Η συμφωνία, γνωστή ως «Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας», υπεγράφη στις 7 Αυγούστου στην ιερή πόλη της Μέκκας από τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν.
Προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον οποιασδήποτε από τις τρεις χώρες θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών.
Σαουδάραβες αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του ζητήματος, υποστήριξαν ότι το Ριάντ δεν επιθυμεί, τουλάχιστον προς το παρόν, την ένταξη της Αιγύπτου.
Στο επίκεντρο οι σχέσεις Ριάντ – Καΐρου
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η στάση της Σαουδικής Αραβίας συνδέεται με την αυξανόμενη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση του προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, αλλά και με την εκτίμηση ότι η Αίγυπτος δεν προσφέρει πλέον στη Σαουδική Αραβία την ίδια στρατηγική και στρατιωτική αξία που προσέφερε στο παρελθόν.
Το Ριάντ είχε στηρίξει οικονομικά την κυβέρνηση Σίσι μετά την άνοδό του στην εξουσία το 2013, με τις σαουδαραβικές επενδύσεις και ενισχύσεις να ανέρχονται αρχικά σε περίπου 25 δισ. δολάρια, ωστόσο, σύμφωνα με τις πηγές, η Σαουδική Αραβία θεωρεί ότι η Αίγυπτος δεν έχει ανταποδώσει τη στήριξη σε κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον περιορισμένο, όπως χαρακτηρίζεται, ρόλο της Αιγύπτου στον πόλεμο της Σαουδικής Αραβίας εναντίον των Χούθι στην Υεμένη, αλλά και στη στάση του Καΐρου κατά τη διάρκεια του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν.
Παράλληλα, το Ριάντ εμφανίζεται ανήσυχο για τη στενή σχέση της Αιγύπτου με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ιδιαίτερα μετά την επιδείνωση των σχέσεων με τη Σαουδική Αραβία.
Η σχέση της Αιγύπτου με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Οι Σαουδάραβες αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι το Κάιρο έχει ευθυγραμμιστεί σε σημαντικό βαθμό με το Άμπου Ντάμπι, παρά το γεγονός ότι ορισμένες πολιτικές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων θεωρούνται από το Ριάντ αντίθετες προς τα σαουδαραβικά συμφέροντα.
Μεταξύ αυτών αναφέρονται η εμπλοκή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στη Σομαλιλάνδη, η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ, η στήριξη προς την Αιθιοπία στη διαμάχη για το Μεγάλο Φράγμα της Αιθιοπικής Αναγέννησης, καθώς και η υποστήριξη των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF) στο Σουδάν.
Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι, όταν το Ιράν εξαπέλυσε επιθέσεις εναντίον των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράστων, η Αίγυπτος έστειλε συστήματα αεράμυνας και μαχητικά αεροσκάφη στο Άμπου Ντάμπι, ενώ ο Σίσι επισκέφθηκε επανειλημμένα τον πρόεδρο Μοχάμεντ μπιν Ζάιντ.
Αντίστοιχη κίνηση προς τη Σαουδική Αραβία, όπως υποστηρίζουν, δεν σημειώθηκε.
Η Τουρκία ήθελε την Αίγυπτο στη συμφωνία
Η Άγκυρα, πάντως, φέρεται να επιδίωξε ενεργά τη συμμετοχή του Καΐρου. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε το Σάββατο ότι η Αίγυπτος αποτελεί «φυσικό εταίρο» για την Τουρκία και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να ενταχθεί μελλοντικά στη συμφωνία, αφού επιλυθούν ορισμένα τεχνικά ζητήματα.
Τουρκικές πηγές ανέφεραν στο Middle East Eye ότι η Άγκυρα είχε καταβάλει σημαντικές προσπάθειες για την ένταξη της Αιγύπτου και είχε προτείνει επίσημα τη συμμετοχή της, ωστόσο, όταν κατέστη σαφές ότι το Κάιρο δεν θα συμμετείχε, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν αποφάσισαν να προχωρήσουν χωρίς την Αίγυπτο.
Οι σαουδαραβικές πηγές, πάντως, διαψεύδουν ότι η απόφαση ήταν αποκλειστικά του Καΐρου. Ένας πρώην ανώτερος σύμβουλος της σαουδαραβικής μοναρχίας χαρακτήρισε μάλιστα «γελοία» την εκδοχή ότι η Αίγυπτος επέλεξε να μην συμμετάσχει.
Γιατί Τουρκία και Πακιστάν θεωρούνται πιο χρήσιμοι εταίροι
Οι πηγές υποστηρίζουν ότι η επιλογή του Ριάντ δεν αφορά μόνο τις πολιτικές σχέσεις, αλλά και τις στρατιωτικές δυνατότητες των τριών χωρών.
Η Τουρκία διαθέτει τα τελευταία χρόνια ολοένα πιο ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανία, ενώ το Πακιστάν διαθέτει σημαντική παραγωγική βάση στον τομέα των όπλων και μεγάλο ενεργό στρατιωτικό δυναμικό.
Αντίθετα, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η στρατιωτική παραγωγή της Αιγύπτου επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό σε προϊόντα και δραστηριότητες που δεν αφορούν προηγμένα αμυντικά συστήματα.
Παράλληλα, εκφράζονται αμφιβολίες για την επιχειρησιακή ετοιμότητα και την αποτελεσματικότητα των αιγυπτιακών ενόπλων δυνάμεων.
Η συρρίκνωση του περιφερειακού ρόλου της Αιγύπτου
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία αυξάνονται οι συζητήσεις για τη μείωση της επιρροής της Αιγύπτου στη Μέση Ανατολή.
Για δεκαετίες, το Κάιρο αποτελούσε έναν από τους βασικούς στρατιωτικούς εταίρους των χωρών του Κόλπου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η συμμετοχή της Αιγύπτου στον υπό αμερικανική ηγεσία συνασπισμό που εκδίωξε τις ιρακινές δυνάμεις από το Κουβέιτ το 1991.
Σήμερα, ωστόσο, το Ριάντ φέρεται να θεωρεί ότι η Αίγυπτος εξαρτάται περισσότερο από την οικονομική στήριξη του εξωτερικού, ενώ προσφέρει λιγότερα σε ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας.
Παρά τις κατά καιρούς εντάσεις στις σχέσεις Σαουδικής Αραβίας και Τουρκίας, οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι το Ριάντ θεωρεί πλέον την Άγκυρα πιο αξιόπιστο εταίρο από το Κάιρο.
Η πόρτα δεν έχει κλείσει οριστικά
Παρά την απόφαση να μείνει εκτός της συμφωνίας, οι τρεις πηγές υπογραμμίζουν ότι η πόρτα για την Αίγυπτο δεν έχει κλείσει οριστικά.
Η θέση του Ριάντ είναι ότι το Κάιρο θα πρέπει, τουλάχιστον προς το παρόν, να παραμείνει εκτός της νέας περιφερειακής αμυντικής αρχιτεκτονικής.
