Μια από τις πιο κρίσιμες διπλωματικές και γεωπολιτικές μάχες μαίνεται πίσω από τις κλειστές πόρτες του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Η κούρσα για την ανάδειξη του διαδόχου του Αντόνιο Γκουτέρες στη θέση του Γενικού Γραμματέα έχει εισέλθει στην πιο κρίσιμη φάση της, με τις μυστικές ψηφοφορίες να διαμορφώνουν τους συσχετισμούς.
Έπειτα από δύο θητείες και δέκα χρόνια στην ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών, ο 77χρονος Πορτογάλος διπλωμάτης παραδίδει στο τέλος του έτους τα ηνία ενός οργανισμού σε κρίσιμη καμπή.
Εγκλωβισμένος στα βέτο των μεγάλων δυνάμεων, τους κλιμακούμενους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και τις διαδοχικές πολεμικές συγκρούσεις, ο ΟΗΕ συμπαρασύρεται στην ολοένα και βαθύτερη κρίση της πολυμερούς διπλωματίας.
Το διακύβευμα υπερβαίνει κατά πολύ το πρόσωπο που θα επιλεγεί για να διαδεχθεί τον Γκουτέρες.
Αφορά την ίδια τη δυνατότητα του ΟΗΕ να παραμείνει ο βασικός θεσμός διαχείρισης των διεθνών κρίσεων σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο κατακερματισμένος.
Οι πόλεμοι πολλαπλασιάζονται, οι γεωπολιτικές εντάσεις οξύνονται, ενώ όλο και περισσότερα κράτη επιδιώκουν λύσεις εκτός του πλαισίου του ΟΗΕ, υπονομεύοντας τον ρόλο και την αξιοπιστία του.
Στην εποχή Τραμπ 2.0, οι προκλήσεις για τον διεθνή οργανισμό έχουν πολλαπλασιαστεί.
Ο 47ος πρόεδρος των ΗΠΑ δημιούργησε ένα όργανο-«μαριονέτα», το Συμβούλιο Ειρήνης, με τον ίδιο ως ισόβιο επικεφαλής, πλαισιωμένο από συμμάχους των ΗΠΑ.
Ο στόχος του Τραμπ είναι να παρακάμψει τα Ηνωμένα Έθνη.
Όχι τυχαία, οι ΗΠΑ φέρουν -ως κύριος συνεισφέρων- τη βασική ευθύνη για την οικονομική κρίση που πλήττει τον ΟΗΕ.
Έχοντας συσσωρεύσει περίπου 4 δισεκατομμύρια δολάρια σε καθυστερούμενες οφειλές προς τον διεθνή οργανισμό, χρησιμοποιούν τη χρηματοδότηση ως μοχλό πίεσης.
Για το 2026, η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε επί της ουσίας μείωση του γενικού προϋπολογισμού του ΟΗΕ κατά 15% και περικοπές άνω του 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων σε διάφορα προγράμματα κομβικής σημασίας για τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς ανά τον κόσμο.
Μια «τελευταία παρτίδα»;
Σε αυτό το φόντο, ο διάδοχος του Γκουτέρες θα κληθεί εκ των πραγμάτων να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη σε έναν θεσμό που αμφισβητείται όσο ποτέ άλλοτε και να αποδείξει ότι η πολυμερής διπλωματία εξακολουθεί να μπορεί να δίνει απαντήσεις σε έναν κόσμο που επιστρέφει στη λογική της ισχύος.
Σε ένα παγκόσμιο «σκάκι» συμφερόντων, ορισμένοι απαισιόδοξοι μιλούν «για την τελευταία «παρτίδα».
Η άτυπη αρχή της περιφερειακής εναλλαγής υπαγορεύει ότι η νέα ηγεσία του ΟΗΕ θα πρέπει να προέλθει από τον γεωγραφικό χώρο της Λατινικής Αμερικής.
Δεν είναι τυχαίο ότι πέντε από τους επτά υποψηφίους προέρχονται από την περιοχή, η οποία πλέον σαρώνεται από ένα ακροδεξιό «κύμα» φιλοτραμπικού εθνικισμού.
Ο περιορισμένος αριθμός των υποψηφίων -μόλις επτά, αισθητά λιγότεροι σε σύγκριση με τους 13 το 2016- αντανακλά το μέγεθος των προκλήσεων και το βάρος της αποστολής.
