Των Κόρα Πέτρικ & Νικολάι Πουσκάρεφ*
Η πτωτική αυτή τάση ενδέχεται να συνεχιστεί και κατά την επόµενη δηµοσιονοµική περίοδο. Σύµφωνα µε τις ισχύουσες προτάσεις, ο ελάχιστος ετήσιος προϋπολογισµός της ΚΑΠ ανά εκτάριο από το 2028 και µετά θα αντιστοιχεί περίπου στο ήµισυ του επιπέδου χρηµατοδότησης του έτους 2000. Η τελική κατανοµή των ενωσιακών πόρων για την ΚΑΠ θα εξαρτηθεί τόσο από τις αποφάσεις των κρατών µελών όσο και από το συνολικό ύψος του προϋπολογισµού της ΕΕ. Ακόµη και αν ο τελικός προϋπολογισµός της ΚΑΠ αποδειχθεί υψηλότερος από τον αρχικά προτεινόµενο, είναι µάλλον απίθανο να ανατρέψει τη µακροχρόνια τάση συρρίκνωσης.
Υποστηρίζουµε ότι αυτή η διαρκής δηµοσιονοµική υποχώρηση συνδέεται µε τη συνεχιζόµενη δυσκολία της ΚΑΠ να επικεντρωθεί στην κοινωνική της προστιθέµενη αξία και να την αποδείξει µε πειστικό τρόπο. Προτείνουµε τέσσερις προσαρµογές στην πρόταση της ΕΕ, τις οποίες µπορούν να υιοθετήσουν τα κράτη µέλη και το Ευρωκοινοβούλιο, ώστε να διασφαλιστεί µια πιο στοχευµένη αξιοποίηση των περιορισµένων δηµόσιων πόρων, ήτοι:
- Μείωση των ποσοστών εθνικής συγχρηµατοδότησης για τις παρεµβάσεις υπέρ των δηµόσιων αγαθών εντός του δεσµευµένου προϋπολογισµού της ΚΑΠ. Σήµερα, τα οικολογικά προγράµµατα χρηµατοδοτούνται εξ ολοκλήρου από την ΕΕ, ενώ τα κράτη µέλη µπορούν να αξιοποιούν πόρους του πρώτου πυλώνα, που καλύπτονται κατά 100% από την ΕΕ, για τη χρηµατοδότηση ορισµένων αγροπεριβαλλοντικών του Β’ Πυλώνα. Στη νέα ΚΑΠ, αντίστοιχες παρεµβάσεις θα απαιτούν εθνική συγχρηµατοδότηση, ενώ το ποσοστό συγχρηµατοδότησης για τα αγροπεριβαλλοντικά θα αυξηθεί περίπου 10 ποσοστιαίες µονάδες. Η µεταβολή αυτή καθιστά τα συγκεκριµένα µέτρα λιγότερο ελκυστικά για τις εθνικές κυβερνήσεις και τις περιφέρειες.
- Επαναφορά ενός ελάχιστου ποσοστού δαπανών για αγροπεριβαλλοντικά, κλιµατικά µέτρα και µέτρα για την καλή διαβίωση των ζώων εντός του δεσµευµένου προϋπολογισµού της ΚΑΠ. Η διάθεση ενός ελάχιστου µεριδίου του προϋπολογισµού για την παροχή δηµόσιων αγαθών είναι απαραίτητη προκειµένου να διασφαλίζεται η σταθερή χρηµατοδότηση αυτών των στόχων. Επιπλέον, συµβάλλει στη δηµιουργία ισότιµων όρων ανταγωνισµού µεταξύ των κρατών µελών και αποτρέπει την άσκηση πιέσεων για τη µείωση της χρηµατοδότησης των δηµόσιων αγαθών µε σκοπό την απόκτηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήµατος.
- Κατάργηση της ελάχιστης ενίσχυσης ανά εκτάριο για τις φθίνουσες άµεσες ενισχύσεις βάσει έκτασης (degressive area-based income support). Η παροχή αυτής της ευελιξίας θα επέτρεπε στα κράτη µέλη να κατευθύνουν τους πόρους της ΚΑΠ προς πληρωµές µε µεγαλύτερη κοινωνική προστιθέµενη αξία. Παράλληλα, η διατήρηση ενός ανώτατου ποσού ενίσχυσης ανά εκτάριο εξασφαλίζει ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις εισοδηµατικές ενισχύσεις.
- Μετατροπή ορισµένων σήµερα υποχρεωτικών µέτρων της ΚΑΠ σε προαιρετικά. Η κατάργηση της υποχρέωσης των κρατών µελών να σχεδιάζουν και να εφαρµόζουν παρεµβάσεις που ενδεχοµένως δεν επιθυµούν, όπως οι φθίνουσες άµεσες ενισχύσεις βάσει έκτασης, οι συνδεδεµένες, οι πληρωµές για περιοχές µε φυσικούς ή άλλους ειδικούς περιορισµούς και τα µέτρα διαχείρισης κινδύνου, θα απελευθέρωνε τόσο οικονοµικούς πόρους όσο και διοικητική ικανότητα. Οι πόροι αυτοί θα µπορούσαν να κατευθυνθούν σε παρεµβάσεις που συνδέονται περισσότερο µε την παροχή δηµόσιων αγαθών.
Ένα γεωργικό µπάτζετ που θα επικεντρώνεται στην παραγωγή δηµόσιας πραγµατικής αξίας
Απαιτείται µια σαφής και σταθερή πολιτική δέσµευση για τη σταδιακή κατάργηση άµεσων ενισχύσεων που βασίζονται στην έκταση, υπέρ µιας ΚΑΠ που θα επικεντρώνεται στην παροχή κινήτρων για την παραγωγή δηµόσιων αγαθών, όπως προστασία κλίµατος και περιβάλλοντος, καλή διαβίωση ζώων και κοινωνική συνοχή. Η εισαγωγή εθνικής συγχρηµατοδότησης για τις άµεσες ενισχύσεις θα µπορούσε να αποτελέσει ένα πρώτο βήµα προς αυτή την κατεύθυνση, καθιστώντας συγκριτικά πιο ελκυστικά τα άλλα µέτρα της ΚΑΠ. Η πολιτική εµπιστοσύνη στη µακροπρόθεσµη βιωσιµότητα των άµεσων φαίνεται να εξασθενεί. Η ανάληψη δέσµευσης για τη σταδιακή κατάργηση των εισοδηµατικών ενισχύσεων βάσει έκτασης θα δροµολογούσε την ανάπτυξη ενός αξιόπιστου µακροπρόθεσµου συστήµατος κινήτρων για τους γεωργούς.
*Συνεργάτες δεξαµενής σκέψης Kagora Agriculture µε έδρα τη Γερµανία και τις Βρυξέλλες
