Μιλάμε για συμπερίληψη, για νευροαποκλίσεις, για ποικιλία εγκεφάλων.
Αυτές οι λέξεις δεν είναι αμελητέες. Είναι μικρές κατακτήσεις και πίσω από καθεμία κρύβεται κάποιος που αρνήθηκε να χωρέσει σιωπηλά. Κάποιος που είπε: αυτό δεν είναι σωστό. Κάποιος που επέμεινε να ονομαστεί η εμπειρία του.
Advertisment
Σήμερα ένα παιδί μπορεί να ακούσει ότι ο εγκέφαλός του λειτουργεί διαφορετικά, κι όχι λανθασμένα. Σήμερα ένας ενήλικας μπορεί να αναζητήσει στήριξη χωρίς να κρύβεται.
Σήμερα υπάρχουν άνθρωποι που μελετούν, γράφουν, διδάσκουν και αγωνίζονται για να φτιάξουν πλαίσια που χωράνε περισσότερους. Σήμερα εκδίδεται ένα βιβλίο σαν κι αυτό που κρατάς στα χέρια σου.
Αυτό είναι πρόοδος. Πραγματική, όχι τυπική.
Advertisment
Κι όμως, η γλώσσα αλλάζει πάντα πρώτη. Είναι εκεί που αρχίζει να σκέφτεται η κοινωνία, πριν αρχίσει να κινείται. Και ακριβώς γι’ αυτό έχει σημασία, αλλά χρειάζεται να βρει τον δρόμο της στις δομές: στο σχολείο, στην εργασία, στις σχέσεις. Γιατί, προς το παρόν, οι ρυθμοί δεν επιβραδύνθηκαν. Οι απαιτήσεις δεν μαλάκωσαν. Τα πλαίσια δεν ανασχεδιάστηκαν.
Η κοινωνία λέει «είσαι αποδεκτός όπως είσαι» και συνεχίζει να ανταμείβει ταχύτητα, διαθεσιμότητα, αντοχή, προσαρμογή.
Μπορείς να είσαι διαφορετικός, αρκεί να μην κοστίζεις. Μπορείς να έχεις άλλον ρυθμό, αρκεί να μην καθυστερείς. Μπορείς να νιώθεις έντονα, αρκεί να μην το δείχνεις πολύ. Αυτή η αντίφαση δεν είναι υποκρισία.
Αποτυπώνει μια κοινωνία που έχει αρχίσει να βλέπει, αλλά δεν έχει ακόμη μάθει να αλλάζει.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ειλικρινές πράγμα που μπορούμε να πούμε για το σήμερα: δεν είμαστε εκεί που ήμασταν. Και δεν είμαστε ακόμη εκεί που θέλουμε να φτάσουμε.
Βρισκόμαστε στη μέση. Και η μέση είναι ακριβώς εκεί που η δουλειά αξίζει να γίνει.
Σχολείο: Έχεις θέση στην τάξη;
Η κουλτούρα του μπούλινγκ είναι μια σύγχρονη εκδοχή «Καιάδα». Δεν πετάμε πια «αδύναμα» σώματα στα βάραθρα. Στιγματίζουμε «μη κανονικά» μυαλά.
Παιδιά που κινούνται φυσιολογικά αλλιώς, σκέφτονται με διαφορετικούς ρυθμούς, αντιδρούν έντονα ή μαθαίνουν με τρόπους που δεν χωρούν στο πρόγραμμα εισπράττουν από νωρίς το ίδιο μήνυμα: «Δεν είσαι σωστός».
Σήμερα δεν απορρίπτουμε σώματα. Απορρίπτουμε τρόπους αντίληψης, επεξεργασίας, ύπαρξης.
Παρότι τα εκπαιδευτικά συστήματα κάνουν γενναία βήματα προς την ένταξη, η πράξη συχνά δυσκολεύεται να ακολουθήσει. Η καλή πρόθεση δεν αρκεί πάντα. Χρειάζονται και χρόνος, εργαλεία, εκπαίδευση. Κι όταν αυτά λείπουν, η υποστήριξη μπορεί να μετατραπεί σε ταξινόμηση. Η αναζήτηση βοήθειας μετατρέπεται σε αναζήτηση ταμπέλας.
Κι όμως, κάποια παιδιά σκέφτονται με εικόνες. Άλλα χρειάζονται κίνηση για να συγκεντρωθούν.
Κάποια δεν σε κοιτούν στα μάτια, αλλά είναι απολύτως παρόντα. Άλλα χρειάζονται σιωπή, χρώμα, ήχους, επανάληψη.
Όταν αυτά δεν αναγνωρίζονται, τα παιδιά δεν «δυσκολεύονται». Λυγίζουν. Όχι επειδή είναι προβληματικά, αλλά επειδή έχουν διαφορετική ρύθμιση.
Το σχολείο θα έπρεπε να είναι ο πρώτος χώρος όπου κάθε παιδί μαθαίνει πώς να μαθαίνει. Αντί γι’ αυτό, πολύ συχνά μαθαίνει πώς να χωρά.
