Την προειδοποίηση απευθύνουν κορυφαίοι οικονομολόγοι και αναλυτές, οι οποίοι εκτιμούν ότι η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν διπλό κίνδυνο: τις γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και τα ολοένα εντονότερα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.
Την ώρα που ο πόλεμος μεταξύ Ιράν και Ισραήλ έχει οδηγήσει τις διεθνείς τιμές των τροφίμων στα υψηλότερα επίπεδα της τελευταίας τριετίας, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το επερχόμενο Ελ Νίνιο έχει αυξημένες πιθανότητες να εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα που έχουν ποτέ καταγραφεί.
Σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA), οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια του Ειρηνικού Ωκεανού αυξάνονται ήδη, ενώ υπάρχει πιθανότητα 63% η απόκλιση να ξεπεράσει τους 2 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα αργότερα μέσα στο έτος. Ένα τόσο ισχυρό επεισόδιο, που συχνά αποκαλείται ανεπίσημα «Super» ή ακόμη και «Godzilla» Ελ Νίνιο, μπορεί να προκαλέσει παρατεταμένους καύσωνες, έντονες πλημμύρες, ξηρασίες και ακραία καιρικά φαινόμενα σε πολλές περιοχές του πλανήτη.
Νέα πίεση στις τιμές των τροφίμων
Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι το φαινόμενο θα μπορούσε να επαναφέρει δυναμικά το φαινόμενο της λεγόμενης «κλιματικής πληθωριστικής πίεσης» (climateflation), επιβαρύνοντας περαιτέρω τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς που ήδη δοκιμάζονται από το αυξημένο κόστος ζωής.
Αναλυτές της UniCredit σημειώνουν ότι οι πρόσφατοι καύσωνες στην Ευρώπη επιβεβαιώνουν πως το κλιματικό υπόβαθρο μεταβάλλεται διαρκώς και ότι ένα ισχυρό Ελ Νίνιο μπορεί να ενισχύσει ακόμη περισσότερο τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη, οδηγώντας σε νέα αύξηση των τιμών των αγροτικών προϊόντων.
Κίνδυνος για τις παγκόσμιες σοδειές
Το Ελ Νίνιο έχει συνδεθεί ιστορικά με σημαντικές απώλειες στην αγροτική παραγωγή. Στο παρελθόν προκάλεσε καταστροφικές ξηρασίες στην Κίνα, την Ινδία, τη νότια Αφρική, τη Βραζιλία και την Αίγυπτο, οδηγώντας ακόμη και σε εκτεταμένους λιμούς.
Τα επεισόδια των ετών 1981-82, 1997-98, 2015-16 και 2023-24 συγκαταλέγονται ήδη στα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί, όμως οι προβλέψεις δείχνουν ότι ο κύκλος του 2026-27 ενδέχεται να αποδειχθεί ακόμη πιο έντονος, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρών ζημιών στις καλλιέργειες και διαταραχών στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων.
Αυξήσεις έως 16% στις διεθνείς τιμές
Η Goldman Sachs εκτιμά ότι η ένταση του φαινομένου μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση έως και 15,8% στις διεθνείς τιμές των βασικών αγροτικών εμπορευμάτων. Στην Ευρωζώνη αυτό μεταφράζεται σε επιπλέον αύξηση περίπου 1,3% στις τιμές των τροφίμων.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις δεν αναμένεται να γίνουν αισθητές άμεσα. Οι διαφορετικοί κύκλοι σποράς, ανάπτυξης και συγκομιδής των καλλιεργειών, καθώς και τα προβλήματα στις μεταφορές λόγω χαμηλής στάθμης ποταμών και καναλιών, σημαίνουν ότι το πλήρες οικονομικό αποτύπωμα μπορεί να φανεί ακόμη και το δεύτερο εξάμηνο του 2028.
Άλλες περιοχές θα χάσουν, άλλες θα ωφεληθούν
Οι αναλυτές της UBS επισημαίνουν ότι το Ελ Νίνιο δεν επηρεάζει ομοιόμορφα όλες τις αγροτικές περιοχές του κόσμου. Αναδιαμορφώνει τα πρότυπα βροχοπτώσεων και θερμοκρασιών, δημιουργώντας τόσο «χαμένους» όσο και «κερδισμένους». Ορισμένες περιοχές ενδέχεται να επωφεληθούν από ηπιότερες και θερμότερες συνθήκες, όμως πολλές βασικές παραγωγικές ζώνες θα βρεθούν αντιμέτωπες με έντονες ξηρασίες ή πλημμύρες.
Στη νότια Αφρική και σε τμήματα της βόρειας Νότιας Αμερικής αναμένονται αυξημένοι κίνδυνοι ξηρασίας, ενώ στη νότια Βραζιλία, την Αργεντινή, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη προβλέπονται έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες.
Οι πρώτες επιπτώσεις ήδη εμφανίζονται
Στην Ινδία, το Ελ Νίνιο φαίνεται ήδη να επηρεάζει τη μουσώνια περίοδο. Σε ορισμένες περιοχές οι βροχοπτώσεις φτάνουν μόλις στο 25% των φυσιολογικών επιπέδων, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει την παραγωγή σιταριού, ρυζιού και ζαχαροκάλαμου.
Παράλληλα, η ξηρασία στη Νοτιοανατολική Ασία μπορεί να περιορίσει την παραγωγή φοινικέλαιου, βασικού συστατικού της βιομηχανίας τροφίμων, ενώ αναμένονται επιπτώσεις και στις καλλιέργειες καφέ και κακάο. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες και η αυξημένη υγρασία ευνοούν επίσης την εξάπλωση ασθενειών στις καλλιέργειες, μειώνοντας περαιτέρω τις αποδόσεις.
Οι συνέπειες θα φτάσουν και στην Ευρώπη
Παρότι το Ελ Νίνιο επηρεάζει άμεσα κυρίως την αμερικανική ήπειρο και τον Ειρηνικό, οι συνέπειές του αναμένεται να γίνουν αισθητές και στην Ευρώπη, κυρίως μέσω της αύξησης των διεθνών τιμών των αγροτικών προϊόντων.
Ήδη πριν από τρία χρόνια η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είχε εκτιμήσει ότι ένα ισχυρό επεισόδιο Ελ Νίνιο μπορεί να αυξήσει έως και 9% τις διεθνείς τιμές βασικών αγροτικών εμπορευμάτων, με μεγαλύτερες ανατιμήσεις στη σόγια, το καλαμπόκι και το ρύζι.
Πλήγμα 342 δισ. δολαρίων στην παγκόσμια παραγωγή
Η UniCredit εκτιμά ότι, σε ένα ακραίο σενάριο, η παγκόσμια αγροτική παραγωγή θα μπορούσε να μειωθεί κατά 14,3%, προκαλώντας απώλειες που υπολογίζονται σε περίπου 342 δισ. δολάρια.
Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές της τράπεζας, οι αυξήσεις στις τιμές βασικών αγροτικών προϊόντων θα μπορούσαν να κυμανθούν από 10% έως 50%, ενώ σε ιδιαίτερα ευάλωτες καλλιέργειες, όπως το ρύζι, το φοινικέλαιο, η ζάχαρη και ο καφές, δεν αποκλείονται ανατιμήσεις της τάξης του 50%-100%. «Το παγκόσμιο σύστημα τροφίμων εισέρχεται στο δεύτερο εξάμηνο του 2026 διαθέτοντας ακόμη ορισμένα αποθέματα ασφαλείας, αλλά με ελάχιστα περιθώρια για νέες διαταραχές», καταλήγει η UniCredit.
