον ίδιο στόχο όταν προωθήθηκαν προς το Κίεβο, την πρωτεύουσα της Ουκρανίας, το 2022. Και στις δύο περιπτώσεις, οι επιτιθέμενοι πλησίασαν τον στόχο τους, αλλά τελικά απωθήθηκαν.
Τελικά, και οι δύο πόλεμοι κατέληξαν σε μάχες που διεξάγονταν κυρίως σε στάσιμη κατάσταση, κατά μήκος ενός μετώπου που είχε σε μεγάλο βαθμό παγώσει.
Όταν, στα τέλη του 2022, οι στρατιώτες στο ουκρανικό πεδίο μάχης οχυρώθηκαν σε χαρακώματα και οχυρά, οι ιστορικοί το χαρακτήρισαν ως επιστροφή στον πόλεμο των χαρακωμάτων, όπως αυτόν του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι σκηνές από τα χαρακώματα της ανατολικής Ουκρανίας θύμιζαν έντονα εκείνες της βόρειας Γαλλίας έναν αιώνα νωρίτερα.
Οι ουκρανικές και οι ρωσικές δυνάμεις συχνά απείχαν μόλις μερικές εκατοντάδες μέτρα μεταξύ τους, ενώ μερικές φορές βρίσκονταν τόσο κοντά που μπορούσαν να δουν η μία την άλλη.
Οι επιθέσεις ξεκινούσαν με πυρά πυροβολικού για να καθηλώσουν τον αντίπαλο και ακολουθούσε η έφοδος στα εχθρικά χαρακώματα από διμοιρίες πεζικού.
«Γενικά, όταν το μέτωπο παγώνει, επιστρέφεις στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», δήλωσε ο Γκόγια.
Και στους δύο πολέμους, πρόσθεσε, ήταν η ένταση των πυρών, κυρίως του πυροβολικού, που ανάγκασε τους στρατούς να καταφύγουν στα χαρακώματα.
«Θάβεσαι για να προστατευτείς», είπε.
Ουκρανοί στρατιώτες σε άσκηση.
Ο ρόλος των drones
Αυτή η λογική άλλαξε αργότερα στην Ουκρανία με την εισαγωγή μιας νέας κατηγορίας όπλων: των μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones).
Τα δίκτυα ανοιχτών χαρακωμάτων κατέστησαν επικίνδυνα, καθώς τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη παρακολουθούσαν το πεδίο της μάχης όλο το 24ωρο και χτυπούσαν με μεγαλύτερη ακρίβεια από το πυροβολικό.
Τώρα, όπως αναφέρουν οι Ουκρανοί στρατιώτες, η επιβίωση εξαρτάται από το να κινούνται σε μικρότερες ομάδες και πιο βαθιές θέσεις.
Αντί για εκτεταμένα συστήματα χαρακωμάτων, τα στρατεύματα καταφεύγουν σε καταφύγια που φιλοξενούν το πολύ μια χούφτα στρατιώτες.
Αυτά τα καταφύγια είναι αρκετά μικρά ώστε να είναι δύσκολο να εντοπιστούν από τον αέρα.
Αν ένας στρατιώτης ενεργεί μόνος του, σκάβει μία τρύπα που θυμίζει φωλιά αλεπούς (σ.σ. η λέξη foxhole που χρησιμοποιείται στο αγγλικό κείμενο μεταφορικά σημαίνει και χαράκωμα).
«Σε αυτές τις συνθήκες, όσοι σκάβουν επιβιώνουν περισσότερο και είναι πιο ασφαλείς», δήλωσε ο France, ο προαναφερόμενος Ουκρανός στρατιώτης.
Καθώς τα drones έχουν κυριαρχήσει στο πεδίο της μάχης, τα δίκτυα χαρακωμάτων τύπου Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που χωρίζονταν από μια στενή ζώνη ασφαλείας, έχουν δώσει τη θέση τους σε μια αμφισβητούμενη ζώνη μάχης πλάτους χιλιομέτρων, διάσπαρτη με οχυρά.
Σε αυτή την «ζώνη θανάτου», κάθε κίνηση γίνεται αμέσως στόχος των drones. Οι μεγάλης κλίμακας επιθέσεις στρατευμάτων, όπως αυτές που γίνονταν πριν από έναν αιώνα, έχουν καταστεί σχεδόν αδύνατες υπό το συνεχές βλέμμα των drones.