Ο επόμενος Γενικός Γραμματέας θα αναλάβει καθήκοντα σε μια περίοδο κατά την οποία οι ένοπλες συγκρούσεις βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών, η συναίνεση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων διαβρώνεται και η εμπιστοσύνη προς τον ΟΗΕ υποχωρεί.
Θα πρέπει να συνδυάζει διπλωματική εμπειρία, διεθνές κύρος και πολιτική ευελιξία.
Όμως σε μια αντανάκλαση των αντιφάσεων ενός οργανισμού που κινδυνεύει να χαθεί στην ασημαντότητα, η εκλογή του νέου επικεφαλής της προϋποθέτει τη συναίνεση των πέντε μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Με όπλο του το βέτο, καθένα επιδιώκει ξεχωριστά μια ασφαλή επιλογή για τις δικές του επιδιώξεις.
Τούτων δοθέντων, ο ιδανικός υποψήφιος οφείλει de facto να ισορροπεί πάνω στη λεπτή γραμμή όπου διασταυρώνονται τα αμερικανικά, κινεζικά και ρωσικά συμφέροντα, χωρίς να αγνοεί τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες της Γαλλίας και της Βρετανίας.
Φαντάζει περισσότερο ως άσκηση γεωπολιτικής ισορροπίας παρά ουσιώδους διεθνούς διπλωματίας.
Επτά υποψήφιοι για μια «ηλεκτρική καρέκλα»
Ως εκ τούτου, το κεντρικό ερώτημα είναι εάν ο διάδοχος του Γκουτέρες θα έχει τη βούληση και τη δύναμη να ασκήσει τα καθήκοντά του χωρίς αποκλεισμούς, υλοποιώντας τις υποσχέσεις για θεσμική μεταρρύθμιση, γεφυρώνοντας τα γεωπολιτικά χάσματα και, κυρίως, αποδεικνύοντας ότι ο ΟΗΕ μπορεί να μετατρέπει τις διακηρύξεις σε μετρήσιμα αποτελέσματα για την ειρήνη, την ασφάλεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Παρ’ όλα αυτά, στις δημόσιες ακροάσεις των επτά υποψηφίων για τη θέση του Γενικού Γραμματέα -εκ των οποίων οι τέσσερις γυναίκες- υπήρξε ελάχιστη συζήτηση για το πώς μπορεί να γίνει ο ΟΗΕ πιο αποτελεσματικός.
Η συζήτηση επικεντρώθηκε περισσότερο σε γενικές αρχές παρά σε τρόπους που θα μπορούσαν να αναβαθμίσουν τον ρόλο του διεθνούς οργανισμού.
Στην πρώτη μυστική, μη δεσμευτική ψηφοφορία στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν -πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα, νυν επικεφαλής της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη- προέβαλε ως το αρχικό φαβορί.
Στην πρώτη τριάδα ακολουθούν η πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γουιάνας, Κάρολιν Ροντρίγκες Μπιρκέτ, και ο Αργεντινός Ραφαέλ Γκρόσι, νυν επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας του ΟΗΕ.
Την επτάδα συμπληρώνουν η πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισημερινού, Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα, και η πρώην πρόεδρος της Χιλής, Μισέλ Μπατσελέτ (έχει επίσης διατελέσει Ύπατη Αρμοστής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και Εκτελεστική Διευθύντρια της Υπηρεσίας του ΟΗΕ για τις Γυναίκες ), ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης, Μάκι Σαλ, και ο διπλωμάτης Ολάρα Οτούνου από την Ουγκάντα, ως προσθήκη της τελευταίας στιγμής.
Η διαδικασία επιλογής θα μπορούσε να ολοκληρωθεί έως τις αρχές Οκτωβρίου ή να παραταθεί, απουσία συναίνεσης.
Ο χρόνος, εν τω μεταξύ, πιέζει.
Μόλις το 18% των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ είναι εντός χρονοδιαγράμματος, με ορίζοντα το 2030.
Αντίστοιχα, η εφαρμογή του «Συμφώνου για το Μέλλον» παρουσιάζει σημαντικές υστερήσεις στους τομείς της ειρήνης, της ασφάλειας και της μεταρρύθμισης της παγκόσμιας διακυβέρνησης.
