Του Βασίλη Νέδου
Ο διπλωματικός ελιγμός που κατέληξε στη συμφωνία που υπεγράφη την Τετάρτη στο Μέγαρο Μαξίμου, με την οποία ο γαλλικός επενδυτικός όμιλος Meridiam απέκτησε το 66% της εταιρείας Great Sea Interconnector (GSI) –του φορέα ειδικού σκοπού που έχει αναλάβει να υλοποιήσει το μέχρι σήμερα «παγωμένο» έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης της Ελλάδας με την Κύπρο–, θα κριθεί σε λίγους μήνες, όταν το πλοίο που θα μισθωθεί γι’ αυτή την εργασία αρχίσει, όπως ήδη προαναγγέλθηκε, εκ νέου τις έρευνες στα διεθνή ύδατα νοτιοανατολικά της Κρήτης και νοτίως της Κάσου και της Καρπάθου.
Από τον Απρίλιο
Η εξέλιξη αποτελεί, βεβαίως, απότοκο ενός παρασκηνίου που άρχισε να ξετυλίγεται στην Αθήνα τον περασμένο Απρίλιο, όταν συναντήθηκαν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν· είναι πιθανό, ωστόσο, το εγχείρημα να εξελιχθεί με τρόπο που θα ξεφύγει από τα στενά όρια των ελληνοτουρκικών τριβών.
Την εβδομάδα που πέρασε, πάντως, αυτές οι τριβές εκδηλώθηκαν ξανά ύστερα από καιρό τόσο έντονα στον αέρα: από τις 3 έως τις 6 Αυγούστου καταγράφηκαν δεκάδες παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών –σε μια περίοδο κατά την οποία δεν διεξάγονταν ασκήσεις– ενώ την Πέμπτη ζεύγος οπλισμένων τουρκικών F-16 ενεπλάκη σε εικονική αερομαχία με ελληνικά μαχητικά, σύμφωνα με το ΓΕΕΘΑ.
Ασπίδα στην Αγκυρα – H ανάληψη της ευθύνης για το έργο από το γαλλικό επενδυτικό ταμείο θεωρείται από την Αθήνα ως μια διασφάλιση ότι την επόμενη φορά που μπορεί να προκύψει πρόβλημα με την Αγκυρα, θα κληθεί να το διαχειριστεί και το Παρίσι.
Αλλωστε, η ανάληψη της ευθύνης για το έργο από το γαλλικό επενδυτικό ταμείο θεωρείται από την Αθήνα ως μια διασφάλιση ότι την επόμενη φορά που μπορεί να προκύψει πρόβλημα με την Αγκυρα, θα κληθεί να το διαχειριστεί και το Παρίσι.
Παράλληλα, στο Μαξίμου υπεγράφη και δεύτερη, τριμερής συμφωνία μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans για τις εργασίες θαλάσσιων ερευνών βυθού, εκείνων που ανεστάλησαν μετά το επεισόδιο της Κάσου τον Ιούλιο του 2024. Αναμένεται να φανεί αν στο πλαίσιο της νέας αυτής συνεννόησης για το έργο αποφασιστεί να γίνει και επαναχάραξη της όδευσης του καλωδίου. Η πρόταση δεν είναι νέα, ωστόσο το βασικό πρόβλημα υλοποίησής της είναι ότι σε αυτή την περίπτωση το έργο θα καθυστερήσει ακόμη περισσότερο, κάτι που θα εκτοξεύσει το κόστος πολύ υψηλότερα.
Η συγκυρία
Η μετάθεση της ευθύνης στους Γάλλους ενός έργου που έχει χρηματοδοτηθεί από την Ε.Ε. με 657 εκατ. ευρώ, χάρη στην ένταξή του στα Εργα Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI), έρχεται σε μια συγκυρία όπου συνολικότερα οι σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρώπη έχουν εισέλθει σε περίοδο εντατικών διαπραγματεύσεων. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου έρχεται ξανά στην επιφάνεια λίγες εβδομάδες μετά το μνημόνιο της 10ης Ιουλίου μεταξύ Τουρκίας και τουρκοκυπριακής διοίκησης για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου προς τα Κατεχόμενα – και λίγους μήνες μετά την ανακοίνωση, τον Ιανουάριο του 2026, αντίστοιχου έργου μεταφοράς ηλεκτρισμού με υποθαλάσσιο καλώδιο προς τη βόρεια, κατεχόμενη Κύπρο.
Μάλιστα, σύμφωνα με ορισμένες καλά πληροφορημένες πηγές, το συγκεκριμένο ζήτημα είχε διχάσει και την τουρκική κυβέρνηση, καθώς ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν θεωρούσε ότι είναι προτιμότερο η ηλεκτρική διασύνδεση με τα Κατεχόμενα να ανακοινωθεί σε δεύτερο χρόνο, αφού γίνουν γνωστές οι προθέσεις της Ε.Ε. για σειρά από ζητήματα στο πλαίσιο των επαφών με τις Βρυξέλλες για την επίλυση του Κυπριακού. Τελικά επικράτησε η αντίληψη του υπουργού Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, αλλά και η παραδοσιακή στάση της Αγκυρας να «φορτώνει» το τραπέζι των διαπραγματεύσεων με όσο περισσότερα ζητήματα γίνεται.
