Η απόσταση ανάμεσα στην επισήμανση ότι «η χώρα πρέπει να έχει σταθερό τιμόνι σε ταραγμένα νερά» (Μητσοτάκης) και στην προειδοποίηση ότι, διαφορετικά, «θα γίνει το ντου από απέναντι» (Φλωρίδης) είναι τεράστια, αλλά ο πυρήνας του εκλογικού διλήμματος, όπως και αν τίθεται από το κυβερνών κόμμα, είναι κοινός: Σταθερότητα ή περιπέτειες, αυτοδυναμία της Ν.Δ. ή ακυβερνησία και, σε ελεύθερη μετάφραση, Μητσοτάκης ή χάος.
Το αντανακλαστικό
Στην πολιτική επιστήμη χρησιμοποιείται ο όρος risk aversion (αποστροφή προς τον κίνδυνο) για να περιγραφούν τέτοιου είδους στρατηγικές, αλλά και reactance (ψυχολογική αντίδραση) για να αναδειχθούν τα αντίθετα αποτελέσματα που μπορεί να προκύψουν από την υπερβολική επένδυση στον εκφοβισμό.
Ο γενικός διευθυντής της εταιρείας δημοσκοπήσεων Pulse Γιώργος Αράπογλου θεωρεί ότι αυτό το δίλημμα «έχει πιθανότητες να πιάσει». Οπως εξηγεί, «στις δημοσκοπήσεις το μήνυμα των πολιτών είναι ανέξοδο, ενώ όσο πλησιάζουμε προς την κάλπη οι αναποφάσιστοι μειώνονται και αυτό δείχνει ότι τα κριτήρια επιλογής διαφοροποιούνται και βαραίνουν».
Δεν κινείται πολύ μακριά η εκτίμηση του Πασχάλη-Αλέξανδρου Τεμεκενίδη, διευθυντή ερευνών της Palmos Analysis: «Εχει βάση για να περπατήσει, ειδικά σε εκείνο το κομμάτι του εκλογικού σώματος που βλέπει τα πράγματα να εξελίσσονται γενικά θετικά και δεν επιθυμεί εκπλήξεις ή απρόβλεπτες αλλαγές. Είναι ένα μειοψηφικό μεν κομμάτι, αλλά αν ο πρωθυπουργός καταφέρει να το συσπειρώσει, μπορεί και να καταστήσει τον στόχο της τρίτης θητείας εφικτό». Ομως, συνεχίζει, «είναι ένα δίλημμα που αφενός έχει ξανατεθεί, αφετέρου, αν η “σταθερότητα” σημαίνει εντέλει “στασιμότητα”, τότε μπορεί το “χάος” να συνδυαστεί με την “ελπίδα” για βελτίωση και να απελευθερώσει τμήματα του εκλογικού σώματος ώστε να επιλέξουν την πολιτική αλλαγή».
Για τον πολιτικό αναλυτή της Pro Rata Τάσο Βασιλείου, ανοιχτό είναι το ερώτημα «πώς αντιλαμβάνονται την έννοια της σταθερότητας οι πολίτες και πόσοι θεωρούν ότι μπορεί να την εγγυηθεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης». Προβλέπει, πάντως, ότι το δίλημμα θα τίθεται με όλο και πιο σκληρό τρόπο στην πορεία προς τις εκλογές: είτε η Ν.Δ. πλησιάζει στην αυτοδυναμία, για να συσπειρώσει, είτε απομακρύνεται, για να πιεστεί το ΠΑΣΟΚ.
Ισχυρότερο ερώτημα – «Το ερώτημα “ποιος μπορεί να κυβερνήσει;” παραμένει για πολλούς ψηφοφόρους ισχυρότερο από το “ποιος με δυσαρεστεί;”» αναφέρει ο Ζαχαρίας Ζούπης, διευθυντής ερευνών της Opinion Poll.
Ενα ανάλογο δίλημμα («ευρώ ή δραχμή» κατά τον Αντώνη Σαμαρά) απέδωσε το 2012 (όχι όμως το 2015), ενώ επαναλήφθηκε το 2023 («σταθερότητα ή μπάχαλο» κατά τον Κυριάκο Μητσοτάκη).
Ο επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο ΔΠΘ Κώστας Ελευθερίου πιστεύει ότι το αφήγημα αποδίδει σίγουρα «στον σκληρό πυρήνα του εσωτερικού ακροατηρίου της Ν.Δ. (25%-26%), αλλά στόχος είναι οι αναποφάσιστοι που ανήκουν στο Κέντρο». Για την έκβαση της προσπάθειας δεν τολμάει πρόβλεψη: «Δεν υπάρχει βεβαιότητα πια στην ανάλυση της εκλογικής συμπεριφοράς. Υπάρχει αστάθεια. Σε έναν κόσμο πολυκρίσεων, όπου δεν νοείται η κανονικότητα, το δίλημμα της σταθερότητας ισούται με προσφορά καταφυγίου και το μείζον είναι η αξιοπιστία του προτείνοντος».