Τέτοιες επιθέσεις έχουν αντικατασταθεί από επιθέσεις που πραγματοποιούνται από έναν ή δύο στρατιώτες.
Τα άρματα μάχης, που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά το 1916, εξακολουθούσαν να αποτελούν ένα φοβερό όπλο κατά τα πρώτα χρόνια του πολέμου στην Ουκρανία.
Σήμερα χρησιμοποιούνται σπάνια, καθώς το μέγεθός τους τα καθιστά εύκολο στόχο για τα drones, αν και ορισμένα άρματα έχουν εξοπλιστεί εκ των υστέρων με προστατευτικά μεταλλικά κλουβιά που τα μετατρέπουν σε οχήματα τύπου «Mad Max».
Παρόμοια η έκταση της καταστροφής
Αν και το πεδίο της μάχης σήμερα μοιάζει όλο και λιγότερο με αυτό πριν από έναν αιώνα, η έκταση της καταστροφής φαίνεται εντυπωσιακά παρόμοια.
Στα ουκρανικά στρατηγικά κέντρα κοντά στο μέτωπο, εικόνες από αναγνωριστικά drones δείχνουν σκηνές που θυμίζουν τα πεδία μάχης του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου: κομματιασμένα δέντρα, κατεστραμμένα σπίτια και χωράφια γεμάτα κρατήρες από οβίδες.
Είναι δύσκολο να συγκριθούν οι απώλειες, δεδομένης της διαφοράς κλίμακας μεταξύ των δύο πολέμων, τονίζουν οι NYT.
Πριν από έναν αιώνα, εκατομμύρια στρατιώτες στάλθηκαν στη μάχη σε πολλά μέτωπα στην Ευρώπη. Σήμερα, οι εμπλεκόμενες δυνάμεις ανέρχονται σε εκατοντάδες χιλιάδες.
Περίπου 9 έως 11 εκατομμύρια στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε σύγκριση με περίπου μισό εκατομμύριο στην Ουκρανία μέχρι στιγμής.
Ωστόσο, στρατιωτικοί αναλυτές και αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων και ο ναύαρχος Πιερ Βαντιέ, ο οποίος κατέχει τη θέση του Ανώτατου Συμμαχικού Διοικητή Μετασχηματισμού στο ΝΑΤΟ, υποστηρίζουν ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν καταστήσει το ουκρανικό πεδίο μάχης εξίσου θανατηφόρο με αυτό του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι μάχες στην Ουκρανία είναι τόσο σκληρές που η προέλαση των Ρώσων έχει κατά καιρούς εξελιχθεί πιο αργά από ό,τι σε μερικές από τις πιο αδιέξοδες μάχες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η ρωσική επίθεση στο Ποκρόφσκ, μια πόλη της ανατολικής Ουκρανίας που κατέλαβε πρόσφατα εξ ολοκλήρου, προχώρησε με μέσο ρυθμό περίπου 75 γιαρδών την ημέρα, πιο αργά από ό,τι στην αιματηρή Μάχη του Σομ κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σύμφωνα με ανάλυση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών, ενός think tank με έδρα την Ουάσινγκτον.
Στιγμιότυπο μετά από επίθεση της Ρωσίας στη Ζαπορίζια.
Το ερώτημα που τίθεται
Το ερώτημα τώρα είναι αν κάποια από τις δύο πλευρές μπορεί να ξεπεράσει το αδιέξοδο.
Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Σύμμαχοι επικράτησαν συνδυάζοντας την οικονομική πίεση στη Γερμανία μέσω ενός αυστηρού ναυτικού αποκλεισμού με τη στρατιωτική πίεση μέσω αδιάκοπων επιθέσεων, σημειώνουν οι NYT.
Η στρατηγική της Ουκρανίας για τον τερματισμό του πολέμου φέρει κάποια στοιχεία αυτής της προσέγγισης.
Οι επιθέσεις με drones εναντίον των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Ρωσίας, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας της, έχουν ως στόχο να περιορίσουν την ικανότητα της Μόσχας να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο.
Το Κίεβο δεν διαθέτει το ανθρώπινο δυναμικό για να επαναλάβει τις επιθέσεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά έχει πλημμυρίσει το πεδίο της μάχης με μικρά επιθετικά drones, με την ελπίδα να προκαλέσει ανυπόφορες απώλειες στον ρωσικό στρατό.
«Είναι σαν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μόνο που εδώ χρησιμοποιούνται drones», δήλωσε χαρακτηριστικά ο ιστορικός Χρίτσακ.
