Ξαφνική κινητικότητα στο Κυπριακό | Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η μετάβαση του γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο στα τέλη Ιουλίου (27-29.7), όπως αυτή ανακοινώθηκε επισήμως από τα Ηνωμένα Eθνη, αποτελεί μια τελευταία προσπάθεια του βετεράνου Πορτογάλου πολιτικού να αναβιώσει μια διαδικασία που μοιάζει καταδικασμένη, λίγους μήνες πριν από την αποχώρησή του από το αξίωμα. Η κινητικότητα στο Κυπριακό, με κάποια συγκρατημένη αισιοδοξία για το αν μπορεί να καταλήξει σε αποτελέσματα, προκύπτει από τις διαρροές προς διάφορες κατευθύνσεις σχετικά με ένα σχέδιο το οποίο πόρρω απέχει από το πλαίσιο του ΟΗΕ περί διζωνικής και δικοινοτικής ομοσπονδίας.

Συγκεκριμένα, η «Κ» πληροφορείται ότι το σχέδιο της ειδικής απεσταλμένης του γ.γ. του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Μαρίας Aνχελα Ολγκίν, προβλέπει τη συγκρότηση ενός πολύ αδύναμου κεντρικού κράτους, με ελάχιστες ομοσπονδιακές αρμοδιότητες. Η προσπάθεια της κ. Ολγκίν κινείται ξεκάθαρα προς την κατεύθυνση γεφύρωσης των διαφορών ανάμεσα στις κοινότητες, λαμβάνοντας υπόψη και την τουρκική αντίληψη περί συγκρότησης δύο εντελώς διαφορετικών οντοτήτων. Οι συμβιβαστικές προσπάθειες της κ. Ολγκίν λαμβάνουν υπόψη κάποια από τα κεκτημένα του Κραν Μοντανά, δηλαδή της τελευταίας σοβαρής προσπάθειας να λυθεί το Κυπριακό πριν από εννέα χρόνια στο ελβετικό θέρετρο. Οι μέχρι στιγμής –ανεπίσημες– πληροφορίες δεν δημιουργούν κάποια ιδιαίτερη αισιοδοξία, καθώς αποτελούν απόπειρα να βρεθεί μια μέση οδός ανάμεσα στο πλαίσιο της διζωνικής – δικοινοτικής ομοσπονδίας που προβλέπεται και από τα ψηφίσματα του ΟΗΕ και την τουρκική άποψη περί δύο κρατών.

Το βασικό «αγκάθι» που θα κληθεί να χειριστεί η πλευρά της Λευκωσίας, εφόσον οι συζητήσεις οδηγήσουν τελικά αρχικά σε άτυπη πενταμερή και εν συνεχεία σε κάποια διάσκεψη για το Κυπριακό, είναι ότι θα τεθεί εκ των πραγμάτων στο τραπέζι το θέμα της κυριαρχικής ισότητας σε ένα μοντέλο συνομοσπονδιακό. Eνα σχέδιο, δηλαδή, εντελώς διαφορετικό τόσο από εκείνο που είχε συζητηθεί στο Κραν Μοντανά και, βεβαίως, και από το σχέδιο Ανάν. Φυσικά, η πλευρά της Κυπριακής Δημοκρατίας είτε μέσω του προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη είτε μέσω άλλων αντιπροσώπων του κράτους έχουν αποστασιοποιηθεί από τη συζήτηση, ελλείψει επίσημης ενημέρωσης. Σπαράγματα του σχεδίου Ολγκίν δημοσιεύθηκαν πριν από λίγες ημέρες στη βρετανική εφημερίδα Independent, και περιλαμβάνουν αυτή ακριβώς την αντίληψη. Ανάμεσα στα σημεία που έχουν ενδιαφέρον είναι και η αντικατάσταση του συστήματος των εγγυήσεων με την παρουσία κάποιας μικρής πολυεθνικής δύναμης.

Επί του πρακτέου, βεβαίως, το τι ακριβώς μπορεί να συζητηθεί στο Κυπριακό όταν δεν προχωρούν καν οι δικοινοτικές συνομιλίες και οι δύο πλευρές αποτυγχάνουν ακόμη και να συμφωνήσουν στο άνοιγμα κάποιων οδοφραγμάτων, είναι ένα μεγάλο αναπάντητο ερώτημα. Επιπλέον, η ανακοίνωση της επίσκεψης του κ. Γκουτέρες χωρίς καμία ουσιαστική προετοιμασία, αλλά και η εμφανής απουσία ενδιαφέροντος για συζητήσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο, εκ των εγγυητριών δυνάμεων και άμεσα ενδιαφερόμενο λόγω των βάσεων, προκαλεί ερωτήματα για τη σκοπιμότητά της.

