Στην αρχαία Κίνα, οι μεγάλοι ευνούχοι κατείχαν αληθινή εξουσία επειδή μονοπωλούσαν τα κανάλια που συνέδεαν τον αυτοκράτορα και τον έξω κόσμο. Αποφάσιζαν ποιους συναντούσε και τι άκουγε ο αυτοκράτορας. Ο πρόεδρος Σι Τζινπινγκ δεν είναι αυτοκράτορας, υπό την έννοια ότι δεν χρειάζεται ευνούχους: ελέγχει τα πάντα.
Πρόσφατο άρθρο του Economist εκτιμά ότι 70χρονος αξιωματούχος Τσάι Τσι -ως μέλος της Μόνιμης Επιτροπής του Πολιτικού Γραφείου, πρώτος στην ιεραρχία της Γραμματείας του ΚΚΚ και διευθυντής του Γενικού Γραφείου του ΚΚΚ- είναι ο Νο2 άνθρωποης της κυβέρνσης.
Συνοδεύει εδώ και καιρό τον Σι σε σημαντικές εκδηλώσεις και ελέγχει το πρόγραμμα, τα έγγραφα, τις συναντήσεις, τη ροή πληροφοριών και τις ρυθμίσεις ασφαλείας του ανώτατου ηγέτη.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Κινέζο αναλυτή Ντενγκ Γουέν αυτή η εκτίμηση είναι πέρα για πέρα λάθος: ο Τσάι δεν είναι ο de facto Νο. 2.
Ο Τσάι είναι πράγματι ένα από τα πρόσωπα που βρίσκονται πιο κοντά στον Σι στη σημερινή κινεζική πολιτική, αλλά όπως σημειώνει σε ανάλυσή του στο περιοδικό Foreign Policy «Όμως η εγγύτητα προς την υπέρτατη εξουσία δεν είναι το ίδιο με το να βρίσκεται κανείς κοντά στην κατοχή της. Ο Τσάι είναι φυσικά σημαντικός, αλλά δεν είναι ο de facto υπ’ αριθμόν δύο της Κίνας. Μια τέτοια μορφή, υπό έναν ηγέτη τόσο παρανοϊκό απέναντι στη διαμοίραση της εξουσίας όσο ο Σι, ουσιαστικά δεν υπάρχει».
Ενώ στην αρχαία Κίνα οι ευνούχοι ήλεγχαν τα κανάλια επικοινωνίας του αυτοκράτορα με την υπόλοιπη χώρα σήμερα, ο Γουέν εξηγεί ότι ο Τσάι δεν έχει μονοπωλήσει τα κανάλια ανάμεσα στον Σι και το κόμμα, την κυβέρνηση, τον στρατό και τα άλλα συστήματα, ούτε έχει σχηματίσει ένα ανεξάρτητο μπλοκ εξουσίας, επειδή δεν μπορεί.
«Ο Σι δεν είναι ένας αυτοκράτορας απομονωμένος από τον Τσάι, που μπορεί να φτάσει σε εξωτερικές πληροφορίες μόνο μέσω αυτού. Ο στρατός, η εθνική ασφάλεια, η πειθαρχική επιθεώρηση, ο μηχανισμός οργάνωσης και στελεχών, καθώς και η οικονομική και κυβερνητική διοίκηση διαθέτουν όλα τα δικά τους συστήματα. Ο Τσάι είναι κοντά στον Σι, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ελέγχει όλα τα κανάλια που οδηγούν σε αυτόν».
Η εξουσία που έχει επιδείξει ο Τσάι αφορά κυρίως την εκτέλεση, τη μεταβίβαση, τον συντονισμό και την εποπτεία. Μπορεί να ενισχύει τη βούληση του Σι, αλλά δεν υπάρχει ένδειξη ότι μπορεί να την υποκαταστήσει. Μπορεί να προωθεί την εφαρμογή, αλλά δεν υπάρχει ένδειξη ότι μπορεί ανεξάρτητα να αναδιατάσσει τις προτεραιότητες πολιτικής. Η δύναμη του Τσάι έγκειται στο ότι αποτελεί γρανάζι στον μηχανισμό εξουσίας του Σι.
Εγγύτητα δεν σημαίνει και ισχύ
Ωστόσο, ο Κινέζος αναλυτής προσθέτει στη συνέχεια ότι η εγγύτητα προς τον ανώτατο ηγέτη δεν είναι η μόνη πηγή ισχύος.
«Πρέπει επίσης να εξεταστούν ορισμένα πιο αυστηρά κριτήρια: αν ο συγκεκριμένος αξιωματούχος ελέγχει ένα κρίσιμο σύστημα· αν μπορεί, κατά την απουσία του ανώτατου ηγέτη, να επιλύει ζητήματα εκ μέρους του κέντρου· αν κατατάσσεται υψηλότερα από άλλα μέλη της Μόνιμης Επιτροπής σε σημαντικές κομματικές πλατφόρμες· και αν μπορεί να κινητοποιεί πόρους, στελέχη, οικονομικά μέσα, μηχανισμούς ασφαλείας και τοπικά συστήματα εφαρμογής».
Έτσι, όπως σημειώνει ο Γουένα, με βάση αυτά τα κριτήρια, είναι δύσκολο να περιγραφεί ο Τσάι ως ο de facto Νο. 2.