Η είσοδος της Meridiam στο μετοχικό κεφάλαιο της GSI έρχεται, επίσης, σε μια περίοδο που οι διμερείς σχέσεις Παρισιού – Αγκυρας βρίσκονται υπό καθεστώς αναθέρμανσης σε αρκετούς τομείς, με τα εξοπλιστικά αρκετά ψηλά στην ατζέντα. Αν ο GSI βρεθεί, με κάποιον τρόπο, σε ένα «καλάθι» θεμάτων που αφορούν ευρύτερες γαλλοτουρκικές συζητήσεις, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να μπει σε χαμηλότερη προτεραιότητα ή να γίνουν χειρισμοί που δεν θα είναι κατ’ ανάγκην ευθυγραμμισμένοι με τα ελληνικά συμφέροντα. Ως προς αυτό, όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές, η Αθήνα έχει εξασφαλίσει άμεση και ταχεία επικοινωνία με τους Γάλλους, προκειμένου να μην προκύψουν «παραφωνίες» – δηλαδή να μη συμβεί κάτι που θα μπορεί η Aγκυρα να επικαλεστεί ως προηγούμενο στην Ανατολική Μεσόγειο, επιβεβαιώνοντας τις θέσεις της περί θαλασσίων ζωνών.
Τα μέτωπα
Δεν είναι σαφές τι ακριβώς μπορεί να επιτύχουν οι Γάλλοι· η Αγκυρα, πάντως, στα ζητήματα των θαλασσίων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο δεν έχει δείξει έως τώρα δείγματα συμβιβαστικής διάθεσης. Αντιθέτως, επιχειρεί μάλλον επιθετικά, μέσα από την προσέγγισή της με χώρες όπως η Αίγυπτος και ο Λίβανος, να υπονομεύσει παλαιότερες συμφωνίες και να υπογράψει νέες.
Αλλες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει η ηλεκτρική διασύνδεση είναι το οικονομικό κόστος και η διάρκεια των ερευνών. Υπενθυμίζεται ότι οι έρευνες που είχαν αρχίσει το καλοκαίρι του 2024 έπρεπε να ολοκληρωθούν, βάσει χρονοδιαγράμματος, την 1η Δεκεμβρίου 2025. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν, όπως έχει γίνει γνωστό από τη Meridiam ήδη από την Τετάρτη, μισθωθεί πλοίο τον Σεπτέμβριο και οι βυθομετρικές έρευνες αρχίσουν στα τέλη του Σεπτεμβρίου, θα απαιτηθούν επιπλέον 18-24 μήνες για την ολοκλήρωσή τους – δηλαδή έως το 2028 μόνο για τις έρευνες, πριν καν ξεκινήσει η πόντιση.
Η συμμετοχή των Γάλλων εκ των πραγμάτων επηρεάζει και την ισορροπία με την Κύπρο, όπου ο GSI εθεωρείτο «μη βιώσιμο» έργο από πολλούς κύκλους. Θα είναι δύσκολο στο εξής να εγερθούν εμπόδια, ιδιαίτερα καθώς Λευκωσία και Παρίσι έχουν έρθει πιο κοντά τελευταία, μεταξύ άλλων και με τη συμφωνία που υπεγράφη στη Λευκωσία στις 8 Ιουνίου και επιτρέπει τη στάθμευση γαλλικών στρατιωτικών δυνάμεων στο νησί.
Η συμφωνία και οι εκκρεμότητες
Της Χρύσας Λιάγγου
Η είσοδος της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην εταιρεία Great Sea Interconnector (GSI) δημιουργεί νέα δεδομένα για τη μεγάλη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και, σε δεύτερη φάση, Κύπρου – Ισραήλ.
Η συμφωνία έρχεται περίπου ενάμιση χρόνο μετά την πρώτη εκδήλωση ενδιαφέροντος της Meridiam, η οποία είχε επισφραγιστεί με την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας (MoU) με τον ΑΔΜΗΕ τον Ιούνιο του 2024 και ενώ το έργο βρίσκεται σε στασιμότητα εδώ και δύο χρόνια. Η γαλλική εταιρεία μάλιστα σε αυτό το διάστημα της παρατεταμένης αβεβαιότητας αναβάθμισε το ενδιαφέρον της για συμμετοχή στον GSI από το αρχικό ποσοστό 49,9% στο 66%. Η απόφαση αντανακλά την πεποίθηση της διοίκησης της Meridiam για τις δυνατότητες υλοποίησης του έργου, που σημαίνει ότι προσβλέπει στην άρση των γεωπολιτικών, ρυθμιστικών και χρηματοδοτικών εμποδίων που συνοδεύουν την πολύπαθη ηλεκτρική διασύνδεση.