Την επιρροή σε κρίσιμα ακροατήρια θεωρεί δεδομένη ο Ζαχαρίας Ζούπης, διευθυντής ερευνών της Opinion Poll, και εξηγεί τους λόγους: «Πρώτον, δεν έχει εμφανιστεί μέχρι σήμερα μια πειστική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Το ερώτημα “ποιος μπορεί να κυβερνήσει;” παραμένει για πολλούς ψηφοφόρους ισχυρότερο από το “ποιος με δυσαρεστεί;”. Δεύτερον, η μνήμη του 2015 και ο φόβος της αστάθειας εξακολουθούν να λειτουργούν, ιδιαίτερα σε μερίδα της μεσαίας τάξης. Τρίτον, η σημερινή γεωπολιτική αβεβαιότητα ενισχύει το επιχείρημα υπέρ της κυβερνητικής εμπειρίας. Και τέταρτον, η αντιπολίτευση δεν έχει ακόμη πείσει για το “μετά”».
Πολύ νωρίς – «Είναι πολύ νωρίς για να πούμε ποιο θα είναι το δίλημμα των επόμενων εκλογών», σημειώνει ο Πέτρος Ιωαννίδης, πολιτικός αναλυτής της Move On Research. «Οι 6-7 μήνες είναι πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα».
«Είναι πολύ νωρίς για να πούμε ποιο θα είναι το δίλημμα των επόμενων εκλογών», σημειώνει ο Πέτρος Ιωαννίδης, πολιτικός αναλυτής της Move On Research, εξηγώντας ότι «μπορεί τα κομματικά επιτελεία, οι δημοσιογράφοι και οι πολιτικοί αναλυτές να είναι ήδη σε προεκλογικό πυρετό, κάτι τέτοιο όμως εκτιμώ ότι δεν ισχύει για τους ψηφοφόρους. Οι 6-7 μήνες είναι πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, στο οποίο μπορεί να συμβούν πολλά, τόσο σε διεθνές όσο και σε εσωτερικό επίπεδο.
Με δεδομένο ότι οι ψηφοφόροι πλέον αλλάζουν επιλογές πολύ πιο εύκολα απ’ ό,τι στο παρελθόν και οι κομματικές ταυτίσεις είναι στο ναδίρ, τα επιτελεία των κομμάτων είναι βέβαιο ότι θα χρειαστεί να αναπροσαρμόσουν τις στρατηγικές τους μία και δύο φορές στην πορεία προς τις εκλογές, πριν δηλαδή θέσει ο καθένας το δικό του δίλημμα στο εκλογικό σώμα».
Χωρίς αντίπαλο
Βέβαιο είναι ότι, καθώς ολοκληρώνει τη δεύτερη θητεία της, η κυβέρνηση δεν μπορεί να αποφύγει, θέτοντας αυτό το δίλημμα, το βασικό ερώτημα του κ. Ζούπη: «Γιατί τρίτη θητεία; Τη στιγμή που είναι σαφές ότι υπάρχουν εστίες σοβαρής δυσαρέσκειας, ψηφοφόροι που τη σταθερότητα μπορεί να την αντιλαμβάνονται ως στασιμότητα για τη βελτίωση της ζωής τους. Ουσιαστικά, πολλά θα κριθούν από το αν υπάρχει αξιόπιστη εναλλακτική. Αυτή την ώρα δεν υπάρχει, ενώ η κλεψύδρα έχει γυρίσει».
Δεν διαφωνεί ο κ. Τεμεκενίδης ότι «το δίλημμα “σταθερότητα ή χάος”, που άμεσα ή έμμεσα θέτει ο πρωθυπουργός ως βασικό διακύβευμα των επερχόμενων εκλογών, πατάει στην πολυδιάσπαση της αντιπολίτευσης –κυρίως της κεντροαριστερής– και στην αδυναμία των κομμάτων που την απαρτίζουν να συγκροτήσουν ένα ενιαίο πολιτικό, προγραμματικό και εντέλει εκλογικό μέτωπο». Αλλά, σημειώνει, «αν η κυβέρνηση θέλει να διεκδικήσει επιτυχώς μια τρίτη θητεία, είναι πολύ πιθανό να μην της αρκεί ένα δίλημμα “φόβου”: θα πρέπει απαραιτήτως να το παντρέψει και με ένα νέο όραμα που να ενσωματώνει “ελπίδα” και “προοπτική”».
