«Αν δεν ήταν ο Τζάρεντ Κούσνερ, κανείς δεν θα έδινε δεκάρα ούτε για τα φλαμίνγκο ούτε για την Αλβανία ούτε για τίποτα» δήλωσε στους Financial Times ο πρωθυπουργός της Αλβανίας, Έντι Ράμα. Κάπως έτσι, ο αλβανός ηγέτης υπερασπίστηκε τη δημιουργία τουριστικού συγκροτήματος με έκταση σχεδόν όσο ο Εθνικός Κήπος της Αθήνας. Ατυχώς όμως για τον ίδιο, εκατοντάδες χιλιάδες Αλβανοί δίνουν σημασία, πυροδοτώντας το σημαντικότερο κοινωνικό κίνημα στην Αλβανία εδώ και δεκαετίες.
Το θέρετρο, η υλοποίηση του οποίου προτάθηκε για πρώτη φορά το 2024, προβλέπεται να περιλαμβάνει επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων σε δύο τοποθεσίες: περίπου 1,4 δισ. δολ. για την ανάπτυξη του νησιού Σάζαν και 4,7 δισ. δολ. για την ανάπτυξη μιας τεράστιας έκτασης γύρω από το Ζβέρνετς, όπου βρίσκεται η λιμνοθάλασσα Νάρτα.
Το σχέδιο προβλέπει την κατασκευή 600 μεζονετών, 520 βιλών, 1.400 διαμερισμάτων, μαρίνας για 350 υπερπολυτελή γιοτ, γηπέδου γκολφ, καταστημάτων, εστιατορίων και πολλών ακόμη εγκαταστάσεων.
Το έργο στο Σάζαν υποστηρίζεται από αρκετές εταιρείες που συνδέονται με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, και έχει εξασφαλίσει τη στήριξη του αλβανού πρωθυπουργού Έντι Ράμα.
Οι εργασίες ξεκίνησαν τον Απρίλιο του 2026, ωστόσο όλα πάγωσαν στις αρχές του καλοκαιριού, καθώς χιλιάδες διαδηλωτές στη χώρα εξέφρασαν έντονες ανησυχίες τους ζητώντας την κατάργηση δύο σκανδαλωδών νόμων που οι οποίοι αποτυπώνουν το επίπεδο διαφθοράς του αλβανικού πολιτικού συστήματος, όπως εξηγεί με ανάλυσή της στο περιοδικό Foreign Policy η αλβανίδα ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο των ΗΠΑ, Σμόκι Μουσαράι.
Νόμος για fast-track επενδύσεις
Ο πρώτος είναι ο νόμος περί Στρατηγικών Επενδύσεων του 2015, που υποχρεώνει το κράτος να επιταχύνει τις διοικητικές διαδικασίες για την κατασκευή και να συμβάλει στην κάλυψη του κόστους των υποστηρικτικών υποδομών.
Η απόφαση που χορήγησε καθεστώς στρατηγικού επενδυτή στην Atlantic Incubation Partners, εταιρεία συνδεδεμένη με τον Κούσνερ και υπεύθυνη για τον σχεδιασμό του θερέτρου, όριζε ότι το υπουργείο Άμυνας θα αναλάμβανε το κόστος απομάκρυνσης των στρατιωτικών αποβλήτων από το Σάζαν.
Το νησί δεν αποτελεί εύκολο τόπο για την ανάπτυξη ενός πολυτελούς θερέτρου. Δεν διαθέτει δίκτυο ύδρευσης ούτε αποχέτευσης. Είναι διάσπαρτο με πυρομαχικά της εποχής του καθεστώτος Χότζα και μη εκραγείσες νάρκες. Οι διαδηλωτές ανησυχούν ότι χρήματα των τοπικών φορολογουμένων μπορεί να χρησιμοποιηθούν ώστε δισεκατομμυριούχοι να λειτουργήσουν μια επιχείρηση που δεν θα ωφελήσει την περιοχή και τους κατοίκους της.
Νόμος 21/2024
Ο δεύτερος είναι ο Νόμος 21/2024. Μέχρι το 2024, η πώληση ή η εκμίσθωση προστατευόμενων εκτάσεων εθνικών πάρκων για ιδιωτική ανάπτυξη ήταν παράνομη. Στη συνέχεια, το αλβανικό κοινοβούλιο ψήφισε τον Νόμο 21/2024, τροποποίηση νόμου του 2017 για τις προστατευόμενες περιοχές, ο οποίος εισάγει εξαιρέσεις για τουριστικές αναπτύξεις υψηλών προδιαγραφών πέντε αστέρων.
Βάσει αυτού του νόμου, οι άλλοτε προστατευόμενες περιοχές γύρω από το Ζβέρνετς, ανοίγει ο δρόμος για τουριστικές επενδύσεις σε περιοχές που μέχρι τότε προστατεύονταν.
«Πολλοί κάτοικοι, όμως, το θεωρούν μια διεφθαρμένη συμφωνία που θα πλουτίσει μόνο λίγους εύπορους επενδυτές και τουρίστες πολυτελείας εις βάρος της τοπικής κοινωνίας, του περιβάλλοντος και των πιθανοτήτων της Αλβανίας να ενταχθεί στην ΕE» σημειώνει η Μουσαράι.
