Φόρτωση Text-to-Speech…
Δεκαπέντε χρόνια μετά την τελευταία συνάντηση των προκαθημένων των τεσσάρων πρεσβυγενών Πατριαρχείων, η οποία είχε πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο του 2011 στο Φανάρι με τη συμμετοχή και του Αρχιεπισκόπου Κύπρου, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος προσκαλεί, με επιστολή που απηύθυνε πριν από περίπου τρεις εβδομάδες, τους Πατριάρχες Αλεξανδρείας κ. Θεόδωρο, Αντιοχείας κ. Ιωάννη και Ιεροσολύμων κ. Θεόφιλο σε αδελφική σύναξη στο Φανάρι, στις 30 Νοεμβρίου, ημέρα της θρονικής εορτής του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Εφόσον η πρόσκληση γίνει αποδεκτή, η πραγματοποίηση της συνάντησης θα αποτελέσει μια εξαιρετικά θετική εξέλιξη, δεδομένων των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα πρεσβυγενή Πατριαρχεία και ευρύτερα η Εκκλησία. Θα σημάνει, επίσης, την υπέρβαση μιας μακράς περιόδου κρίσης στις σχέσεις ανάμεσα στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και στα Πατριαρχεία Αντιοχείας και Ιεροσολύμων, που εκδηλώθηκε με διάφορες αφορμές.
Οι προκαθήμενοι των Πατριαρχείων Ιεροσολύμων και Αντιοχείας επέλεξαν να απουσιάσουν από τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό της επετείου 1.700 ετών από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας, στις 28 Νοεμβρίου 2025, στις οποίες συμμετείχε ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, και να εκπροσωπηθούν δι’ αντιπροσώπων.
Η προεργασία
Η πρόσκληση που απευθύνει τώρα ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν γίνεται στο κενό. Προηγήθηκαν κινήσεις που δείχνουν ότι υπάρχει διάθεση για βελτίωση των σχέσεων, οι οποίες είχαν επιδεινωθεί με επίκεντρο την αναγνώριση της αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ουκρανίας. Πριν από μερικούς μήνες, στις 28 Απριλίου, ο Πατριάρχης Αντιοχείας επισκέφθηκε το Φανάρι, όπου έγινε δεκτός από τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Δέκα ημέρες αργότερα, στις 8 Μαΐου, ο κ.κ. Βαρθολομαίος ήλθε στην Αθήνα και συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στο Μέγαρο Μαξίμου.
Συνομιλώντας με τον πρωθυπουργό, αναφέρθηκε στη συνάντηση με τον Πατριάρχη Αντιοχείας και στην κατάσταση που επικρατεί σε σχέση με τους χριστιανούς της Μέσης Ανατολής, για την οποία, όπως είπε, τον ενημέρωσε ο κ. Ιωάννης. Πρόσθεσε ότι ο Πατριάρχης Αντιοχείας «ως προς την ενδοορθόδοξο συνεργασία, ήτο πλήρης καλών διαθέσεων να επανέλθουμε στο καλό παρελθόν, διότι μεσολάβησαν διάφορα δυσάρεστα γεγονότα και θα συνεχίσουμε και με τις άλλες αδελφές Εκκλησίες».
Φόβοι για παρεμβάσεις – Στο Οικουμενικό Πατριαρχείο αναγνωρίζουν ότι δεν πρόκειται για απλή υπόθεση και ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο παρεμβάσεων από τρίτους, με στόχο να επηρεαστούν οι εξελίξεις.
Πέντε εβδομάδες αργότερα, στις 15 Ιουνίου, ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων σε συνέντευξή του στην «Κ» υπογράμμισε ότι «οι συναντήσεις των προκαθημένων των πρεσβυγενών Πατριαρχείων έχουν ιδιαίτερη πνευματική και εκκλησιαστική σημασία. […] Κάθε ευκαιρία συναντήσεως και διαλόγου μεταξύ των πρεσβυγενών Πατριαρχείων, και όχι μόνον, είναι πολύτιμη». Στις 21 Ιουλίου, ο κ. Θεόφιλος επισκέφθηκε το Φανάρι και συναντήθηκε με τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Πληροφορίες σχολιάζουν ότι σε εκείνη τη συνάντηση, όπου επίσης κυριάρχησαν ως θέματα η κατάσταση των χριστιανών στους Αγίους Τόπους και οι εξελίξεις ευρύτερα στη Μέση Ανατολή, έγινε μια πρώτη διερεύνηση διαθέσεων απέναντι σε μια πρωτοβουλία για συνάντηση των προκαθημένων των πρεσβυγενών Πατριαρχείων και διαπιστώθηκε κατ’ αρχήν θετική ανταπόκριση.
