Σε οριακό σημείο φαίνεται να οδηγούνται οι σχέσεις μεταξύ των ΗΠΑ και της Γερμανίας, μετά τη δημόσια αντιπαράθεση ανάμεσα στον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, με αφορμή τον πόλεμο στο Ιράν και μια σειρά από δηλώσεις που φέρονται να προκάλεσαν την έντονη αντίδραση της Ουάσιγκτον.
Σύμφωνα με το Politico, ο Μερτς ισορροπούσε εδώ και μήνες σε μια λεπτή γραμμή στις σχέσεις του με τον Τραμπ, επιχειρώντας να διατηρήσει στενούς δεσμούς με τον Αμερικανό πρόεδρο, αλλά και να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες πολιτικές πιέσεις στο εσωτερικό της Γερμανίας.
Ο καγκελάριος είχε επιλέξει να δείξει μεγαλύτερη ευελιξία από άλλους Ευρωπαίους ηγέτες για να διατηρήσει την εύνοια του Τραμπ, θεωρώντας στρατηγικής σημασίας τη διατήρηση καλών σχέσεων.
Ωστόσο, υπό το βάρος της εσωτερικής κριτικής, ενέτεινε τις επικρίσεις του τόσο προς τον Αμερικανό πρόεδρο όσο και προς τον πόλεμο στο Ιράν, μια στάση που είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στη Γερμανία.
Η δήλωση που πυροδότησε την κρίση
Με αιχμηρές δηλώσεις σε μαθητές λυκείου νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, ο Μερτς φάνηκε να χάνει αυτή την εύθραυστη ισορροπία. Αναφέροντας ότι οι ΗΠΑ «εξευτελίζονται» από το ιρανικό καθεστώς, προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Τραμπ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε μέσω της πλατφόρμας Truth Social, επιτιθέμενος προσωπικά στον Γερμανό καγκελάριο και επαναφέροντας ένα από τα πιο εφιαλτικά σενάρια για το Βερολίνο: την απόσυρση αμερικανικών στρατευμάτων από τη Γερμανία.
Απόπειρα εκτόνωσης από το Βερολίνο
Ο Μερτς επιχείρησε να υποβαθμίσει την ένταση, δηλώνοντας από γερμανικό στρατιωτικό πεδίο ασκήσεων ότι οι σχέσεις με τις ΗΠΑ παραμένουν σταθερές.
Όπως είπε, «συνεργαζόμαστε εδώ, όπως και σε άλλα στρατηγικά σημαντικά σημεία στη Γερμανία, δίπλα-δίπλα με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους μας στο ΝΑΤΟ».
Πρόσθεσε ότι η Γερμανία ενισχύει τον στρατό της «προς αμοιβαίο όφελος και για την εμβάθυνση του διατλαντικού δεσμού».
Ο Γερμανός καγκελάριος φέρεται να υπολόγιζε ότι η ένταση θα εκτονωθεί, στηριζόμενος στη λεγόμενη αρχή «TACO» (Trump Always Chickens Out), όρος που επινοήθηκε στη Wall Street για να περιγράψει την τακτική του Τραμπ να υπαναχωρεί.
Είχε άλλωστε προηγηθεί η απειλή του Τραμπ να τινάξει στον αέρα εμπορική συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο λόγω της στάσης του πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ για το Ιράν, καθώς και η δέσμευση για «εμπάργκο» κατά της Ισπανίας εξαιτίας της σκληρής κριτικής του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ, απειλές που τελικά δεν υλοποιήθηκαν.
Ωστόσο, ο Τραμπ συνέχισε τις επιθέσεις, κατηγορώντας τον Μερτς ότι είναι «εντελώς αναποτελεσματικός» στον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας και ότι θα έπρεπε να επικεντρωθεί στα εσωτερικά προβλήματα της Γερμανίας, όπως η μετανάστευση και η ενέργεια.
Παράλληλα, υπερασπίστηκε τις αμερικανικές ενέργειες κατά του Ιράν, υποστηρίζοντας ότι συμβάλλουν στην παγκόσμια ασφάλεια.
Από τη φιλία στη σύγκρουση
Η ένταση αυτή αποτελεί σαφή ανατροπή σε σχέση με το προηγούμενο κλίμα.
Ο Τραμπ είχε επαινέσει στο παρελθόν την κυβέρνηση Μερτς για τις πολιτικές της, ενώ σε συνάντησή τους στο Οβάλ Γραφείο τον Μάρτιο τον είχε χαρακτηρίσει «φίλο» που κάνει «εξαιρετική δουλειά».
Η στρατηγική του Μερτς βασιζόταν στην αποφυγή δημόσιων συγκρούσεων, παρά τις βαθιές διαφωνίες σε ζητήματα όπως η Ουκρανία και το εμπόριο, με στόχο να διατηρήσει επιρροή και να ασκεί παρασκηνιακή πίεση.
Η προσέγγιση αυτή αντικατοπτρίζει τη συνολική στρατηγική του Βερολίνου απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ και τις επιδεινούμενες διατλαντικές σχέσεις.
Παρά την προσπάθεια μείωσης της στρατιωτικής και οικονομικής εξάρτησης από τις ΗΠΑ, η Γερμανία θεωρεί ότι θα συνεχίσει να εξαρτάται από την αμερικανική ισχύ για χρόνια, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής αποτροπής και της ανταλλαγής πληροφοριών.
Οι κίνδυνοι, τα όρια της έντασης και η προσπάθεια επαναπροσέγγισης
Κατά διαστήματα, ο Μερτς εκφράζει δημόσια τη δυσαρέσκειά του, είτε λόγω των οικονομικών επιπτώσεων του πολέμου στο Ιράν, είτε λόγω του πολιτικού κόστους στο εσωτερικό.
Ωστόσο, η αναφορά περί «εξευτελισμού» των ΗΠΑ φαίνεται να ξεπέρασε τα όρια, αυξάνοντας τον κίνδυνο ρήξης με έναν πρόεδρο γνωστό για την εκδικητικότητά του.
Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, πολιτικοί στη Γερμανία εμφανίζονται σχετικά ψύχραιμοι, επισημαίνοντας ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη χώρα εξυπηρετεί και τα συμφέροντα των ίδιων των ΗΠΑ.
Ο βουλευτής του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Κρίστοφ Σμιντ σημείωσε ότι μια απόσυρση στρατευμάτων «δεν είναι εφικτή βραχυπρόθεσμα» και θα αποδυνάμωνε τις επιχειρησιακές δυνατότητες των ΗΠΑ παγκοσμίως.
Κατά την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ είχε ανακοινώσει την αποχώρηση 9.500 Αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία, χωρίς τελικά να υλοποιηθεί, ενώ ο διάδοχός του Τζο Μπάιντεν ανέστειλε το σχέδιο.
Σήμερα, με τρία χρόνια μπροστά του, ο Τραμπ έχει τον χρόνο να επανέλθει στο ζήτημα. Ωστόσο, για τον Μερτς, ο μεγαλύτερος κίνδυνος ενδέχεται να είναι η απώλεια πρόσβασης στον Αμερικανό πρόεδρο, ιδίως σε ό,τι αφορά τη στήριξη προς την Ουκρανία.
Στο μεταξύ, ο Γερμανός καγκελάριος φαίνεται να επιδιώκει την αποκατάσταση των σχέσεων.
Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά: «Η προσωπική σχέση μεταξύ του Αμερικανού προέδρου και εμού παραμένει, κατά την άποψή μου, εξίσου καλή όπως πάντα».
