Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, υπέβαλε στο Κογκρέσο προς εξέταση μια ιστορική συμφωνία για την πυρηνική ενέργεια με τη Σαουδική Αραβία, χωρίς όμως να αποσύρει τον όρο της τελευταίας στιγμής τον οποίο και έθεσε στο Ριάντ, σύμφωνα με τον οποίο το βασίλειο πρέπει να ομαλοποιήσει τις σχέσεις του με το Ισραήλ, όπως ανέφερε αξιωματούχος της κυβέρνησης στην Wall Street Journal.
Η κίνηση αυτή αναμένεται να πυροδοτήσει μήνες εντατικών συζητήσεων μεταξύ των νομοθετών σχετικά με τον τρόπο ενίσχυσης της αμερικανικής πυρηνικής βιομηχανίας, με το μεγάλο αγκάθι να παραμένει ο περιορισμός της εξάπλωσης των όπλων μαζικής καταστροφής στη Μέση Ανατολή.
Όταν οι αξιωματούχοι του Τραμπ ανακοίνωσαν τη 30ετή συμφωνία τον περασμένο μήνα, δήλωσαν τότε ότι αυτή θα έδινε στις αμερικανικές εταιρείες κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη της πυρηνικής υποδομής της Σαουδικής Αραβίας, αποκλείοντας παράλληλα τον ξένο ανταγωνισμό και συγκεκριμένα από την Κίνα.
Ωστόσο, η συμφωνία έχει αποδειχθεί αμφιλεγόμενη, καθώς ενδέχεται να ανοίξει το δρόμο για την πραγματοποίηση εμπλουτισμού ουρανίου στο έδαφος της Σαουδικής Αραβίας. Υπήρξαν σφοδρές αντιδράσεις από το Ισραήλ και πολιτικούς ανεξαρτήτως κόμματος ως προς το Ισραήλ, οι οποίοι διαφώνησαν με την περίπτωση η Σαουδική Αραβία να έχει την δυνατότητα να αναπτύξει πυρηνικά όπλα.
Τι αναφέρει η αρχική συμφωνία
Η συμφωνία, η οποία επιτεύχθηκε τον Ιούλιο και θα επιτρέψει σε αμερικανικές εταιρείες να εξάγουν πολιτική πυρηνική τεχνολογία στο βασίλειο, διαβιβάστηκε στο Κογκρέσο τη Δευτέρα, σύμφωνα με τον αμερικανό αξιωματούχο, ο οποίος μίλησε στο Reuters και δεν θέλησε να κατονομαστεί.
Δεν ήταν σαφές πώς ο Τραμπ εκτιμά ότι η διαβίβαση της πυρηνικής συμφωνίας στο Κογκρέσο —το οποίο διαθέτει 90 ημέρες συνεδριάσεων για να την εξετάσει— θα προωθήσει τους στόχους του.
«Η θέση του προέδρου δεν έχει αλλάξει: η συμφωνία θα προχωρήσει μόνο αν η Σαουδική Αραβία προσχωρήσει στις Συμφωνίες του Αβραάμ», ανέφερε ο αμερικανός αξιωματούχος σε ηλεκτρονικό μήνυμα, αναφερόμενος στις συμφωνίες που μεσολάβησαν οι ΗΠΑ μεταξύ του Ισραήλ και χωρών με αραβική και μουσουλμανική πλειοψηφία για την ομαλοποίηση των σχέσεων. Οι συμφωνίες αυτές του 2020 και του 2021, αφορούσαν το Ισραήλ και τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν, το Μαρόκο και το Σουδάν.
Ο πρώην πρόεδρος Τζο Μπάιντεν επίσης πίεσε για μια πυρηνική συμφωνία και ήθελε να τη συνδέσει με τις συμφωνίες. Οι διπλωμάτες πίστευαν ότι το Ριάντ ήταν κοντά στην ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ το 2023, αλλά η έναρξη του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023 άλλαξε το τοπίο. Η Σαουδική Αραβία έχει απαιτήσει μια αμετάκλητη πορεία προς τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους πριν αναγνωρίσει το Ισραήλ.
Η 30ετής πυρηνική συμφωνία προβλέπει την κατασκευή αντιδραστήρων AP1000, ένα έργο αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων που θα ωφελήσει τη Westinghouse, η οποία ανήκει από κοινού στην καναδική Cameco και στην Brookfield Asset Management.
Οι κρίσιμες 90 μέρες και το Κοινό Ψήφισμα Απόρριψης
Η κυβέρνηση Τραμπ υποχρεούται να υποβάλει τη συμφωνία στο Κογκρέσο, όπως και έκανε, το οποίο με την σειρά του μπορεί να την εξετάσει για 90 ημέρες
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου εξέτασης, το Κογκρέσο μπορεί να εγκρίνει ένα Κοινό Ψήφισμα Απόρριψης ( Joint Resolution of Disapproval), προκειμένου να προσπαθήσει να εμποδίσει τη συμφωνία· ωστόσο, το εν λόγω κοινό ψήφισμα θα χρειαστεί πλειοψηφία που να μην μπορεί να ανατραπεί με βέτο, προκειμένου να παρακάμψει ένα πιθανό προεδρικό βέτο.
Σε κάθε σώμα του Κογκρέσου απαιτούνται τα 2/3 των ψήφων για να εγκριθεί τυχόν Κοινό Ψήφισμα Απόρριψης.
Ανοιχτά τα πυρηνικά
Ενώ οι δύο χώρες πρέπει ακόμη να οριστικοποιήσουν τις τεχνικές διατάξεις της συμφωνίας, η Σαουδική Αραβία αρνείται να αναλάβει μόνιμη δέσμευση για την αποχή από τον εμπλουτισμό ουρανίου, κάτι που οι ΗΠΑ έχουν απαιτήσει από τους υπογράφοντες παρόμοιων συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένης της συμφωνίας 123 του 2009 με τα ΗΑΕ.
Η Σαουδική Αραβία επιμένει να διατηρήσει τα πλήρη δικαιώματα εμπλουτισμού που της παρέχονται ως υπογράφουσα της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT).
Η Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων εγγυάται στα μέλη το δικαίωμα στη χρήση της πυρηνικής τεχνολογίας για ειρηνικούς σκοπούς, ενώ παράλληλα επιδιώκει να αποτρέψει τη διάδοση τεχνολογιών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην κατασκευή πυρηνικών όπλων.
Επειδή η συνθήκη δεν απαγορεύει τον εμπλουτισμό για ειρηνικούς σκοπούς, πολλά κράτη που έχουν υπογράψει τη Συνθήκη, μεταξύ των οποίων και το Ιράν, διαθέτουν δυνατότητες εμπλουτισμού, παραμένοντας παράλληλα μέλη της.
Τα δύο μέρη επιδιώκουν να αναβάλουν την επίλυση αυτού του ζητήματος, συμφωνώντας στη διεξαγωγή μιας διετούς κοινής τεχνικής μελέτης, προκειμένου να εξεταστεί εάν ο εμπλουτισμός δικαιολογείται από οικονομική άποψη, είναι τεχνικά εφικτός και συνάδει με τους στόχους της μη διάδοσης.
Η μελέτη θα πρέπει να εξετάσει επίσης τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να οργανωθεί και κυρίως να εποπτευθεί ο εμπλουτισμός ουρανίου στο Βασίλειο.