Σε συνέχεια όλων αυτών, ο Οικουμενικός Πατριάρχης ανέλαβε την πρωτοβουλία να απευθύνει την πρόσκληση προς τους τρεις Πατριάρχες. Εκκλησιαστικές πηγές κάνουν λόγο για πολύ σημαντική εξέλιξη, εάν τελικά πραγματοποιηθεί η συνάντηση. Πληροφορίες αναφέρουν ότι, ενώ τυπικά στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων εκκρεμεί να εξεταστεί συνοδικά το θέμα, η διάθεση είναι πολύ θετική και προεξοφλείται καταφατική απάντηση. Ισως τα πράγματα είναι λίγο πιο περίπλοκα στην περίπτωση του Πατριαρχείου Αντιοχείας, όπου επίσης θα εξεταστεί συνοδικά η πρόσκληση.
Στο Φανάρι αναγνωρίζουν ότι δεν πρόκειται για απλή υπόθεση και ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο παρεμβάσεων από τρίτους, με στόχο να επηρεαστούν οι εξελίξεις. Ωστόσο, θεωρείται ότι το καλό κλίμα που αποτυπώθηκε στις συναντήσεις που είχε ο κ.κ. Βαρθολομαίος με τους κ. Ιωάννη και Θεόφιλο διαμορφώνει μια δυναμική που μπορεί να αξιοποιηθεί. Επίσης, ότι είναι εξαιρετικά απαιτητικές οι συνθήκες στην ευρύτερη περιοχή για τους χριστιανικούς πληθυσμούς και αυτό από μόνο του καλεί σε συνεργασία και συμπόρευση.
Ηχηρό μήνυμα – Η παρουσία των τεσσάρων ανωτάτων ιεραρχών στο Φανάρι και το συλλείτουργο που θα τελέσουν, εφόσον όλα πάνε καλά, θα αποτελέσουν μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση ότι το Ουκρανικό δεν έχει επηρεάσει τη μεταξύ τους κοινωνία.
Πέραν αυτών, η κοινή παρουσία τους στο Φανάρι και το συλλείτουργο που θα τελέσουν, εφόσον όλα πάνε καλά και υπάρξει καθολική θετική ανταπόκριση, θα αποτελέσουν μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση ότι το Ουκρανικό δεν έχει επηρεάσει τη μεταξύ τους κοινωνία, η οποία τυπικά δεν έχει διακοπεί, αλλά το κλίμα για αρκετό καιρό ήταν βαρύ. Η θετική απόκριση και η πραγματοποίηση της συνάντησης των επικεφαλής των τεσσάρων πρεσβυγενών Πατριαρχείων στην Κωνσταντινούπολη θα εκπέμψουν ισχυρό μήνυμα ενότητας και συναντίληψης του ρόλου και της σημασίας της κοινής παρουσίας τους απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις για την Εκκλησία.
«Πεντάχορδη λύρα»
Την πρωτοβουλία γνωστοποίησε ο ίδιος ο Οικουμενικός Πατριάρχης σε ομιλία του στη Βουδαπέστη, στις 4 Σεπτεμβρίου, προς τους συνέδρους του 27ου Διεθνούς Συνεδρίου της «Εταιρείας του Δικαίου των Ανατολικών Εκκλησιών». Εκεί μίλησε για τους αρχαίους Πατριαρχικούς Θρόνους της Ανατολής ως «ακλόνητους στύλους και αδιάσπαστα θεμέλια της αποστολικής παραδόσεως». Τόνισε, επιπλέον, ότι μαζί με τη Ρώμη συγκροτούσαν κατά την πρώτη χιλιετία «την πεντάχορδη λύρα της καθολικής Εκκλησίας», συμμετέχοντας στις επτά Οικουμενικές Συνόδους και «ορθοτομούντες τον λόγον της αληθείας».