Πέρα από την επίσκεψη του κ. Γκουτέρες τον Ιούλιο και τις επαφές που θα έχει εκεί στις 28 του μηνός με τον πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και τον ηγέτη της τουρκοκυπριακής κοινότητας Τουφάν Ερχιουρμάν, υπάρχουν ακόμη ορισμένες κινήσεις οι οποίες προδίδουν το σκεπτικό. Eνα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο διορισμός του Ιταλού αντιπροέδρου της Κομισιόν και αρμόδιου επιτρόπου για θέματα Συνοχής και Μεταρρυθμίσεων, Ραφαέλε Φίτο, στη θέση του ειδικού απεσταλμένου της Ε.Ε. για το Κυπριακό από την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Με δεδομένη τη γενικότερη αντίδραση των Τούρκων στην εμπλοκή της Ε.Ε. στο Κυπριακό, η κ. Φον ντερ Λάιεν επέλεξε πρόσωπο που θα μπορούσε να γίνει δεκτό από την Aγκυρα, δεδομένων και των πολύ στενών σχέσεων που έχει με τη Ρώμη. Aλλωστε, παρά τις γενικότητες που περιελάμβανε η ανακοίνωση του εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας για τον διορισμό του κ. Φίτο, σε αυτήν εκφραζόταν και η αναμονή της Aγκυρας ότι ο νέος αξιωματούχος της Κομισιόν «θα καταβάλει προσπάθειες ώστε να αλλάξει αυτή η μεροληπτική στάση της Ε.Ε. και να συνειδητοποιηθεί πλέον ότι η λύση του κυπριακού ζητήματος μπορεί να επιτευχθεί μόνο βάσει των πραγματικών δεδομένων στο νησί, μέσω διαπραγματεύσεων μεταξύ δύο κυρίαρχα ισότιμων κρατών».

«Αγκάθι» για τη Λευκωσία – Η Μαρία Aνχελα Ολγκίν φέρεται να λαμβάνει υπόψη την τουρκική αντίληψη περί συγκρότησης δύο ξεχωριστών οντοτήτων και να προτείνει τη συγκρότηση ενός αδύναμου κεντρικού κράτους, με ελάχιστες ομοσπονδιακές αρμοδιότητες.

Προσωπικές φιλοδοξίες

Τα πρόσωπα διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο, ειδικά στο πλαίσιο της Ε.Ε., η οποία μετέχει σε αυτό το νέο «παζάρι» με εργαλείο και την τελωνειακή ένωση. Για τις προσωπικές φιλοδοξίες της κ. Φον ντερ Λάιεν, το Κυπριακό θα μπορούσε να είναι μια πιθανή ιστορία επιτυχίας, ειδικά καθώς το ενδεχόμενο μετάβασής της στην κεντρική πολιτική σκηνή της Γερμανίας (και εκλογής της στην προεδρία) απομακρύνεται. Από το παζλ των προσωπικών σχέσεων δεν λείπει και ένας ακόμη Πορτογάλος, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο οποίος θήτευσε σε κυβερνήσεις του κ. Γκουτέρες και θεωρείται από τους πολιτικούς μαθητές του. Ενα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο συνδέεται και με την ίδια την κ. Ολγκίν, η οποία φαίνεται ότι σκέφτεται πολύ σοβαρά να είναι η ίδια υποψήφια για τη θέση του γ.γ. του ΟΗΕ, δεδομένου ότι είναι Κολομβιανή και ο επόμενος επικεφαλής των Ηνωμένων Εθνών θα εκλεγεί από τη Νότια Αμερική. Είναι εύκολα αντιληπτό ότι πιθανό «ξεπάγωμα» του Κυπριακού εκ των πραγμάτων ενισχύει και αυτή τη φιλοδοξία. Πέρα, πάντως, από αυτές τις προσωπικές επιδιώξεις, είναι ορατό το ενδεχόμενο πιθανό ναυάγιο των συζητήσεων να ενεργοποιήσει κάποια πρωτοβουλία από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, κάτι το οποίο απεύχονται όλες οι πλευρές. Επίσης, είναι προφανές ότι μια επιτυχής επίλυση ενός διεθνούς ζητήματος, εκ των πραγμάτων θα ενίσχυε το πολυμερές προφίλ του ΟΗΕ έναντι των ad hoc πρωτοβουλιών του κ. Τραμπ.

Το ζήτημα των πολιτικών ισορροπιών και επιδιώξεων δεν εξαντλείται, βεβαίως, στο διεθνές πεδίο, αλλά αγγίζει και το πολύ ρευστό περιβάλλον εντός της Κύπρου. Ο κ. Χριστοδουλίδης επιθυμεί να εξασφαλίσει την υποστήριξη της Δεξιάς (ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ) στις εκλογές του 2028 και κάτι τέτοιο φαίνεται αυτή τη στιγμή εξαιρετικά δύσκολο, ιδιαίτερα έναντι της δημοφιλούς στο εσωτερικό προέδρου της Βουλής και του ΔΗΣΥ Αννίτας Δημητρίου. Κάτι που σημαίνει ότι ο κ. Χριστοδουλίδης έχει μια ευκαιρία να ανοίξει συζήτηση για το Κυπριακό, και κυρίως ένα νέο γύρο ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Βέβαια, με δεδομένο τον πολύ στενό χρονικό ορίζοντα πολλών από τις παραπάνω παραμέτρους, οι ουσιαστικές εξελίξεις στο Κυπριακό φαίνονται αρκετά δύσκολες.