Με 11 σχολικές μονάδες λιγότερες, θα υποδεχθούν τα Δωδεκάνησα τη νέα σχολική χρονιά 2026-2027, καθώς η έλλειψη μαθητών οδηγεί στην αναστολή λειτουργίας επτά Δημοτικών Σχολείων και τεσσάρων Νηπιαγωγείων, του νομού.
Τα στοιχεία δημοσιοποιήθηκαν στις 6 Αυγούστου 2026 και αποτυπώνουν με σαφή τρόπο, τις επιπτώσεις της υπογεννητικότητας στην εκπαιδευτική πραγματικότητα της νησιωτικής Ελλάδας.
Η εξέλιξη δεν αφορά μεμονωμένες περιπτώσεις. Η ταυτόχρονη αναστολή λειτουργίας 11 σχολικών μονάδων σε έναν νομό δείχνει ότι η μείωση του μαθητικού πληθυσμού, έχει λάβει πλέον πιο μόνιμα χαρακτηριστικά, επηρεάζοντας άμεσα τον σχολικό χάρτη των Δωδεκανήσων και τη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών.
Αναστολή λειτουργίας, όχι οριστική κατάργηση
Η απόφαση αφορά αναστολή λειτουργίας και όχι τυπική κατάργηση των σχολικών μονάδων. Πρόκειται για μέτρο που εφαρμόζεται όταν ο αριθμός των εγγεγραμμένων μαθητών δεν επαρκεί για τη συγκρότηση τμημάτων.
Στην πράξη, τα συγκεκριμένα σχολεία δεν θα λειτουργήσουν κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους, 2026-2027. Ωστόσο, η αναστολή δεν σημαίνει αυτομάτως και οριστικό κλείσιμο, καθώς παραμένει θεωρητικά ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας τους, εφόσον στο μέλλον αυξηθεί το μαθητικό δυναμικό.
Η προοπτική αυτή, πάντως, δεν θεωρείται εξαιρετικά πιθανή, όταν η αιτία της αναστολής είναι διαρθρωτική και συνδέεται με τη συνεχή μείωση των γεννήσεων. Από τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν προκύπτει ο αναλυτικός κατάλογος των σχολικών μονάδων που αναστέλλουν τη λειτουργία τους ούτε η ακριβής γεωγραφική κατανομή τους ανά νησί.
Είναι, όμως, σαφές ότι το πρόβλημα αφορά και τις δύο βαθμίδες της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, καθώς από τις 11 μονάδες οι επτά είναι Δημοτικά και οι τέσσερις Νηπιαγωγεία.
Το δημογραφικό πρόβλημα φτάνει στις σχολικές αίθουσες
Η αναστολή λειτουργίας σχολείων λόγω έλλειψης μαθητών αποτελεί μία από τις πιο εμφανείς συνέπειες της δημογραφικής συρρίκνωσης. Η μείωση των γεννήσεων δεν αποτυπώνεται αμέσως στην εκπαίδευση, αλλά με χρονική καθυστέρηση, όταν οι μικρότερες ηλικιακές ομάδες φτάνουν στην ηλικία εγγραφής στο Νηπιαγωγείο και στη συνέχεια στο Δημοτικό.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι τέσσερις από τις 11 σχολικές μονάδες που αναστέλλουν τη λειτουργία τους είναι Νηπιαγωγεία. Η εικόνα αυτή αποτελεί ένδειξη για την πορεία του μαθητικού πληθυσμού και τα επόμενα χρόνια, καθώς η προσχολική εκπαίδευση είναι η πρώτη βαθμίδα στην οποία γίνεται ορατή η μείωση των παιδιών.
Στα Δωδεκάνησα, το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα εξαιτίας του νησιωτικού χαρακτήρα της περιοχής. Σε μικρές και απομακρυσμένες κοινότητες, το σχολείο δεν αποτελεί μόνο χώρο εκπαίδευσης, αλλά και βασικό στοιχείο της κοινωνικής ζωής. Η λειτουργία του συνδέεται με τη διατήρηση της τοπικής κοινωνικής συνοχής και τη δυνατότητα μιας οικογένειας να παραμείνει στον τόπο της.