Πώς θα καλυφθούν τα χρηματοδοτικά κενά. Ποιες επιφυλάξεις εκφράζει ακόμη η Κύπρος
Σύμφωνα με πληροφορίες, η εταιρεία δεν αξιολόγησε ποτέ τις εκκρεμότητες στο ρυθμιστικό πλαίσιο ως ανυπέρβλητο εμπόδιο, ενώ μέσα από τη διαδικασία οικονομικού και τεχνικού ελέγχου απέκτησε πρόσβαση στα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το έργο παραμένει οικονομικά βιώσιμο. Καθοριστικό ρόλο, ωστόσο, για την τελική επενδυτική απόφαση φαίνεται ότι διαδραμάτισε η ισχυρή πολιτική στήριξη από τις κυβερνήσεις Ελλάδας και Γαλλίας. Η δέσμευση ότι θα επανεκκινήσουν οι έρευνες βυθού, οι οποίες είχαν διακοπεί τον Ιούλιο του 2024 μετά τις τουρκικές αντιδράσεις, λειτούργησε ως ο βασικός καταλύτης για την ολοκλήρωση της συμφωνίας.
«Δεν θα μπαίναμε σε όλη αυτή τη διαδικασία αν δεν είχαμε σχηματίσει την ισχυρή πεποίθηση ότι το έργο θα προχωρήσει. Δεν θα είχε κανένα νόημα απλώς να προσθέσουμε το όνομά μας δίπλα σε αυτό της Nexans και να περιμένουμε», αναφέρουν στην «Κ» κύκλοι της Meridiam.
Η επανεκκίνηση των ερευνών βυθού για την πόντιση του υποβρύχιου καλωδίου, το οποίο έχει αναλάβει να κατασκευάσει η γαλλική Nexans με σύμβαση ύψους 1,43 δισ. ευρώ, θα αποτελέσει το πρώτο ουσιαστικό τεστ της νέας εταιρικής και πολιτικής ισορροπίας που διαμορφώνεται γύρω από το έργο. Ωστόσο, για να περάσει οριστικά το έργο στη φάση της κατασκευής απαιτείται να κλείσει και το μέτωπο της χρηματοδότησης, το οποίο παραμένει άμεσα συνδεδεμένο με την επίλυση των εκκρεμοτήτων στο ρυθμιστικό πλαίσιο που συναρτώνται άμεσα από τη στάση της Κύπρου. Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου Μιχάλης Δαμιανός χαρακτήρισε τη συμμετοχή της Meridiam «ψήφο εμπιστοσύνης» που προσδίδει «τεράστια νέα δυναμική» στον Great Sea Interconnector. Ξεκαθάρισε, όμως, ότι η κυπριακή πλευρά εξακολουθεί να αναμένει τα αποτελέσματα της μελέτης δέουσας επιμέλειας της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.
«Η μελέτη θα αναδείξει ποιο ακριβώς θα είναι το κόστος, γιατί αν έχει αυξηθεί πέραν του 1,9 δισ. ευρώ, θα πρέπει να δούμε με ποιο τρόπο θα καλυφθούν αυτές οι επιπλέον ανάγκες χρηματοδότησης», δήλωσε.
Οι εκκρεμότητες παραμένουν σημαντικές. Η Κύπρος δεν έχει ακόμη αναγνωρίσει το σύνολο των επενδυτικών δαπανών, ύψους περίπου 270 εκατ. ευρώ, που έχει ήδη καταβάλει ο ΑΔΜΗΕ προς τη Nexans. Παράλληλα εκκρεμεί η κοινή απόφαση των Ρυθμιστικών Αρχών Ελλάδας και Κύπρου (ΡΑΑΕΥ και ΡΑΕΚ) για την έγκριση λειτουργικών δαπανών 9 εκατ. ευρώ, ενώ δεν έχει εγκριθεί η εκταμίευση των 25 εκατ. ευρώ που η ΡΑΕΚ έχει αναγνωρίσει ως εγκεκριμένο έσοδο του ΑΔΜΗΕ για το 2025. Επιπλέον, η ΡΑΕΚ δεν έχει εγκρίνει τη σύμβαση παραχώρησης (Concession Agreement) του GSI και δεν έχει αναγνωρίσει ακόμη την 100% θυγατρική του ΑΔΜΗΕ ως εκτελεστικό βραχίονα του διαχειριστή για την υλοποίηση του έργου.
Πρόκειται για κρίσιμες αποφάσεις, καθώς συνδέονται άμεσα με την εξασφάλιση του δανεισμού. Οπως έχει επισημάνει ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΑΔΜΗΕ Μάνος Μανουσάκης, «οι δανειστές ζητούν έγγραφα που να αποδεικνύουν ότι υπάρχει μηχανισμός ανάκτησης εσόδων».
Η ταχύτητα με την οποία θα προχωρήσει το έργο θα εξαρτηθεί, τέλος, και από τον χρόνο που η Nexans θα επανεκκινήσει τις εργασίες παραγωγής του υποβρύχιου καλωδίου που σταμάτησε μετά την παύση πληρωμών από τον ΑΔΜΗΕ πριν από έναν χρόνο.