Πλαστογραφήσεις
Επιπλέον η SPAK, υπηρεσία της Αλβανίας για την καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, ερευνά καταγγελίες για πλαστογραφημένους τίτλους ιδιοκτησίας σε μέρος της γης που πουλήθηκε στη Sazan Real Estate Development, την εταιρεία ανάπτυξης του έργου. Δώδεκα κάτοικοι του Ζβέρνετς υποστηρίζουν ότι είναι οι νόμιμοι ιδιοκτήτες της γης που πωλήθηκε στην εταιρεία από τον Άρτουρ Σέχου, επιχειρηματία αλβανικής καταγωγής με έδρα το Μαϊάμι.
Η σχετική δικαστική διαμάχη παραμένει άλυτη. Τα δικαστήρια στην Αλβανία αντιμετωπίζουν καταγγελίες για διαφθορά, ενώ οι ανεπίλυτες διαφορές ιδιοκτησίας είναι εκτεταμένες, ως αποτέλεσμα των αντιφατικών νόμων περί αποκατάστασης περιουσιών μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος.
Μέχρι στιγμής, ούτε ο Κούσνερ ούτε οι συνδεδεμένες με αυτόν εταιρείες έχουν εμπλακεί στις έρευνες αυτές. Ωστόσο, αν η SPAK επιβεβαιώσει τις καταγγελίες για πλαστογράφηση τίτλων ιδιοκτησίας, αυτό θα δυσχεράνει την περαιτέρω ανάπτυξη του έργου του θερέτρου Σάζαν στην περιοχή του Ζβέρνετς, όπου προβλέπεται να πραγματοποιηθεί το μεγαλύτερο μέρος των κατασκευών.
Το φαινόμενο δεν δημιουργήθηκε επί Ράμα. Όπως αναφέρει η Μουσαράι, ο νόμος του Ράμα για τις στρατηγικές επενδύσεις αποτελεί ουσιαστικά συνέχεια του σχεδίου του πρώην προέδρου και πρωθυπουργού Σαλί Μπερίσα, με την ονομασία «Αλβανία, 1 ευρώ», το οποίο επιδίωκε την ενίσχυση των ξένων επενδύσεων μέσω της εκποίησης δημόσιων περιουσιακών στοιχείων σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές.
Οι διαδηλωτές απαιτούν επίσης ολοένα και περισσότερο την παραίτηση του Ράμα, αν και ο ίδιος δεν είναι διατεθειμένος να εγκαταλείψει. Παρόλα αυτά, η επίκουρη καθηγήτρια εκτιμά πως το κίνημα έχει ήδη προκαλέσει αισθητή μεταβολή στο πολιτικό τοπίο της Αλβανίας. Οι διαδηλωτές φωνάζουν πλέον συνθήματα ζητώντας να πάνε φυλακή τόσο ο Ράμα όσο και ο Σαλί Μπερίσα.
«Καταγγέλλουν και τα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα για τη δημιουργία ενός πολιτικού συστήματος που κυριαρχείται από τον αυταρχισμό και τις πελατειακές σχέσεις» σημειώνει, υπογραμμίζοντες πως είναι «προφανές ότι η Επανάσταση των Φλαμίνγκο επεκτείνει γρήγορα το πεδίο δράσης της πέρα από το ίδιο το έργο του θερέτρου. Με τον τρόπο αυτό λειτουργεί και ως διαδικασία συλλογικής κάθαρσης».
Πράγματι, όπως παρατηρεί η ίδια, στα Τίρανα, στις νυχτερινές πορείες συμμετέχουν άνθρωποι διαφορετικών πολιτικών πεποιθήσεων και γενεών. «Περιβαλλοντολόγοι της Generation Z, φεμινίστριες και προοδευτικοί διαδηλώνουν δίπλα σε μεσήλικες ιδιοκτήτες γης και παππούδες και γιαγιάδες, θρηνώντας όλοι μαζί τις κοινές δυσκολίες που έχουν κάνει την καθημερινή ζωή αφόρητη».
Η επόμενη μέρα
Ωστόσο, η Μουσαράι, εκτιμά ότι το πολιτικό σύστημα δεν θα αναμορφωθεί σύντομα. «Η οριζόντια δομή της Επανάστασης των Φλαμίνγκο αποτελεί ταυτόχρονα τη δύναμη και την αδυναμία της. Καταγγέλλοντας όλα τα μεγάλα πολιτικά κόμματα, το κίνημα προσελκύει υποστήριξη από ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών ομάδων με διαφορετικές πολιτικές τοποθετήσεις, αλλά, για τον ίδιο λόγο, δεν προσφέρει μια σαφή πολιτική πορεία πέρα από την παραίτηση του Ράμα» λέει.
Γι’ αυτό και η επίκουρη καθηγήτρια στο Οχάιο πιστεύει ότι οι διαδηλωτές χρειάζεται να διατυπώσουν ένα πιο συγκεκριμένο όραμα για πολιτικές οικονομικής ανάπτυξης που θα στηρίζουν τον θεμιτό ανταγωνισμό, ενώ παράλληλα θα επενδύουν στις υποδομές και στους θεσμούς κοινωνικής πρόνοιας.
«Οποιοδήποτε όραμα για το πολιτικό μέλλον της Αλβανίας πρέπει να περιλαμβάνει μια σαφή στρατηγική για τη διάλυση των εκτεταμένων πελατειακών δικτύων που έχουν αιχμαλωτίσει το κράτος. Τέλος, τα νέα πολιτικά κόμματα πρέπει να ενσωματώσουν εσωτερικούς μηχανισμούς που θα αποτρέπουν τη συγκέντρωση εξουσίας από μεμονωμένους ισχυρούς ηγέτες όπως ο Μπερίσα και ο Ράμα».