Για παράδειγμα ο ρόλος του Λι Τσιανγκ, πρωθυπουργού της Κίνας είναι σημαντικότερος από εκείνον του Τσάι.
Συντονιστής ειλημμένων αποφάσεων
Αρκετοί βασικοί θεσμοί του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες πλατφόρμες διαβούλευσης και συντονισμού της εποχής Σι. Αν ο Τσάι ήταν πράγματι ο de facto Νο. 2, θα έπρεπε τουλάχιστον να κατέχει σε αυτές τις επιτροπές θέση που να δείχνει υψηλότερο επίπεδο ευθύνης από τον Λι. Όμως ο Λι προηγείται του Τσάι στις περισσότερες από αυτές τις πλατφόρμες, όπως την Κεντρική Επιτροπή Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών Υποθέσεων.
Αυτό που πραγματικά ελέγχει ο Τσάι είναι το Γενικό Γραφείο, σύμφωνα με τον Κινέζο ειδικό. Ο καθημερινός συντονισμός της Γραμματείας· η Επιτροπή Εργασίας Κεντρικών και Κρατικών Οργάνων· καθώς και τα έγγραφα, οι συνεδριάσεις, οι συνεδρίες μελέτης, η εφαρμογή και η εποπτεία που επικεντρώνονται στη βούληση του Σι. Αυτά είναι φυσικά σημαντικά, αλλά αφορούν περισσότερο την εκτέλεση των επιθυμιών του Σι παρά την άσκηση της προσωπικής εξουσίας του Τσάι.
Επιπλέον, η πιο κρίσιμη οργανωτική εξουσία στις κομματικές υποθέσεις δεν βρίσκεται στα χέρια του Τσάι. Επικεφαλής του Κεντρικού Τμήματος Οργάνωσης, που ελέγχει τις προαγωγές και τους διορισμούς εντός του κομματικού συστήματος, είναι ο Σι Ταϊφένγκ, και το οργανωτικό σύστημα λειτουργεί άμεσα γύρω από τον Σι. Αυτό που κατέχει ο Τσάι εντός των κομματικών υποθέσεων είναι η εξουσία συντονισμού ήδη ειλημμένων αποφάσεων, όχι η πιο κεντρική οργανωτική εξουσία.
Το σφάλμα του Economist
Ο Economist βλέπει τη θέση του Τσάι δίπλα στον Σι αλλά υποτιμά τον κατακερματισμένο χαρακτήρα της δομής εξουσίας του ΚΚΚ. Η εποχή Σι είναι πράγματι εποχή έντονα προσωποπαγούς συγκεντρωτισμού, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλη η εξουσία μεταδίδεται αποκλειστικά μέσω του Τσάι.
Αντιθέτως, η μέθοδος του Σι είναι να κατανέμει την εξουσία ανάμεσα σε διαφορετικά πρόσωπα, επιτρέποντας στους δικούς του έμπιστους συνεργάτες να ελέγχουν διαφορετικά μπλοκ εξουσίας. Ο Τσάι αποτελεί σημαντικό κόμβο που συνδέει αυτά τα συστήματα, αλλά δεν τα ελέγχει.
Ένας πραγματικός υπ’ αριθμόν δύο δεν είναι απλώς σημαντικός όταν ο ηγέτης είναι παρών· πρέπει επίσης να μπορεί να κρατήσει την κατάσταση υπό έλεγχο όταν ο ηγέτης απουσιάζει. Η εξουσία του Τσάι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την παρουσία του Σι. Όσο ισχυρότερος είναι ο Σι, τόσο σημαντικότερος είναι ο Τσάι, όσο πιο παρών είναι ο Σι, τόσο πιο χρήσιμος γίνεται ο Τσάι. Όμως όταν ο Σι απουσιάζει, το πρόσωπο που είναι πιθανότερο να συνεχίσει προσωρινά τη συνολική διακυβέρνηση παραμένει ο Λι και όχι ο Τσάι.
Στην πραγματικότητα, η ουσία του συστήματος του Σι δεν είναι ότι ο Τσάι έχει αντικαταστήσει τον Λι ως νέο Νο. 2, αλλά ότι ο Σι έχει σκόπιμα εξαλείψει οποιονδήποτε πλήρη υπ’ αριθμόν δύο με την πραγματική έννοια. Σε όλους ανατίθεται ένα κομμάτι εξουσίας, αλλά σε κανέναν δεν επιτρέπεται να σχηματίσει δικό του κέντρο ισχύος, ούτε καν κάτω από τον Σι. Ο Τσάι είναι απλώς το κομμάτι που βρίσκεται πιο κοντά στον Σι, ο σημαντικότερος χειριστής εγγύς εμβέλειας στη μηχανή προσωπικής εξουσίας του Σι.
Η προβολή του Τσάι δίνει στους εξωτερικούς παρατηρητές την εντύπωση ότι ο Σι βασίζεται όλο και περισσότερο σε αυτόν. Όμως αυτό δεν συμβαίνει επειδή έχει εξελιχθεί σε δεύτερο κέντρο εξουσίας. Συμβαίνει επειδή, σε ένα σύστημα χωρίς πραγματικό υπ’ αριθμόν δύο, το πρόσωπο που βρίσκεται πιο κοντά στον ηγέτη είναι και το πιο εύκολο να εκληφθεί ως τέτοιο.