Η αναστολή ενός σχολείου μπορεί, επομένως, να οδηγήσει σε μεγαλύτερες καθημερινές μετακινήσεις μαθητών και γονέων ή ακόμη και να ενισχύσει την τάση μετακίνησης οικογενειών προς μεγαλύτερα νησιά ή αστικά κέντρα.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: η μείωση του πληθυσμού οδηγεί σε λιγότερους μαθητές, οι λιγότεροι μαθητές σε αναστολές σχολείων και η συρρίκνωση του σχολικού δικτύου μπορεί με τη σειρά της να καταστήσει δυσκολότερη την παραμονή νέων οικογενειών στις μικρότερες κοινότητες.
Οι επιπτώσεις σε μαθητές, εκπαιδευτικούς και τοπικές κοινωνίες
Η αναστολή λειτουργίας των 11 σχολικών μονάδων φέρνει αλλαγές στην καθημερινότητα μαθητών, οικογενειών και εκπαιδευτικών. Οι μαθητές θα χρειαστεί να ενταχθούν σε άλλες σχολικές μονάδες, γεγονός που, ειδικά στα νησιά, μπορεί να συνεπάγεται μεγαλύτερες αποστάσεις και επιπλέον μετακινήσεις.
Παράλληλα, το εκπαιδευτικό προσωπικό που θα υπηρετούσε στις συγκεκριμένες μονάδες θα πρέπει να τοποθετηθεί στον υπόλοιπο σχολικό ιστό, ανάλογα με τις ανάγκες που θα προκύψουν.
Πέρα όμως από τη διοικητική και εκπαιδευτική διάσταση, η απώλεια ενός σχολείου έχει και κοινωνικές συνέπειες. Για πολλές μικρές κοινότητες, το σχολείο αποτελεί σημείο αναφοράς και ζωντανό κύτταρο της τοπικής κοινωνίας. Η απουσία μαθητών και η αναστολή λειτουργίας του σχολείου αποτελούν ένδειξη ότι η πληθυσμιακή συρρίκνωση έχει ήδη επηρεάσει την καθημερινότητα των κατοίκων.
Η φετινή εξέλιξη δεν αποτελεί, άλλωστε, ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά εντάσσεται στη γενικότερη συρρίκνωση του σχολικού χάρτη των Δωδεκανήσων. Η επανάληψη ανάλογων φαινομένων καθιστά αναγκαίο έναν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό για την εκπαίδευση στα νησιά, αλλά και για την αντιμετώπιση των αιτιών που οδηγούν στη μείωση του μαθητικού πληθυσμού.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η ομαλή μετακίνηση των μαθητών και η αξιοποίηση του εκπαιδευτικού προσωπικού. Είναι και η δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε νέες οικογένειες να μπορούν να ζουν, να εργάζονται και να μεγαλώνουν τα παιδιά τους στα νησιά.
Η υπογεννητικότητα σε αριθμούς
Η εικόνα από τα Δωδεκάνησα, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο δημογραφικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η χώρα. Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2025 καταγράφηκαν στην Ελλάδα 65.594 γεννήσεις ζώντων, έναντι 68.467 το 2024, δηλαδή 2.873 λιγότερες γεννήσεις και μείωση κατά 4,2% μέσα σε έναν χρόνο.
Η τάση αυτή δεν είναι πρόσκαιρη. Η υπογεννητικότητα, σε συνδυασμό με τη γήρανση του πληθυσμού και τη μείωση του αριθμού των γυναικών σε αναπαραγωγική ηλικία, περιορίζει σταδιακά τις νεότερες ηλικιακές ομάδες. Οι συνέπειες εμφανίζονται με καθυστέρηση και στην εκπαίδευση: λιγότερες γεννήσεις σήμερα σημαίνουν λιγότερα παιδιά στα Νηπιαγωγεία και τα Δημοτικά τα επόμενα χρόνια.
Έτσι, τα 11 σχολεία που δεν θα λειτουργήσουν στα Δωδεκάνησα τη νέα σχολική χρονιά, αποτελούν ένα ακόμη απτό αποτύπωμα της δημογραφικής πραγματικότητας. Το ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο το πόσα σχολεία θα λειτουργήσουν τον Σεπτέμβριο, αλλά και το αν τα επόμενα χρόνια θα υπάρξουν αρκετά παιδιά, ώστε να παραμείνουν ζωντανές οι σχολικές και μαζί τους, οι μικρές νησιωτικές κοινότητες.
Πηγή: δημοκρατική Ρόδου