Εργασία: «Ευχαριστούμε για την αίτησή σας…»
Αργότερα, τα ίδια παιδιά μεγαλώνουν και εισέρχονται σε εργασιακά περιβάλλοντα που συνεχίζουν στην ίδια λογική. Επιβραβεύονται συγκεκριμένες λειτουργίες: ταχύτητα, πολυδιεργασία, αντοχή στα ερεθίσματα, άμεση προσαρμογή.
Όσοι έχουν διαφορετικό ρυθμό, διαφορετική επεξεργασία, διαφορετικές ανάγκες, συχνά, συνθλίβονται. Άνθρωποι ικανοί εμφανίζονται ως «ανεπαρκείς» – όχι επειδή υστερούν, αλλά επειδή το περιβάλλον δεν έχει σχεδιαστεί γι’ αυτούς.
Κι όμως, όταν τους δοθεί ο κατάλληλος χώρος, οι ίδιοι άνθρωποι όχι μόνο αποδίδουν. Ανθίζουν.
Κοινωνία: Φοράς προσωπείο ή είσαι ο εαυτός σου;
Ζούμε μέσα σε κοινωνικές συμβάσεις σχεδιασμένες για «τυπικούς» ανθρώπους και ζητάμε από όλους να τις υπακούσουν με τίμημα την ίδια τους την ευημερία.
Πηγαίνεις σε θορυβώδη διασκέδαση για να μη σε πουν αντικοινωνικό, ενώ το σώμα σου φωνάζει να φύγει. Μένεις ακίνητος σε μια καρέκλα για να μη θεωρηθείς αγενής, ενώ η κίνηση είναι αυτό που σε βοηθά να σκέφτεσαι. Απαντάς στο τηλέφωνο όταν δεν αντέχεις, για να μη θεωρηθείς αδιάφορος. Παίρνεις αποφάσεις γρήγορα για να μη σε πουν άβουλο, ακόμα κι αν χρειάζεσαι χρόνο.
Αν δεν ταιριάζεις με τις άγραφες καθημερινές εθιμοτυπίες, αποκλείεσαι. Αν είσαι τυχερός, μαθαίνεις να κρύβεσαι. Διαπρέπεις στο να κρύβεις πώς νιώθεις. Και τελικά, ποιος είσαι.
Τόσο καλά, που κάποια στιγμή χάνεις τον εαυτό σου.
Ψηφιακός κόσμος
Άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε ή να διχαζόμαστε;
Η ψυχολογία έφυγε από τα αμφιθέατρα και μπήκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όροι έγιναν hashtags. Διαγνώσεις έγιναν ατάκες. Η διάδοση βοήθησε πολλούς να μιλήσουν. Όμως η υπερχρήση άρχισε να απλουστεύει, να τσουβαλιάζει, να ταμπελοποιεί. Η φωνή τού άσχετου δυνάμωσε. Και αυτό που επιβιώνει δεν είναι το ακριβές, αλλά το εύπεπτο.
Κι έτσι, οι λέξεις που γεννήθηκαν για να ανοίξουν χώρο άρχισαν να φθείρονται. «Συμπερίληψη», «νευροδιαφορετικότητα», «ψυχική υγεία»: Διακοσμητικά στοιχεία στον ίδιο παλιό τοίχο. Όχι από κακία. Από βιασύνη. Από την ανάγκη να φαινόμαστε ότι προχωράμε, χωρίς να κάνουμε τη βαθύτερη δουλειά.
Κι εδώ γεννιέται το ερώτημα: τι θα γινόταν αν η επιστήμη δεν χανόταν στην ορολογία, αλλά συναντούσε τη ζωή; Αν οι λέξεις δεν ταμπελοποιούσαν, αλλά περιέγραφαν – όχι τι είναι κάποιος, αλλά σε τι κατάσταση βρίσκεται;
Αν αντί για «τι ΔΕΠΥ είσαι!» λέγαμε: «Είσαι στα πάνω σου; Μήπως χρειάζεσαι μια ανάσα;»
Αν αντί για «πόσο OCD πια!» λέγαμε: «Η ανάγκη σου για έλεγχο σε κρατά πίσω».
Αν αντί για «μες την κατάθλιψη είσαι συνέχεια» λέγαμε:
«Είσαι στα κάτω σου αυτόν τον καιρό. Τι θα μπορούσε να σε ανεβάσει;»
Αν αντί για «είσαι τόσο χαρισματικός!» λέγαμε: «Έχεις φοβερές ιδέες! Είσαι τόσο μπροστά!»
Όχι για να ακυρώσουμε τη διάγνωση. Αλλά για να την πλαισιώσουμε.
Όχι τι είσαι. Αλλά πού βρίσκεσαι.
Οι άνθρωποι δεν είναι στατικοί. Έχουν τάσεις, ρυθμούς, μετακινήσεις.
Και ίσως πριν ρωτήσουμε «τι είναι ο άλλος», να σταθούμε λίγο σε αυτό: Εσύ, τώρα, αυτή τη στιγμή – είσαι Πάνω, Κάτω, Μπροστά ή Πίσω;
Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο “Πάνω, κάτω, μπροστά, πίσω“ της Δανάη Δεληγεώργη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα
